Sociale psychologie termen

Sociale psychologie

De wetenschappelijke studie van de manier waarop het gedrag, de motivaties, gevoelens en gedachten van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen, en van hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe anderen denken, zich gedragen, en zich voelen

Het sociale

Sociale invloed van anderen op het individuele functioneren

Attitudes

Gedachten of gevoelens van personen tov. niet sociale objecten

Sociologie

De studie van groepsfactoren (SES, cultuur, nationaliteit,…)

Persoonlijkheidspsychologie

De studie van stabiele verschillen tussen individuen over situaties heen

Multi-level analyses

Nagaan of verbanden tussen variabelen op individueel niveau mee bepaald worden door variabelen gemeten op collectief niveau (om tot algemenen consensus te komen)

Het interactionisme

Een stroming die benadrukt dat er een dynamische wisselwerking is tussen individuele verschillen en de situatie, waarbij uitingen van individuele verschillen afhankelijk zijn van de situatie

Arbeids- en organisatiepsychologie

Bestuderen de mens in relatie tot zijn werk en (werk)organisatie

Terugblikvertekening

De neiging van mensen om te overdrijven in de mate waarin ze een uitkomst hadden kunnen voorspellen, nadat die uitkomst in feiten optrad

Fundamenteel onderzoek

Specifieke hypothesen testen en inzicht in menselijk gedrag verruimen

Toegepast onderzoek

Sociaalpsychologische inzichten gebruiken om dagelijkse gebeurtenissen te begrijpen en maatschappelijke problemen op te lossen

Adorno et al.

The authoritarian personality: vooroordelen en ideologische attitudes

G. Allport

The nature of prejudice: stereotypen, vooroordelen en intergroepcontact

S. Asch

Conformiteit en persoonsperceptie

L. Festinger

Sociale vergelijkingstheorie en cognitieve dissonantietheorie

F. Heider

Balanstheorie en attributietheorie

Hovland et al.

Attitudes en persuasieve communicatie

H. Kelley

Attributietheorie

Multimethodisch

Het belang van laboratorium-experimenten is groot, maar er worden ook andere onderzoeksmethoden gehanteerd

Sociale cognitie

De manier waarop we info over onszelf en anderen waarnemen, onthouden en interpreteren

Sociale neurowetenschap

Onderzoekt de relatie tussen neurologische en sociale processen

Individualistische culturen

Klemtoon ligt op autonomie, zelfstandigheid en onafhankelijkheid (individu>groep)

Collectivistische culturen

Klemtoon op afhankelijkheid, samenwerking en sociale harmonie (groep>individu)

Sociale perceptie

Een algemene term voor de processen die de basis vormen van hoe we tot oordelen over anderen komen

Schema

Een georganiseerde verzameling van kennis over een bepaalde stimulus of een categorie van stimuli (bv. al onze kennis over unief, wasmachine, een festival, een dier,…)

Script

Een vooropgezette opvatting over hoe een reeks gebeurtenissen zich zal voordoen in een specifieke situatie bv. gaan eten

Non-verbaal gedrag

Gedrag dat de gevoelens van een persoon signaleert zonder woorden: gelaatsuitdrukking, lichaamstaal, vocale expressie (innerlijke gemoedstoestand af leiden)

Manifestatieregels (display rules)

Regels die bepalen in welke omstandigheden we onze emoties tonen => cultuurspecifiek

Attributietheorie

Theorie over het proces van oorzaken toeschrijven aan gedrag

Persoonsattributie

Het gedrag van een actor toeschrijven aan interne factoren zoals aanleg, persoonlijkheid, inspanning

Situationele attributie

Het gedrag van een actor toeschrijven aan externe factoren bv. toeval, andere personen, taakmoeilijkheid

Stabiele attributie

Een attributie die niet enkel nu aanwezig is, maar ook in de toekomst bv. geen motivatie voor een vak, geen aanleg om te sporten

Instabiele attributie

Attributie geldt enkel in een specifiek geval bv. slecht humeur, toeval ziekte

Theorie van de corresponderende gevolgtrekkingen

Theorie die stelt dat men inferenties maakt over een persoon wanneer zijn/haar gedrag vrij gekozen is, onverwacht is en een beperkt aantal gunstige effecten opbrengt

Out-of-role-gedrag

Gedrag zegt meer over een persoon als het van de norm afwijkt

Covariatieprincipe

Een theorie die stelt dat mensen hun gedrag toeschrijven aan factoren die aanwezig zijn als het gedrag aanwezig is en afwezig zijn als het gedrag afwezig is

Fundamentele attributiefout

De neiging om, bij het verklaren van gedrag van andere, de impact van persoonlijke factoren te overschatten en de impact van de situatie te onderschatten

Actor-observator effect

De neiging om het eigen gedrag toe te schrijven aan situationele factoren en dat van anderen aan persoonlijke factoren

Cognitieve heuristieken

Vuistregels voor informatieverwerking die weinig cognitieve hulpbronnen vergen en tot snelle conclusies leiden, maar ook vertekend of inaccuraat kunnen zijn

Valse consensus effect

De neiging om onze opinies/gedragingen als standaard te gebruiken, waardoor we denken dat ze gedeeld worden en typerend zijn voor anderen

Beschikbaarheidsheuristiek

De neiging om de waarschijnlijkheid van gebeurtenissen te beoordelen met gegevens in ons brein die beschikbaar en vlug en makkelijk oproepbaar zijn

Representativiteistheuristiek

Neiging om een stimulus te beoordelen obv. hoe sterk de stimulus lijkt op de algemene categorie

Primauteitseffect

Bevinding dat eerder gepresenteerde informatie meer impact heeft op het oordeel dan later gepresenteerde informatie

Impliciete persoonlijkheidstheorie

Een web van veronderstellingen over verbanden tussen persoonlijkheidstrekken en hun relatie met gedragingen bv. iemand die traag spreekt is niet slim

Additief model

Gaat ervan uit dat sociale waarnemers alle positieve en negatieve kenmerken optellen om een globale impressie te komen

Gemiddeld model

Gaat ervan uit dat sociale waarnemers het gemiddelde nemen van alle positieve en negatieve eigenschappen om tot een globale impressie te komen

Primeren

De tendens waarbij recent gebruikte woorden of ideeën opnieuw voor de geest komen en de interpretatie van nieuwe informatie beïnvloeden => recent verwerkte info is gedurende een korte periode meer toegankelijk

Treknegativiteitsvertekening

Er wordt een groter gewicht toegekend aan negatieve dan aan positieve eigenschappen

Confirmatievertekening

De tendens om informatie te vervormen of te herinterpreteren in overeenstemming met onze bestaande opvattingen

Persistentie

De tendens om opvattingen in stand te houden

Confirmatorische hypothesetoetsing

Het zoeken van informatie in overeenstemming met bestaande opvattingen => we gaan op een bevestigende manier op zoek naar informatie

De zelfvervullende voorspelling

De verwachtingen over een persoon zorgen ervoor dat die persoon zich ook zal gedragen in overeenstemming met die verwachtingen

Sociale beïnvloeding

De sociale macht van een groep/persoon om het gedrag/de attitudes van anderen te veranderen

Conformiteit

De neiging om je gedrag, opties en percepties aan te passen zodat ze in overeenstemming zijn met de geldende norm van de groep

Autokinetisch effect (Sherrif)

In een volmaakt donkere ruimte, met ene stilstaand lichtpunt, hebben we toch het idee dat het lichtpunt op en neer beweegt

Meerderheidsinvloed

Sociale beïnvloeding die tot stand komt door blootstelling aan de opinie van de meerderheid (meerderheid van een groep)

Minderheidsinvloed

Het proces waarbij dissidenten veranderingen bewerkstelligen in een groep

Eigenzinnigheidskrediet (Hollander)

Interpersoonlijk krediet dat je verdient door de groepsnorm te volgen (eerst conformeren om daarna af te wijken)

Instemming/inwilliging

Gedragsverandering die het resultaat is van een direct verzoek

Wederkerigheidsnorm

Norm die voorschrijft dat je iets terugdoet als iemand iets voor jou heeft gedaan, of dat je iemand behandelt zoals hij/zij jou behandelt heeft

Tweestappeninstemminsgtechnieken

Instemmingstechniek gebaseerd op 2 verzoeken, waarvan het eerste slechts een voorbereiding op het tweede (echte) verzoek

Assertiviteit

Geen inwilliging tonen door weigeren in te gaan op een direct, gericht verzoek

Gehoorzaamheid

Een gedragsverandering als gevolg van een bevel van een autoriteit

Een attitude

Een aangeleerde, algemene evaluatie van een object die met een bepaalde intensiteit wordt uitgedrukt

De verwachtingswaarde theorie (Ajzen en Fishebn)

Een attitude tov een object wordt bepaald door de verwachting dat het attitudeobject bepaalde kenmerken vertoont en hoe sterk een persoon die kenmerken waardeert

Expliciete attitudes

Attitudes waarvan we ons bewust zijn

Impliciete attitudes

Gebeuren automatisch en onbewust

Likert-schaal

De respondenten beoordelen op een meerpuntenschaal in hoeverre ze akkoord/niet akkoord zijn met de uitspraak. Eindscore berekend door gemiddelde of som van alle items

Semantische differentiaal

De respondenten moeten een aantal schalen invullen, waarbij de schaalankers bestaan uit tegengestelde adjectieven bv. interessant, oninteressant

IAT

Impliciete associatietest

Theorie van beredeneerd gedrag

Stelt dat attitudes het gedrag beïnvloeden via een proces van beredeneerde besluitvorming

Implementatie intentie

Concrete “als, dan” plannen waarin je bepaalt waar en wanneer je bepaald gedrag zal uitvoeren

Illusory truth effect

Herhaalde blootstelling aan informatie maakt het meer geloofwaardig

Processing fluency

Het gemak waarmee we iets kunnen verwerken, wordt als heuristiek voor correctheid gebruikt

Recentheidseffect

Laatst gehoorde argumenten hebben voordeel omdat ze nog fris in het geheugen zitten

Discrepantie

De mate waarin iets afwijkt van de bestaande mening in het publiek

Cognitieve dissonantie

Een onaangename psychologische toestand die wordt opgewekt door ons gedrag dat in strijd is met onze normen en waarden

Cognitieve consistentie

Een psychische toestand waarin waarden, opinies, opvattingen en gedrag allemaal overeenstemmen

Postbeslissingsstrategieën

Als we een keuze moeten maken tussen 2 (on)aantrekkelijke opties, gaan we naderhand meer waardering tonen voor de gekozen optie dan voor de verworpen optie

Subliminale boodschappen

Verborgen boodschappen (in reclame) die slechts enkele milliseconden duren, zodat het publiek zich niet bewust is van het feit dat de stimulus wordt aangeboden

Faceism

mannen komen vaker alleen met het gezicht in de media, vrouwen met het volledig lichaam

Femvertizing

Reclame die appelleert aan een “empowerment of women”

Prosociaal gedrag

Gedrag met als doel anderen te bevoordelen of hun welzijn te vergroten (helpen)

Verwantschapsselectie

De neiging om genetisch verwante personen te helpen, met het oog op het vergoten van de overlevingskansen van gemeenschappelijke genetisch materiaal

Cooperatieve voortplanting

Fenomeen waarbij kinderen hun eigen voortplanting uitstellen om mee te helpen bij de opvoeding van de allerkleinsten, en dus te helpen hun eigen genetisch materiaal door te geven

Wederkerig altruïsme

De neiging om anderen te helpen, omdat dit de kans vergoot dat die persoon ons een wederdienst zal terug doen

Altruistic punsihment

Afwijken van de wederkerig altruïsme norm leidt tot een bestraffing door de groep

Groepsselectie

De neiging van de leden van groepen om elkaar te helpen uit sociale verbondenheid, zonder dat er genetisch verwantschap hoeft te bestaan

Altruïsme

De motivatie om het welzijn van anderen te verhogen

Egoïsme

De motivatie om het welzijn van jezelf te verhogen

Omstandereffect

Het feit dat aanwezigheid van anderen behulpzaamheid belemmert (al bij kleine kinderen aanwezig)

Verspreiding van verantwoordelijkheid

De opvatting dat anderen hun verantwoordelijkheid zullen/moeten nemen om de persoon in nood te helpen

Publiekgeremdheid

Een toestand waarbij we niet helpen uit vrees een slechte indruk te maken bij omstanders

Simpatia

De zorg voor het sociale <elzijn van anderen (typisch Spaanse en Latijns-Amerikaanse culturen)

Morele identiteit

De mate waarin morele aspecten een belangrijk deel van het zelfconcept vormen

Morele onthechting

Rechtvaardiging van slecht gedrag, waardoor iemand zichzelf nog altijd als en goed persoon ziet

Sociale normen

Een algemene gedragsregel die voorschrijft welk gedrag in de samenleving aanvaard wordt en welk gedrag onaanvaardbaar is

Gedrag bedoeld om iemand te kwetsen die niet wenst gekwetst te worden

Agressie

Agression questionnaire (Buss & Perry)

Meest gebruikte instrument dat de individuele verschillen in agressie meet

Drifttheorieën

Theorieën die ervan uitgaan dat alle gedachten, gedragingen en intenties het resultaat zijn van aangeboren driften