termen algemene biologie

H1

De basis van het leven

Biologie

De wetenschappelijke studie van het leven

Abiogenese

Transitie van niet-levende naar levende materie

Astrobiologie

De mogelijkheid van leven op andere planeten

Homeostase

In stand houden van stabiele interne fysische en chemische condities

Biosfeer

Omvat alle levende delen van de planeet Aarde waarin leven bestaat

Ecosysteem

Omvat zowel alle levende wezens in een geografisch gebied als alle niet levende componenten waarmee ze interageren

Gemeenschap

Omvat alle levende wezens in een ecosysteem

Soort

Een groep individuen die theoretisch met elkaar kunnen voortplanten

Populatie

Omvat alle individuen van een soort die in een bepaald geografisch gebied leven

Organismen

Een individueel levend wezen bestaand uit 1 of meer cellen

Orgaan

Een lichaamsdeel van een meercellig organisme bestaande uit meerdere weefsels dat een bepaalde levensfunctie in stand houdt

Weefsel

Een groep cellen die samen een homogeen geheel vormen en tot een bepaalde levensfunctie bijdragen

Cel

De universele basiseenheid van alle leven op aarde

Organel

Een functioneel compartiment in eukaryote cellen

Molecule

Het kleinste deeltje van een chemische stof die nog alle chemische eigenschappen van de stof bevat

Emergente eigenschappen

Eigenschappen die ontbreken bij lagere niveaus en die ontstaan door de interactie tussen componenten van een lager organisatieniveau

Natuurlijke selectie

Selectie van soorten die overleven gemaakt door de natuur en afhankelijk van unieke eigenschappen

Prokaryoot

Eencellig organismen

Bacteria

Soort prokaryoot

Archaea

Soort prokaryoot

Eukaryoot

Meercellig organismen

Chromosoom

Een structuur in de celkern die uit DNA en eiwitten bestaat, en waarin genen zijn georganiseerd

DNA

Een molecuul dat erfelijke informatie van levende organismen bevat.

Desoxyribonucleïnezuur

Een macromoleculen dat de erfelijke informatie van levende organismen bevat

Gen

Een eenheid van erfelijkheid die een specifieke een specifieke eigenschap van een organismen beschrijft

Sequentie

Een reeks van 4 bouwstenen in een gen

Transcriptie

Dit is het proces waarbij DNA in mRNA wordt gevormd, bij het proces van proteïne synthese

Translatie

Proces waarbij mRNA in een proteïne wordt omgezet, bij het proces van proteïne synthese

Genexpressie

Het proces waarbij genen gelezen worden en proteïne gesynthetiseerd worden

Fotosynthese

Het proces waarbij zonne-energie in chemische-energie wordt omgezet

Chemosynthese

Een proces waarbij organismen organische verbindingen produceren uit anorganische stoffen, met behulp van chemische energie

Autotrofen of producenten

Dit zijn organismen die hun eigen energie aanmaken

Heterotrofen of consumenten

Dit zijn organismen die hun energie uit andere levende organismen halen

Feedback-mechanisme

Systemen of processen waarbij de uitkomst van een actie wordt teruggekoppeld naar het systeem die de actie heeft ondernomen, met als doel de actie te evalueren en eventueel aan te passen

Symbiose

Nauwe, langdurige relatie tussen twee of meer verschillende soorten organismen

Parasitisme

Symbiose waarbij een soort voordeel ondervind en da andere een nadeel

Adaptatie

Het proces waarbij soorten nieuwe eigenschappen verkrijgen als aanpassing

Homologe kenmerken

Gemeenschappelijke kenmerken met eenzelfde evolutieve oorsprong

Taxonomie

Het benoemen, beschrijven en classeren van groepen levende organismen

Fylogenie

Gekende evolutieve verwantschappen

Monofyletische groep

Een monofyletische groep bestaat uit de gemeenschappelijke voorouders en al zijn nakomelingen

Polyfyletische groep

Alle nakomelingen, maar niet alle gemeenschappelijke voorouders

Parafyletische groep

Alle gemeenschappelijke voorouders, maar niet alle nakomelingen

Drie-domeinen hypothese

Elk domein vormt een aparte monofyletische groep in de boom van het leven

LUCA

Last Universal Common Ancestor

Eocyte hypothese

Deze hypothese stelt dat sommige Archaea nauwer verwant zijn aan Eukarya dan aan andere Archaea

Great oxidation event

2,4-2 miljard jaar geleden, begin van versnelde toename aan O2 in de atmosfeer

Sexuele reproductie

Een vorm van voortplanting waarbij twee individuen, een mannelijke en een vrouwelijke, betrokken zijn

Diploïde

Een diploïde cel of organismen heeft twee sets chromosomen, één van elke ouder

Meiose

Een type celdeling waarbij een diploïde cel wordt omgezet in een haploïde cel

Cambrische explosie

Een periode in de geschiedenis van het leven op aarde, waarin een plotselinge en snelle toename van de diversiteit van levensvormen plaatsvond

H2

De chemie van het leven

Waterstofbruggen

Zwakke niet-covalente binding die ontstaat door de

Cohesie

Samenhang of kracht waarmee dingen aan elkaar verbonden blijven

Snowball earth

Periode waarin de hele aarde bedekt is met ijs

Organische chemie

Chemie met als basis het koolstofelement

Adhesie

De aantrekkingskracht tussen moleculen

Hydrofiel

Water minnend

Hydrofoob

Water afwerend/ angst voor water

Koolwaterstof

Chemische binding uitsluitend gebouwd uit koolstof en waterstof

Structurele isomeren

Moleculen met eenzelfde atoomsamenstelling, maar verschillende structuren

Cis-trans isomeren

Zelfde atoomsamenstelling, maar verschillende schikking van atoomgroepen

Enantiomeren

Isomeren die elkaars spiegelbeeld vormen

Functionele zijgroep

Zijgroepen die direct betrokken zijn met de chemische reacties

Adenosinetrifosfaat (ATP)

Belangrijke energiemolecule voor cellulaire processen

Adenosinedifosfaat (ADP)

ATP nadat het zijn energie heeft vrijgelaten en een fosforgroep zijn verloren

Macromoleculen

Extreem grote moleculen, bestaande uit duizenden atomen

Polymeer

Zeer grote molecule bestaande uit veel kleine herhalende chemische eenheden

Monomeer

Bouwsteen voor een macromolecule

Koolhydraat

Dit zijn polymere suikers

Proteïne

Essentiële eiwitten

Nucleïnezuur

Een complexe biologische macromoleculen, dat bestaat uit een lange keten van aan elkaar gekoppelde nucleotiden

Lipide

Een vet die onoplosbaar is in water

Condensatiereactie

Proces dat bij DNA gebeurd wanneer een cel gaat delen

Dehydratatiereactie

Chemische reactie waarbij water uit een molecule of stof wordt getrokken

Hydrolyse

Chemische reactie waarbij een molecuul wordt gesplitst onder opname van een watermolecule

Suiker

Alle saccharides

Monosaccharide

Een koolhydraten, bestaande uit 1 bouwsteen

Disaccharide

Een koolhydraat, bestaand uit twee bouwstenen

Polysaccharide

Een soort koolhydraat, bestaand uit meerdere bouwstenen

Triose

Eenvoudige suiker bestaand uit 3 koolstofatomen

Tetr-, pent- en hexose

Suikers bestaand uit respectievelijk 4,5 en 6 koolstofatomen

Cellulaire respiratie

Cellulaire proces dat ATP aanmaakt

Glycosidebinding

Chemische binding die een suikermolecule met een andere groep verbind

Glucose, galactose, fructose, sucrose, lactose en maltose

5 verschillende vormen van suiker

Glycogeen

De opgeslagen vorm van glucose in het menselijk lichaam, dient als een snelle en directe energiebron

Zetmeel

Een complex koolhydraat en de belangrijkste opslagvorm van energie in planten

Cellulose

De meest voorkomende organische verbinding op aarde en het hoofdbestanddeel van de plantelijke celwand

Chitine

Stikstofhoudende polysaccharide die dienstdoet als bouwsteen in de natuur

Aminopolysaccharide

Polysaccharide opgebouwd uit monosaccharides en min 1 amonogroep

Vetten

Organische stof gebruikt voor energieopslag en opgebouwd uit vetzuren en glycerol

Vetzuur

Een lange koolstofketen met om het einde een carbowylgroep (-COOH)

fosfolipiden

Vetachtige structuren die een belangrijke bouwsteen vormen voor alle celmembranen inlevende cellen

Steroïden

Chemische stof met laag moleculaire gewicht, afgeleid van cholesterol

Glycerol

Organische verbinding en natuurlijke bestanddeel voor vetten

Fosfolipide dubbellaag

Celwand die uit 2 lagen fosfolipiden bestaat, met hydrofiele koppen aan de buitenzijdes en hydrofobe voeten aan de binnenzijde

Cholesterol

Een vetachtige stof in je bloed, nodig voor celstructuur, hormonen en gal

Aminozuur

Organische verbinding die als bouwsteen voor eiwitten dient

Peptidebinding

Een chemische binding die twee of meer AZ met elkaar verbindt