10 Nieuwe Sociale Bewegingen, nieuwe economische recepten (1960s-80s)

Amerikaanse burgerrechtenbeweging: Reactie op structurele gewelddadigheid Amerikaanse samenleving en institutionalisering van de ongelijkheid

(ongeacht feit d slavernij officieel afgeschaft)

• Z: Jim Crow Laws

= deel Am folklore, informele term vr =/= wetten die segregatie/Apartheid doen continuëren

Gelegitimeerd: 'separate but equal’ e.g. scholen, MAAR subsidiëring x ‘equal’ (arme wijken → - taxen → - geld te investeren in e.g. scholen)

⇒ Achterstand

• N: Redlining 

= aanduiden ijken op kaarten die ‘minder goed’ zijn, door officiële organisaties

Vanaf ‘30: kaarten maken (e.g. banken vrezen d X terugbetaald → X leningen vr mensen in die wijken)

= Legaal, X via wetten

⇒ Afro-Amerikanen k X lenen om huis te hebben, moeten huren ⇒ X erfenis 

⇒ + witte mensen in die wijken vertrekken nr ‘betere’ wijken

⇒ Ghetto-vorming (binnenstad, + armoede)

Amerikaanse burgerrechtenbeweging: Pruitt-Igoe, St. Louis

= groot complex gebouwd m appartementen; 1 deel ‘wit’ + ander vr Afro-Amerikanen

→ Mid ‘50: te gesegregeerd ⇒ witte mensen vertrekken

⇒ Opnieuw ghetto-vorming, + armoede; X genoeg geld te onderhouden, k X huur betalen

→ ‘70: systeem onder vraag, uiteindelijk vernield

= Symbolische einde modernistische oplossingen (e.g. geloof d 1 gebouw een heel sociale probleem gaat oplossen) + vooruitgangsgeloof

Amerikaanse burgerrechtenbeweging: Civil Rights

1964: Civil Rights Act 

= federaal verbod op segregatie, discriminatie

E.g. X rassenscheiding in publieke scholen, arbeidssector, kiesrecht,...

March on Washington

• Zeer groot protest, uitzondering

• VS eerde scattered, gewelddadige protesten

  • E.g. Long Hot Summer of ‘67
    → ++ protesten over Amerika, =/= doden, wanhoopsprotest van Afro-Amerikanen teg ongelijkheid

→ Commissie: wit racisme blijft probleem in de praktijk
→ Lyndon B. Johnson X akkoord, doet weinig

Vrouwenrechten: Tweede feministische golf

Vrouwenbeweging jaren 60: “Tweede feministische golf” (Fr. Rev.: proto-feminisme, 1e golf: rond 1900) 

• Onderdeel van de “nieuwe sociale bewegingen” als “tweede naoorlogse verdieping” van de democratie (1e: 1945)

• Nieuwe, “onzichtbare” thema’s d.m.v. grassrootsbewegingen 

  • Milieu, derde wereld, vrede, holebi, burgerrechten VS) 

• Intellectuele ontwikkeling 

Vrouwenrechten: Simone de Beauvoir

 (1908-1986) 

• Le deuxième sexe (1949): 

• “On ne naît pas femme, on le devient”: 

vrouwelijkheid (= vrouwelijke identiteit) is een culturele constructie
→ Basis van genderconcept 

• Asymmetrische dichotomie: 

“immanente” vrouwelijkheid als tegenbeeld van de norm die
“transcendente” mannelijkheid is

• Vrouwen = zwak, emotioneel, volgzaam, zorgend, intellectueel inferieur, seksueel passief, banaal + alledaags
  Mannen = dominant, sterk, overstijgen hier + nu, v alle tijden

• Kritiek op marxistische interpretatie dat alle onderdrukking gevolg is van klassenmaatschappij 

  • Gender = extra laag bovenop, vrouwen nog meer ondergeschikt aan mannen

Vrouwenrechten: Historiografie

• Toenemende aandacht voor de rol van vrouwen in de geschiedschrijving vanaf de jaren 1950 

• Initieel een focus op “grote vrouwen”: koninginnen, heiligen, heroïsche vrouwen, heksen,... (traditioneel bronnencorpus) 

• ‘60-70: + aandacht vr soc aspect

Vrouwenrechten: Betty Friedan

(1921-2006) 

• The feminine mystique (1963): 

= Kritiek op cultureel verwachtingspatroon dat vrouwen geen professionele
ambities moeten hebben en zich tevreden moeten stellen met zorgtaken
→ Pleidooi voor emancipatie (onderwijs, arbeidsmarkt) 

• “The problem that has no name”: 

Ennui ondanks materieel comfort en gezinsgeluk
→ Housewife syndrome 

• Link met Suburbanisatie: welvaartsstijging jaren 50 maakt realisatie 19e-eeuws genderideaal mogelijk (man in publieke sfeer, bv. leger, zaken, politiek; vrouw in huiselijke sfeer) 

• Suburbanisatie ⇒ Auto nodig om nr public spaces te kunnen (ook supermarkt/school/…); vrouwen mogen geen auto rijden

E.g. Levitt-town

= gebouwd dr broers Levitt, suburbs in VS (vaak goedkope materialen, gebouwd in slechte plaatsen)

Vrouwenrechten: Anticonceptie

• Einde 20e E m AIDS crisis: condoom ‘mainstream’

• ‘30: Periodieke onthouding wetenschappelijk verklaard

Want vrouwelijke cyclus pas onderzocht

• Abortus 

  • “abortusrevolutie” van jaren 1880 tot WOII: 15% van alle zwangerschappen in W-Eur; 1/5 in stedelijke gebieden

  • Graduele legalisering vanaf jaren 60 (VK); BEL: 1990 

  • Steeds regels over termijn

• Anticonceptiepil (spacing) vanaf 1961 

  • Eerst illegaal, dan ‘voor menstruatiepijn’

• Blijvende discussies over body politics 

Milieubeweging

Precedenten 

• Romantische verheerlijking van de natuur (19e eeuw) 

• Klassieke natuurbeschermingsbeweging (°rond 1900,

  • focus op soortenbescherming, creatie reservaten

• Great Smog of London, 1952 

= aantal weken waar windstilte + mist ⇒ rook v kachels X weg ⇒ ziektes

⇒ e.g. wetten over luchtvervuiling in VK, filters vr bedrijven,...

• Silent Spring, Rachel Carson, 1962

  • Zag d aantal vogels -; door pesticiden

⇒ ecologisch perspectief: milieu (ecosystemen, wisselwerking), X enkel natuur 

• ° Milieubeweging vanaf eind 60s (Greenpeace, 1971) 

  • Organisaties + ministeries: consensuele aanpak over ++ landen, iets doen over milieuproblemen

• Limits to Growth, 1972 

  • Analyse milieuproblemen: hoe stijgend grondstofgebruik ⇒ problemen
    → kritiek op idee v oneindelijke groei

⇒ Afbraak vooruitgangsgeloof (technologie k ook voor problemen zorgen!, e.g. pesticiden)

Economische transformaties: Trente glorieuses

/ Wirtschaftswunder: Welvaartsstaat gefinancierd door economische groei 

• Economisch model: 

  • Gemengde economie, Overheidsinterventie in prive-economie, “sociaal kapitalisme”, Keynesianisme (investeringen in OW en sociale zekerheid) 

  • veel overheidsbedrijven in VK, Fr, It

• Indicatoren van groei: 

  • continue loonstijgingen, zeer lage staatsschuld, zeer lage werkloosheid, volledige benutting productiecapaciteit, zeer lichte inflatie 

• Oorzaken: 

  • Pol stabiliteit, Europese integratie, consumentisme (ook lager klassen, ⇒ depreciatie klassegrenzen), goedkope grondstoffen 

• Verwachting: 

  • Groei = welvaart; 

  • Notie van onbegrensde groei 

Economische transformaties: Evolutie tot economische crisis

• Toename inflatie a.g.v. loonsverhogingen eind jaren 60 (vraag stijgt, aanbod blijft stabiel) 

  • E.g. Mei ‘68

• VS: 

  • inflatie door uitgaven Vietnam;

  • Bretton-Woods (1944) wordt opgezegd in 1971
    → Europese munten en dollar gaan schommelen; import uit VS wordt duurder 

• Schokeffect van oliecrisis 1973-74: 

  • OPEC vermindert productie als reactie op Jom Kippoeroorlog (VS steun Israël ⇒ OPEC >:( )

  • (2e oliecrisis volgt in 1979 a.g.v. Iraanse Revolutie) 

→ Olieprijs x4

⇒ Economische crisis vanaf begin jaren 70 

Economische transformaties: Structurele gevolgen

• Einde van goedkope olie 

• Einde van econ. groei: stagflatie tot begin jaren 80 

• Hoge loonkosten W.-Eur.

⇒ begin graduele deïndustrialisatie 

⇒ werkloosheid (1% jaren 60, 5% jaren 70, 9% jaren 80) (vooral in industriesteden) 

⇒ neveneffect: langere studieduur = POSITIEF

• Daling grootte van sociale uitkeringen (want + vraag)

⇒ toename armoede en ongelijkheid (begin jaren 90: ca. 20% EU-bevolking onder armoededrempel) 

Economische transformaties: Neoliberalisme

• Friedman + Hayek (Nobelprijs Economie): 

  • Depreciatie van Keynesianisme

  • Appreciatie voor klassiek econ. liberalisme 

• Antwoord: 

  • Terugtrekking overheid, geloof in vrije marktwerking, streng monetair beleid (= beperking geldhoeveelheid) 

⇒ Overheid moet overheidsbedrijven afstoten (= privatisering), belastingen verlagen en arbeidsoverleg afschaffen 

• Intentie: inflatie fnuiken door stimulering van concurrentie, loonmatiging, hogere rente 

• Grote invloed, o.a. VK en VS (Margaret Thatcher 1979-90, Ronald Reagan 1981-89) 

Economische transformaties: Thatcherisme

(Margaret Thatcher, 1925-2013) 

• Einde consensus over staatsinterventionisme: “There is no such thing as society. There are individual men and women and there are families.” 

  • Individuele agency (‘overheid k niet alles oplossen vr jullie’)

• Confrontatiepolitiek: “Iron Lady” (mijnsluitingen, Noord-Ierland, Falklandoorlog)

• Gevolgen 

  • Inflatie daalt 

  • + 1 milj. werklozen (aandeel SZ in BNP blijft gelijk) 

  • Deïndustrialisatie wordt gestimuleerd (maar: ongelijke lokalisatie van tertiaire sector; opkomst dienstensector, vral in Z) 

  • Toename van ongelijkheid (e.g. geografisch; survival of the fittest) 

  • Paradox: Primaat van de politiek 

Economische transformaties: Beperktere invloed neoliberalisme in continentaal West-Europa (jaren 80-90) 

• Coalitieregeringen 

• “Verzuilde” overheidsadministraties 

• Traditie van subsidiariteit (+ soc kwesties in middenveld, dr organisaties geregeld ipv staat, staat subsidieert) 

• Minder scherpe klassentegenstellingen 

• Blijvende nadruk op sociaal overleg 

Economische transformaties: Paradoc van de bureaucratisering

• Neoliberalisme wil degrowth van overheid  (winst X overheidsdoel)

→ Vacuüm opgevuld door privé-sector 

• Commerciële bedrijven groeien (deels met overheidssubsidies) 

• Groei van private bureaucratieën, managementposities (consultancy)

→ Doelen: kwantificeren bedrijfswerking, maximaliseren van efficiëntie 

• Begin 20e eeuw: ° Taylorisme, ° Fordisme 

• Managerial newspeak = ook taal beïnvloedt!

Economische transformaties: Oost-Europa

Stijging levensstandaard ca. 1955-1965 

• Geen “golden sixties”: geen investeringen in industriële vernieuwing of loonsverhogingen; valt stil

Economische crisis begint in jaren 80 (“verborgen inflatie”, economische krimp, groei schulden) 

⇒  Kwaliteit economische productie daalt, ongelijkheid groeit (vriendjespolitiek voor nomenklatura), voedselrantsoenering (groei zwarte markt), toename milieuvervuiling, achterstand informatica 

• Na val Muur: Invoering neoliberalisme 

⇒ Wegvallen sociale zekerheid; privatiseringen (oligarchie)