NDL II - Istor al lennegezh (Abeozen), ar gannerezed noz (Giraudon)

div eien al lennegezh v. en XIXvet

ar romantelezh hag ar glaselezh

stumm ar romantelezh e Breizh

ar vrizhkeltiegouriezh

skouerioù eus ar vrizhkeltiegouriezh

James Macpherson, 1736-1796, gant Ossian

ur perzh boutin da dri skrivagner brizhkeltiegour

tamallet eo bet da VacPherson, da Iolo Morganwg [gan.nug] ha da Gervarker bezañ bet ijinet o oberennoù

skouerioù eus ar glaselezh

fablennoù Aisopos (Esop) gant Gwilhom Rikoù e 1828, ha war batrom Georgika Vergilios eo bet savet Levr al labourer gant Joakim Gwilhom e 1849, meur a dro evit fablennoù Ar Feuntenn, Paotr Treoure en o zouez

ar memes doare da ober gant an Arabed

troet e vez diwar ar galleg gant Tahtawi (1801-1873), ar romant modern kentañ gant Haykal (Zaynab e 1914), Oidipoüs /oi'dipous/ Roue gant Tah Hussayn e 1949

un eien nevez en XIXvet kantved

al lennegezh bobl, dre labourioù Kervarker hag Uhel

skouer diwar al lenngezh bobl bev

Gwerz Kêr-Is gant Olier Souestr e 1849

Gonidec

1803-1858

savoent Abeozen diwar-benn Brizeug

ar skrivagner brezhoneg kentañ, gant ur spered broadelour, meuleudi a ro dezhañ

ur skrivagner pobl en XIXvet kantved

Prosper Proux 1812-1873, bet labouret e Guerlesquin/Gwerleskin

bet savet gant Prosper Proux

Kimiad ur soudard yaouank, ar merc’hetaer, An amzer gwechall hag an amzer bremañ

un enebour d’e yezh

Renan hag e levezon freuzus

al levrioù relijiel hag ar brezhoneg beleg

levrioù skrivet brav en XIXvet a zo dija, Imitatio Christi gant Milin lakaomp

daou du er rummad diwezhañ eus an XIXvet kantved

ar skrivagnerien-bobl (Ar Bras), diskennidi ar romanteelourien (er Goursez Vreizh)

Brizeux ha beleien Breizh

« aux prêtres de Bretagne »

traoù a ziskouez ne oa ket bep beleg distag eus ar brezhoneg yac’h

Ar pilhaouer, Matilin an Dall

ur skrivagner kannadig

an Ao. Kalvarin, gant Kannadig Treglonou

oberennoù an Ao Perrot

Ar Bleun Brug e 1905, F&B miziek, treiñ diwar ar c’hembraeg

un tamm dispi e skrid Abeozen

« ne varvo ket da nebeutañ en e eil-bugaleaj, hep endevout anavezet nerzh leun an oad-gour »

an hini en deus bet sachet ar yezh war-zu ar bed

Meven Mordiern, 1878-1949

adginivelezh ar c’hoariva

gant ar skingomz, en eil brezel bed

petra a c’hell bezañ ar poull-kannañ evit an etnologiezh (3)

ul lec’h hag ur vicher distro, ne vez ket lakaet ar gaoz warno, a zigor war istor ar maouezed

petra eo ar poull-kannañ

ul lec’h hag e endro evel a ziskouez ar maread anvioù

anvioù ar poull-kanañ (3)

gwazh, poull, lenn

pegeit e pad ar c’houez bras ?

tri devezh, evel pep tra sirius hervez PJH, memestra evel an Ifern, ar Purgator hag ar Baradoz

Ifern, Purgator ha Baradoz ar c’houez bras

purgator ar pelezioù (baquets), ifern an dour berv, baradoz ar gwennder adkavet

ster ar poull-kannañ

ur vicher labourus, mat da espern, gant an daouarn

da bep familh pinvidik he c’hannerez

pedet e vez, lidet e vez e lec’hiennoù zo, ul lodenn eus nested ar familh zo anezhi

mojennoù ar poull-kannañ mat da lakaat aon er vugale

an nadoz-aer a bikfe ker kreñv hag un naer

gwerz an Deir Vari

roet d’ur plac’h yaouank ur mouchouer ennañ gwad ar Salver, n’emañ ket da walc’hiñ er poull, gwalc’het e vez ganti memestra

displegadenn ar werz

kanet e vez e-pad ar C’horaiz, ne felle da zen kannañ e lien da Wener, an tad Maner a gave dezhañ e oa mont re bell ganti (e-giz paganed int)

perak ez eus eus ar gannerezed-noz

difenn a reont labourat, straniñ ha mont en noz

evit pep dañjer ez eus ur respont

en em sinañ, treiñ al lien e-giz ar gannerez, lavaret komzennoù resis