hormonen (productieplaats en functie)

fysiologie

atriaal natriuretisch peptide / ANP

• productieplaats: myocard atria

• functie:

  • verhogen glomerulair filtration rate / GFR

  • remming natrium-resorpsie

  • remming afgifte renine en aldosteron

  • daling bloedvolume

  • daling van de bloeddruk

brain natriuretisch peptide (BNP)

• productieplaats: cellen van ventrikelwand

• functie

  • verhoging van glomerulair filtration rate (GFR)

  • verlagen van natrium-resorptie

  • remming secretie renine en aldosteron

  • marker voor hartfalen

  • daling bloedvolume

  • daling van bloeddruk

somatotroop hormoon (STH) (groeihormoon) (somatotropine)

• productieplaats: adenohypofyse

• functie:

  • stimuleren van productie en afgifte van groeihormoon

  • optimaliseren glucoseconcentratie (mobilisatie van vet en glycogeen)

  • verlaagd opname van glucose in de weefsels

somatostatine

• productieplaats:

  • D-cellen maag

  • hypothalamus

  • pancreas delta-cellen

• functie:

  • remmen secretie insuline en glucagon

  • onderdrukken secretie HCl

  • verlagen maagmotoriek

  • inhiberen secretie somatotropine (groeihormoon)

aldosteron

• productieplaats: zona glomerulosa cortex adrenalis

• functie:

  • laatste hormoon van RAAS-systeem

  • versterken opname natrium-ionen

  • versterking afgifte kalium-ionen

  • (soms versterking afgifte waterstof-ionen)

  • activatie natriumkanalen in distale tubulus en verzamelbuis van de nier

  • verhogen bloedvolume

  • verhogen bloeddruk

anti diuretisch hormoon (ADH)

• productieplaats: hypothalamus (gestokeerd in de neurohypofyse)

• functie:

  • reguleren urineconcentratie

  • verhogen bloeddruk

  • verhogen permeabiliteit voor water in de verzamelbuis

  • laat aquaporine migreren naar apicale membraan

  • openen waterkanaaltjes, aquaporine-type-2-moleculen

  • (gereguleerd door osmotische receptoren in hypothalamus en bloeddrukreceptoren in het hart, longvaten, sinus caroticus en door de afgifte van angiotensine 2)

erythropoëtine (EPO)

• productieplaats: juxtaglomerulair apparaat van de nieren (en lever)

• functie

  • stijging van O2-spanning

  • activeerd myeloide stamlijn → initieert aanmaak rode bloedcellen in rode beenmerg

angiotensine 2

• productieplaats: bloed (oiv ACE-enzym)

• functie:

  • component RAAS-systeem

  • bindt op AT-1 receptoren

  • vasoconstrictie

  • stijging arteriële bloeddruk

  • op vas efferens nefron: toename resorptie peritubulaire capillairen

  • stimuleren NaCl-resorptie in de proximale tubulus (nefron)

  • stimuleren afgifte aldosteron in de bijnierschors

  • verhoging ADH bij hoge concentraties

  • verhogen dorstgevoel

  • (tegenovergesteld effect van ANP/BNP)

gastrine

• productieplaats:

  • G-cellen maag

  • duodenum

  • jejenum

• functie:

  • gesecreteerd tijdens gastrische fase

  • verhogen maagmotoriek

  • verhogen maagsecretie

  • verhogen HCl secretie (in de maag)

  • toename bicarbonaat (in het duodenum) (als reactie op verlaagde pH-waarde)

secretine

• productieplaats: s-cellen duodenum

• functie:

  • komt vrij bij een te lage pH in de maag

  • remmen maaglediging

  • minder HCl productie

  • meer bicarbonaat productie

pancreozimine

• productieplaats: duodenum

• functie:

  • vrijgesteld bij een te eiwitrijke chymus

  • stilleggen maagmotoriek

  • vrijstellen pepsinogeen (→ stimulatie verteringsproces van de maag)

cholecystokenine (CCK)

• productieplaats: duodenum

• functie:

  • vrijgesteld bij een te vetrijke chymus

  • remmen maaglediging

  • vrijstellen gastric lipase (→ toegenomen vetvertering)

gastric inhibitory polypeptide / glucose insulinotropic polypeptide / incretine (GIP)

• productieplaats: K-cellen duodenum

• functie:

  • inhiberen productie HCl

  • inhibitie maagmotoriek

  • stimuleert secretie insuline

insuline

• productieplaats: beta-cellen eilandjes van Langerhans pancreas

• functie:

  • vrijgesteld bij toegenomen glucosewaarden in het bloed

  • hyperglycemie tegengaan

  • overmaat aan glucose opnemen in weefsels (vooral lever)

glucagon

• productieplaats: alfa-cellen eilandjes van langerhans pancreas

• functie:

  • vrijgesteld met een te lage glucosewaarde in het bloed (en daling insulinegehalte in het bloed)

  • glucose vrijstellen (vooral in de lever)

  • glycogeen omzetten naar glucose

  • hypoglycemie tegengaan

leptine

• productieplaats:

  • adipocyten van wit vetweefsel

  • bruin vetweefsel

  • ovaria

  • placenta

  • skeletspieren

  • beenmerg

• functie:

  • verzadigingsgevoel thv hypothalamus door te hoge vetstapeling

  • bij minder leptine zal er juist een hongergevoel optreden

ghreline

• productieplaats: fundus van de maag en duodenum

• functie:

  • wordt vrijgesteld bij een weinig gevulde maag

  • opwekken hongergevoel

  • weinig ghreline zorgt dan weer voor een verzadigingsgevoel

vasoactief intestinaal polypeptide (VIP)

• productieplaats:

  • pancreas

  • darmcellen

  • hypothalamus

• functie:

  • stimuleren van secretie en toevoeging van enzymen voor een versnelde verteringsprocessen

  • betere doorbloeding van dunne darm en pancreas

  • vasodilatatie voor werking zweetklieren en warmte-regulatie (OS)

glucagon like peptide

• productieplaats: L-cellen gastro-intestinale tractus en pancreas

• functie:

  • respons op opname voedsel

  • stimulatie secretie insuline

  • inhibitie secretie glucagon

  • optimaliseren bloedglucosewaarden

  • fysiologische regulator voor appetijt en voedselinname

neuropeptide-Y (NPY)

• productieplaats: pancreas

• functie:

  • vrijgesteld door zenuwstelsel

  • inhibeert glucose-gestimuleerde insulinesecretie in de pancreas

  • toename beta-oxidatie

  • verhoogde productie adipocyten voor betere mobilisatie en stapeling van vetten

cortisol

• productieplaats: zona fascicularis cortex adrenalis

• funtie:

  • stimulatie gluconeogenese (AZ→ glucose, zodat de glucosevoorraden niet uitgeput geraken)

  • stimulatie afbraak eiwitten (voor vrijkomen van AZ voor gluconeogenese)

  • blokkeren opname AZ in de cellen

  • toename transaminering en desaminering in de lever

  • remming opname glucose in de weefsels (anti-insuline effect)

  • mobilisatie van vetzuren uit vetdepos om energielevering uit vetzuren mogelijk te maken

  • remmen van inflammatoire reacties en vorming antilichamen

  • induceerd chronische stressrespons (geinduceerd door adrenaline en noradrenaline)

testosteron

• productieplaats:

  • testes

  • ovaria

  • (bijnieren)

• functie:

  • ontwikkelen primaire mannelijke geslachtskernmerken

  • ontwikkelen secundaire mannelijke geslachtskernmerken

  • genereren libido (ook bij meisjes)

  • stimulatie groei van skeletspieren

  • stimulatie spermaproductie

  • groei van schaamhaar (ook bij meisjes)

  • (gevormd uit androsteendion)

lutheïniserend hormoon (LH)

• productieplaats: adenohypofyse

• functie:

  • gereguleerd door gonadotropine-releasing-factor (GnRF)

  • stimulatie ovulatie

  • ontwikkeling graafse follikel

  • ontwikkeling corpus lutheum

  • na ovulatie: productie progesteron

  • stimulatie testes voor testosteronproductie

follikelstimulerend hormoon (FSH)

• productieplaats: hypofyse

• functie:

  • stimuleert groei en rijping follikels

  • stimuleert follikels ter productie oestrogenen

  • na ovulatie: aanmaak progesteron

  • stimulatie sertolicellen

adrenocorticotroop hormoon (ACTH) / corticotropine

• productieplaats: adenohypofyse

• functie:

  • regelt secretie cortisol en andere androgenen

  • verhoogt gevormd oiv corticotropin-releasing-factor (CRH) en ADH

oxytocine

• productieplaats: hypothalamus (opgeslagen in de neurohypofyse)

• functie:

  • melkklieren: vrijstellen melk uit melkklieren (door contracties vh myo-epitheel id borst)

  • uterus: induceren weëen (contracties glad spierweefsel van de uterus)

  • zuigreflex: als baby zuigt aan tepel gaan sensoren rond tepel info doorgeven naar de neurohypofyse → vrijstellen oxytocine → (zie melkklieren

melanocyt stimulerend hormoon (MSH)

• productieplaats:

  • adenohypofyse

  • hypothalamus

• functie:

  • stimuleren productie en secretie melanine (pigment) door de melanocyten in de huid en haar

  • verhoogde vrijstelling bij zwangere vrouwen

progesteron

• productieplaats: corpus lutheum en placenta

• functie:

  • gestimuleerd door LH en FSH

  • voorbereiden van baarmoederslijmvlies

  • in stand houden van zwangerschap (spontane abortus tegengaan)

  • remmen ovulatie nieuwe eitjes door LH-afgifte te remmen (negatief feedbacksysteem)

estradiol

• productieplaats:

  • ovaria

  • placenta (bij zwangerschap)

  • testes

  • vetweefsel

  • adrena

• functie:

  • stimulatie LH-toename (negatief feedback en positief feedback bij ovulatie)

  • genereren secundaire geslachtskernmerken vrouw

  • borstontwikkeling

  • verhoogde vetopstapeling

  • maturatie vrouwlijk geslachtsorgaan

  • verbreden heupen

  • verhinderen apaotose van spermacellen

humaan chorion gonadotrofine (hCG)

• productieplaats: chorion

• functie:

  • neemt rol LH over tijdens zwangerschap

  • in stand houden van corpus lutheum

tri-jodo-thyronine (T3) en thyroxine (T4)

• productieplaats: thyroid

• functie:

  • in cysternae opgeslagen

  • naar bloedbaan via cytopempsis

  • stimulatie metabolisme en energiemetabolisme

  • stimulatie centraal zenuwstelsel

  • invloed op groei: toename groeihormoonreceptoren

  • stimulatie eiwitsynthese

  • stimulatie glucose-absorptie

  • stimulatie gluconeogenese

  • verhoging van bloeddruk

  • verhoging hartslagfrequentie

  • verhoging slagvolume

  • gereguleerd door tyroid releasing factor

calcitonine

• productieplaats: thyroid

• functie

  • tegengestelde werking calcitriol

  • vrijgegeven bij overmaat aan calciumionen in bloed

  • stimuleren van osteoblasten en osteocyten

  • stimuleren excretie van calcium via urine

tyroid stimulerend hormoon (TSH)

• productieplaats: adenohypofyse

• functie:

  • stimuleert productie T3 en T4 in de schildklier

  • wordt zelf gestimuleerd door TRH

tyroid releasing hormone (TRH)

• productieplaats: hypothalamus

• functie:

  • stimuleren productie TSH

parathhormoon (PTH)

• productieplaats: paratyroid

• functie:

  • geregeld door calcium in het bloedplasma

  • bij verhoogde calcium zal PTH afnemen

  • stimuleert de resorptie van calciumionen in de nieren

  • remt resorptie fosfaationen in de nieren

  • afbraak calciumfosfaat in de botten

  • verhogen geioniseerd calcium in het bloedplasma

  • stimuleert osteoclasten

adrenaline

• productieplaats: medulla adrenalis

• functie:

  • catecholamine

  • vasoconstrictie in meeste organen

  • vasodilatatie in bronchiën, darmen en klieren

  • vasodilatatie in hartspier en skeletspier

noradrenaline

• productieplaats: medulla adrenalis

• functie:

  • belangrijkste neurotransmitter orthosympatisch zenuwstelsel

  • bindt op alfa1-receptoren

  • contractie gladde spiervezels (vasoconstrictie)

  • stijging arteriele druk

  • stijging arterieel bloedvolume

  • stijging perifere weerstand

  • catecholamine

corticotropin-releasing-hormone (CRH)

• productieplaats: hypothalamus

• functie:

  • neurotransmitter

  • stimuleert adenohypofyse voor productie ACTH

  • (effect op secretie cortisol)

Di-hydro-epi-androsteron (DHEA)

• productieplaats:

  • bijnieren

  • geslachtsklieren

  • huid

  • vetweefsel

• functie:

  • gemaakt uit cholesterol

  • steroid hormoon

  • precursor androsteendiol

  • wordt omgezet naar testosteron en estradiol en oestron

calcitriol

• productieplaats: nieren (uit calcidiol)

• functie

  • actieve vorm van vitamine D

  • stimuleert resorptie calcium in dikke darm

  • inhibeert uitscheiding calcium via urine

  • belangrijk in calciumhuishouding

  • staat onder invloed van parathormoon

  • stimulatie osteoclasten

  • remming osteoblasten

acetylcholine

• productieplaats: vesikels aan uiteinden van cholinerge neuronen

• functie:

  • binden op muscarine-receptoren van gladde spiercellen → vasoconstrictie (wordt teniet gedaan door NO, waardoor acetylcholine (en VIP) weinig tot geen effect hebben bij inspanningshyperemie)

  • vasodilatatie in het spijsverteringstelsel

bradykinine

• productieplaats:

  • mastcellen

  • beschadigd weefsel

  • darmcellen

• functie:

  • verhoogde vacuolaire permeabiliteit

  • vasodilatatie

  • pijn doorheen de huid

  • verhoogde vrijstelling van NO (vasodilatatie)