AAR TRIM 3

Lithosfeer

vaste buitenste laag van de aarde

Asthenosfeer

plastische laag onder de lithosfeer waarop platen bewegen

Mesosfeer

vaste mantelzone onder de asthenosfeer

Buitenkern

vloeibare kernlaag

Binnenkern

vaste kernlaag

Continentale korst

dikke lichte SiAl‑korst

Oceanische korst

dunne zware SiMa‑korst

Isostasie

evenwicht tussen lithosfeer en asthenosfeer

Pangea

oud supercontinent waarin alle continenten verenigd waren

Hotspot

plaats waar een mantelpluim door de korst breekt

Riftvallei / slenk

langgerekte inzinking door uit elkaar bewegende platen

Mid‑oceanische rug

zone waar nieuwe oceaanbodem ontstaat

Subductie

zwaardere oceanische plaat duikt onder lichtere plaat

Diepzeetrog

diepe kloof waar subductie plaatsvindt

Plooiingsgebergte

gebergte gevormd door botsende platen

Transforme plaatrand

plaatgrens waar platen horizontaal langs elkaar schuiven

Ridge push

duwkracht van nieuwe korst aan een spreidingsrug

Slab pull

trekkracht van een zinkende oceanische plaat

Anticline

plooirug in geplooide gesteenten

Syncline

plooidal in geplooide gesteenten

Dekblad

gesteentepakket dat over ander gesteente schuift

Hypocentrum

plaats diep in de aarde waar een aardbeving start

Epicentrum

punt aan het aardoppervlak boven het hypocentrum

Schildvulkaan

brede vulkaan met rustige basaltische lava

Stratovulkaan

steile explosieve vulkaan bij subductie

Stollingsgesteente

gesteente gevormd door stolling van magma of lava

Dieptegesteente

langzaam gestold stollingsgesteente met grote kristallen

Uitvloeingsgesteente

snel gestold stollingsgesteente zonder kristallen

Afzettingsgesteente

gesteente gevormd door afzetting van materiaal

Organogeen gesteente

gesteente gevormd uit resten van organismen

Chemisch gesteente

gesteente gevormd door neerslag van opgeloste stoffen

Metamorf gesteente

gesteente veranderd door hoge druk en temperatuur

Massa‑extinctie

periode waarin veel soorten plots uitsterven

Gidsfossiel

fossiel dat helpt om gesteentelagen te dateren

Mechanische verwering

verwering waarbij gesteente breekt zonder chemische verandering

Chemische verwering

verwering waarbij gesteente van samenstelling verandert

Organische verwering

verwering door plantenwortels

Massabeweging

verplaatsing van verweerd materiaal door zwaartekracht

Afstorting

vallende rotsblokken door verwering of ondermijning

Aardverschuiving

glijdende massa los materiaal langs een helling

Bodemkruip

zeer trage neerwaartse beweging van bodemmateriaal

Afspoelerosie

wegspoelen van bodemdeeltjes door regenwater

Verslempte bodem

bodem waarvan poriën dichtslibben door regeninslag

Modderstroom

water dat veel los materiaal meevoert langs een helling

Stroombekken

gebied waarvan al het water naar één rivier stroomt

Waterscheidingskam

grens tussen twee stroombekkens

Debiet

hoeveelheid water die per seconde door een rivier stroomt

Verticale erosie

uitschuring naar beneden waardoor een V‑dal ontstaat

Laterale erosie

uitschuring naar de zijkanten waardoor de vallei breder wordt

Meander

bocht in een rivier door erosie aan de buitenoever en sedimentatie aan de binnenoever

Buitenoever

buitenkant van een meander waar de stroomsnelheid hoog is en erosie plaatsvindt

Binnenoever

binnenkant van een meander waar de stroomsnelheid laag is en sedimentatie gebeurt

Saltatie

springende beweging van sedimentdeeltjes

Suspensie

zwevende fijne deeltjes in het water

Sedimentatie

afzetting van materiaal bij trage stroming

Alluviale vlakte

brede afzettingsvlakte langs een rivier

Differentiële erosie

sneller afslijten van zacht gesteente dan hard gesteente

Terugschrijdende erosie

waterval schuift stroomopwaarts door instorting van harde laag

Bovenloop

deel van de rivier met steile hellingen en sterke erosie

Middenloop

deel van de rivier met meanders en veel transport

Benedenloop

deel van de rivier met trage stroming en veel sedimentatie

Estuarium

trechtervormige riviermonding beïnvloed door getijden

Delta

vertakte riviermonding met veel afzettingen