Kaarten: Ecologie deel 1 (1e Bachelor Biologie Ugent) | Quizlet

Adaptieve radiatie

De diversificatie van een voorouderlijke groep organismen in nieuwe vormen die zijn aangepast aan specifieke omgevingsniches.

adaptieve zone

levenswijze, karakteristieke respons op de omgeving, waarin organismen kunnen leven (ecologische niche)

Allopatrische speciatie

soortvorming door geografische isolatie of migratie van de voorouder

allopolyploïden

Organisme met meerdere sets chromosomen afkomstig van twee of meer soorten, gevolg van hybridisatie

allozygoot

Heterozygoten en homozygoten die hun allelen niet van een gemeenschappelijke voorouder kregen.

altruïsme

vertonen van gedrag dat erop gericht is de fitness van andere individuen te verhogen ten koste van de eigen overleving en reproductief succes

Anagenetische speciatie

De accumulatie van relatief kleine, progressieve, evolutionaire veranderingen gedurende lange tijdsreeksen in één enkele evolutionaire lijn

anisogamie

Gameten met verschillende proporties

assortatief paren

natuurlijke selectie met een voorkeur voor bepaalde partners op basis van fenotypische kenmerken

Autopolyploïden

Organismen die meer dan twee chromosomensets hebben afkomstig van één enkele soort.

autozygoot

Wanneer een gen homozygoot is omdat het de allelen voor dat locus van een gemeenschappelijke voorouder kreeg.

biologisch soortconcept

Definieert soorten als kruisende populaties die reproductief geïsoleerd zijn van andere dergelijke populaties.

catastrofeleer

Elke nieuwe samenstelling van fossielen weerspiegelt een lokale catastrofe, die gevolgd wordt door kolonisatie van immigranten vanuit andere niet getroffen regio's.

Cladogenetische speciatie

Patroon waarbij twee of meer populaties van een ancestrale soort via splitsing en divergentie elk evolueren tot twee of meerdere nieuwe soorten.

Common-garden experimenten

Experimenten waarin individuen onder identieke omstandigheden opgekweekt worden.

Continentendrift

Het heel traag verschuiven van de continenten doorheen de tijd.

directe fitness

genen die een individu in zijn/haar nakomelingen overdraagt

Directionele selectie

Selectie voor één allel over andere allelen, waardoor de allelfrequenties in één richting verschuiven.

Disruptieve selectie

Evolutionair proces waarbij fenotypes met extreme waarden (hoog en laag) tegelijkertijd een voordeel hebben

Exaptaties

Evolutionaire nieuwigheid ontstaan via de graduele verfijning van bestaande structuren voor nieuwe functies.

Extra-paar copulaties

In monogame soorten partners van beide geslachten toch deelnemen aan heimelijke paringen met andere partners

Fylogenetisch soortconcept

Een soort wordt gedefinieerd als 'de kleinst diagnoseerbare, monofyletische cluster van individuen'.

fysiologie

wetenschap die processen in mensen, dieren en planten bestudeert

Gametische isolatie

Pre-zygotische barrière. Indien copulatie 'wel' plaats kan vinden, kunnen moleculaire en/of chemische verschillen tussen de soorten effectieve bevruchting verhinderen.

Gedrags- of seksuele isolatie

Pre-zygotische barrière. Verhindering van copulatie omdat de 'soort specifieke' gedragingen verschillen.

Gene flow

Genetische uitwisseling

Genetisch reservoir

Een 'reservoir' dat alle allelen omvat van alle verschillende genen die in een welbepaalde populatie aanwezig zijn.

Gradualisme

Grote geologische veranderingen vormen het cumulatieve product van trage maar continue geologische processen.

Gradueel evolutiemodel (Gradualism model)

Paleontologisch evolutiemodel. Verondersteld het optreden van graduele evolutie van adaptieve kenmerken binnen populaties over lange tijdsperioden. Overgangsvormen zouden schaars zijn ten gevolge van de onvolledigheid van fossiele gegevens en dat enkel skeletale veranderingen weerspiegeld worden.

Habitat isolatie

Pre-zygotische barrière. Verhindering van copulatie omdat de twee soorten in gescheiden biotopen voorkomen.

Habituatie

Graduele afname in de sterkte van een respons ten gevolge van repetitieve blootstelling aan irrelevante stimuli

Hardy-Weinberg theorema

Nulmodel, model dat voorspelt wat zal gebeuren als er géén selectie optreedt. Theorema stelt dat de frequentie van allelen en genotypes in het genetisch reservoir van een populatie niet wijzigt tussen generaties in afwezigheid van andere krachten dan Mendeliaanse segregatie en recombinatie van allelen.

Homologe kenmerken

afgeleid van eenzelfde structuur in een gemeenschappelijke voorouder

homoplastische kenmerken

Kenmerken die er gelijkaardig uitzien ten gevolge van gelijkaardige functies, maar niet verwijzen naar een gemeenschappelijke voorgeschiedenis.

Hybrid breakdown

Wanneer een paring tussen twee F1 individuen toch leidt tot een F2 hybride, maar deze nakomelingen echter niet kunnen reproduceren. (vb: muilezel, lijger)

Hybridisatiezones

Gebieden waar divergerende soorten met elkaar in contact komen en met elkaar hybridiseren. Meestal kleiner dan parentale populaties.

Inclusieve selectie

De som van directe fitness en indirecte fitness.

Indirecte fitness

Genen die een individu 'helpt' over te dragen in de nakomelingen van zijn/haar verwanten.

Indirecte selectie

Type natuurlijke selectie dat inclusieve fitness verhoogt via het reproductief succes van naaste verwanten.

Infanticide

Doden van de aanwezige jongen in een groep wanneer deze overgenomen wordt door een nieuw mannetje of mannetjes.

Instinct

Aangeboren gedrag

Inteelt depressie

Een verlaging in fitness wegens inteelt

Inteeltcoëfficiënt = F

Geeft de kans weer dat een willekeurig individu uit een populatie autozygoot is. (0 < F < 1)

Lekgedrag

Mannetjes die op traditionele plaatsen in groepen baltsgedrag vertonen en daarbij zeer kleine territoria verdedigen tegen seksgenoten

Mechanische isolatie

Pre-zygotische barrière. Verhindering van copulatie omdat de respectievelijke morfologische structuren niet aan elkaar aangepast zijn.

Micro-evolutie

Verandering van allelfrequenties in een populatie

Monofyletisch

afkomstig van een gemeenschappelijke voorouder

Monogame soorten

Soorten waarbij elk mannetje maar met één vrouwtje paart per voortplantingsseizoen.

Morfologie

Tak in de biologie die de vorm en bouw van organismen bestudeert.

Morfologisch soortconcept

Volgens dit soortconcept worden soorten afgebakend aan de hand van structurele kenmerken.

Mutaties

Veranderingen in de genen van een organisme

Onderbroken evenwichtsmodel (Punctuated equilibrium model)

Paleontologisch evolutiemodel. Veronderstelt dat fossiele gegevens niet onvolledig zijn, maar dat ze de evolutiepatronen wel degelijk accuraat weergeven. Volgens dit model worden lange perioden van stasis onderbroken door 'korte' perioden van snelle speciatie.

Operationele seks ratio

De ratio van mannetjes ten opzichte van vrouwtjes die beschikbaar zijn voor paring.

Parental effort

De sommatie van alle parentale investeringen in alle nakomelingen die tijdens de levensloop van een individu worden gereproduceerd.

Polygamie

Het bevruchten van eicellen van meerdere vrouwtjes tijdens hetzelfde voorplantingsseizoen

Polygenisch

Kenmerk waarbij verschillende genen betrokken zijn bij de expressie.

Polygynandrie

Paarsysteem waar verschillende mannetjes met verschillende vrouwtjes paren.

Polygynie

Wanneer één vrouwtje met verschillende mannetjes paart.

Post-zygotische barrières

Reproductief isolerend mechanisme ná de bevruchting

Pre-zygotische barrières

Reproductief isolerend mechanisme vóór de bevruchting.

Proximate factoren

Onderliggende genetische en fysiologische processen die een bepaald gedrag veroorzaken. Hoe een bepaald gedrag tot stand komt.

Reactienorm (van een genotype)

De set aan fenotypen die een genotype onder verschillende omgevingscondities kan produceren

Rudimentaire structuren

Kenmerken uit een vroeger stadium die door evolutie overbodig zijn geworden maar nog wel zichtbaar zijn

Seksuele selectie

Type natuurlijke selectie, treedt in werking wanneer individuen variatie vertonen in hun vermogen om competitie te voeren voor partners.

Stabiliserende selectie

Intermediaire fenotypische vorm doet het beter dan de twee extremen.

Sympatrische speciatie

Ontstaan van een nieuwe soort binnen dezelfde geografische regio van de parentale soort.

Temporele isolatie

Pre-zygotische barrière. Verhindering van copulatie omdat de twee soorten op verschillende momenten reproduceren.

The inheritance of acquired characteristics

Principe waarmee Lamarck stelde dat veranderingen die organismen verwezenlijken tijdens hun leven kunnen doorgegeven worden aan nakomelingen in volgende generaties.

Ultimate factoren

Waarom een bepaald gedrag tot stand komt

Use and disuse

Principe waarmee Lamarck stelde dat intensief gebruikte lichaamsdelen groter en sterker worden, terwijl niet gebruikte delen een tegenovergestelde tendens vertonen.

Verwantschapscoëfficiënt = r

De kans dat twee individuen hetzelfde allel van een gemeenschappelijke voorouder overerven. (r = 0,5 tussen een ouder en een nakomeling)

(Populatie)densiteit

Het aantal individuen per oppervlakte- of volume-eenheid

Cascade-effecten

'Secundaire' extincties als gevolg van 'primaire' extincties. (vb: carnivoren die uitsterven omdat hun prooi uitgestorven is)

Declining population paradigma

Denkrichting die aandacht besteed aan manieren om patronen van populatie-afnames te detecteren, diagnoseren en remediëren.

Demografische stochasticiteit

Groot onderliggend mechanisme van populatie-afname. Weerspiegelt random variatie in geboorte- en sterfteratio's die door kanseffecten tot extinctie kan leiden.

Densiteitsafhankelijke populatieregulatie

Regulatie die optreedt wanneer de sterkte van het regulerende effect van een omgevingsparameter afhangt van de densiteit van de populatie.

Densiteitsonafhankelijke populatieregulatie

Regulatie die optreedt wanneer de sterkte van het regulerende effect van een omgevingsparameter niet afhangt van de densiteit van de populatie

Deterministisch

Geen toeval, de gevolgen kunnen afgeleid worden uit de oorzaken.

Dispersie

Beweging van individuen tussen verschillende populaties.

Draagkracht = K

Theoretische maximale populatiewaarde.

Ecologisch specialisatiemodel

Hypothese die stelt dat generalisten meer algemeen en wijdverbreid zullen zijn.

Exponentiële populatiegroei

Populatiegroei die wordt uitgezet in een typische J-vormige curve.

Fecunditeit

Potentiële capaciteit om nakomelingen te produceren

Geaggregeerde distributie

Het meest algemeen ruimtelijk distributiepatroon die ontstaat wanneer individuen geconcentreerd zijn in welbepaalde delen van de habitat.

Generalisten

Soorten die een brede waaier aan hulpbronnen kunnen exploiteren.

Genetische stochasticiteit

Groot onderliggend mechanisme van populatie-afname. Aangezien evolutie niet kan optreden in afwezigheid van genetische variatie, kan het verlies aan genetische variabiliteit aanleiding geven tot extinctie.

Groeiratio = r

Ratio van verandering in aantal individuen van een populatie.

Ideal free distribution

Wanneer individuen zich volledig vrij kunnen bewegen tussen verschillende habitats

Intrinsieke groeiratio = r max

Maximum ratio waarmee een populatie kan toenemen onder ideale omstandigheden (d.w.z. wanneer hulpbronnen niet limiterend zijn en de initiële densiteit laag is).

Iteropaar

Soorten die zich herhaaldelijk voortplanten tijdens hun levenscyclus

Key-factor analyse

Een benadering om de dynamiek van natuurlijke populaties te bestuderen. Onderliggende oorzaken van veranderingen in populatiegrootte worden geanalyseerd via het opstellen van levenstabellen en een retrospectieve analyse van jaarlijkse veranderingen in mortaliteit en reproductie.

K-geselecteerde soorten

Soorten waarbij vooral levenskenmerken worden aangetroffen die de kans op overleving maximaliseren in een omgeving waarbij het aantal individuen van een populatie zich dicht bij de draagkracht (=K) bevindt.

Levins' metapopulatie model

Model van metapopulatiedynamiek dat toelaat welke proportie van alle habitatvlekken bezet is op een welbepaald tijdstip als vergelijking van de kansen op extinctie en kolonisatie.

Limiterende factor

Een factor die een verandering in gemiddelde of evenwichtsdensiteit veroorzaakt.

Logistische populatiegroei

Populatiegroei die wordt uitgezet met een curve waarbij r evolueert naar 0, weergegeven door een S-vorm.

Lokaal Populatiemodel

Model waarin populaties ruimtelijk opgedeeld zijn in kleine, discrete deelpopulaties die onderling met elkaar verbonden zijn via uitwisseling van individuen.

Mainland-island model

Complexer metapopulatiemodel waarin de kans op uitsterven van de populatie in het vasteland (mainland) vrijwel wordt gereduceerd tot nul, en de kans op kolonisatie niet langer toeneemt met het aantal bezette habitatplekken, daar zo goed als alle immigranten afkomstig zijn van het vasteland.

Merk-hervangst

Methode om het aantal individuen in populatie te schatten

Metapopulatie

Een set van afzonderlijke, ruimtelijk gescheiden deelpopulaties die geschikte habitats zoals meren, woestijnoases of bosfragmenten bezetten. Elke deelpopulatie wordt hierbij gekenmerkt door specifieke demografische eigenschappen.

Minimum Leefbare Populatie (Minimum Viable Population (= MVP))

De populatiegrootte waarmee een populatie gedurende een welbepaalde periode met een welkbepaalde waarschijnlijkheid zal overleven.