Biologie Subdomein O1

Domein O: Orgaan- en organismeniveau

Wat valt onder stofwisseling?

fotosynthese bij planten, ademhaling, vertering, uitscheiding en transport van stoffen

Wat is een orgaan?

een groep cellen die samenwerken om een specifieke functie in het lichaam uit te voeren

Wat is een cel?

de basisstructuur van het leven, waarin alle levensprocessen plaatsvinden

Wat is weefsel?

een groep cellen van hetzelfde type die samen dezelfde functie uitvoeren, zoals spierweefselW

Wat zijn de basisfuncties van het leven?

ademhaling, vertering, uitscheiding en transport

Wat zijn de methoden van prokaryoten om de basisfuncties uit te voeren?

Prokaryoten hebben geen gespecialiseerde organen voor deze functies en voeren processen zoals gaswisseling en uitscheiding uit via hun celmembraan

Wat zijn de methoden van planten om de basisfuncties uit te voeren?

Planten hebben gespecialiseerde structuren zoals bladeren voor fotosynthese (waarbij ze O2 vrijmaken en CO2 opnemen) en wortels voor de opname van water en mineralen

Wat zijn de methoden van dieren om de basisfuncties uit te voeren?

dieren hebben gespecialiseerde orgaanstelsels, zoals de longen voor ademhaling, de maag voor vertering, en het hart en bloedvaten voor transport

Wat is fotosynthese?

het proces waarmee planten, algen en sommige bacteriën zonlicht, water en koolstofdioxide worden omgezet in glucose en zuurstof.

Waar vindt fotosynthese plaats?

in de chloroplasten van planten en algen

Hoe worden organismen genoemd ie fotosynthese kunnen uitvoeren?

autotroof, dit betekent dat ze niet afhankelijk zijn van andere organismen voor hun energievoorziening

Wat is koolstofassimilatie?

tijdens fotosynthese wordt koolstof uit koolstofdioxide vastgelegd in organische moleculen zoals glucose

Welke organismen zijn heterotroof?

organisen die afhankelijk zijn van andere organismen voor hun energie en bouwstoffen, zoals dieren en mensen

Wat zijn beperkende factoren voor fotosynthese?

factoren die de snelheid van fotosynthese beperken zoals lichtintensiteit, de concentratie koolstofdioxide en de temperatuur.

Wat heeft een chloroplast met fotosynthese te maken?

een chloroplast is het organel waarin fotosynthese plaatsvindt. Chloroplasten bevatten chlorofyl, het pigment dat zonlicht opvangt en de energie doorgeeft voor het fotosyntheseproces.

wat is voortgezette assimilatie?

het proces waarbij eenvoudige moleculen worden omgezet in complexere stoffen, zoals eiwitten en vetten, die nodig zijn voor de groei en het herstel van cellen

wat is dissimilatie?

het proces waarbij complexere moleculen worden afgebroken om energie vrij te maken. Deze energie is nodig voor alle levensprocessen in een organisme, zoals beweging en groei

Waarom is fotosynthese belangrijk?

omdat het de energiebron vormt voor bijna alle ecosystemen. ook is het belangrijk voor de voortgezette stofwisselingsprocessen van autotrofee en heterotrorfe organismen.

Wat is ademhaling?

het proces waarbij organismen zuurstof opnemen en koolstofdioxide afgeven.

Welke organen zijn betrokken bij de gaswisseling bij eukaryoten?

1. longen

2. luchtpijp en bronchiën

3. longblaasjes

Wat is de functie van de luchtpijp en de bronchiën?

de luchtwegen die zuurstof naar de longen vervoeren en koolstofdioxide afvoeren?

Wat is de functie van de longblaasjes

Kleine zakjes aan het uiteinde van de bronchiën waar zuurstof en koolstofdioxide door het dunne membraan kunnen diffunderen (uitwisselen)

Waarom is het handig dat de longblaasjes een groot oppervlak en dunne wanden hebben?

hierdoor kan zuurstof snel diffunderen naar de bloedvaten rondom de longblaasjes, terwijl koolstofdioxide de andere kant op beweegt, van het bloed naar de longblaasjes om uitgeademd te worden

wat is longventilatie?

het proces waarbij lucht in en uit de longen wordt verplaatst.

Door welke 4 factoren wordt de longventilatie geregeld?

1. ademhalingsspieren

2. ventilatiebewegingen

3. longcapaciteit

4. chemoreceptoren en het ademhalingscentrum

Wat zijn ventilatiebewegingen?

bewegingen van de borstkas die de in- en uitademing mogelijk maken

Wat is de vitale capaciteit en het restvolume?

• vitale capaciteit: maximale hoeveelheid lucht die kan worden uitgeademd

• restvolume: lucht die in de longen achterblijft na een diepe uitademing

wat zijn chemoreceptoren?

sensoren in het lichaam die de zuurstof- en koolstofdioxideconcentraties in het bloed meten en de ademhaling aanpassen via het ademhalingscentrum in de hersenen

Wat heeft diffusie en gaswisseling te maken met het transport van O2 en CO2?

door het concentratieverschil van zuurstof en koolstofdioxide tussen de longblaasjes en de bloedvaten diffundeert zuurstof naar het bloed en koolstofdioxide naar de longen.

Wat beschrijft de wet van Fick?

de snelheid van de diffusie

Wat heeft hemoglobine en myoglobine te maken met het transport van O2 en CO2?

zuurstof wordt in het bloed vervoerd door hemoglobine, een eiwit dat zuurstofmoleculen bindt. Myoglobine speelt een soortgelijke rol in de spieren, waar het zuurstof opslaat

Wat is het Bohr-effect?

Bij hogere koolstofdioxideconcentraties (zoals in de weefsels) laat hemoglobine zuurstof makkelijker los, wat de zuurstoftoevoer naar weefsels bevordert.

Via waar vindt gaswisseling bij planten plaats?

via huidmondjes in de bladeren: kleine openingen die zuurstof en koolstofdioxide laten passeren

Wat vindt er bij planten plaats in de afwezigheid van licht?

dissimilatie, hier wordt zuurstof gebruikt en koolstofdioxide wordt geproduceerd

Waar zorgt de wisselwerking tussen fotosynthese en dissimilatie bij planten voor?

zorgt ervoor dat planten overdag zuurstof produceren en ‘s nachts koolstofdioxide.

Welke organen zijn betrokken bij de opname van zuurstof bij insecten?

trachee: kleine buisjes aan de zijkant van het lichaam

Welke organen zijn betrokken bij de opname van zuurstof bij vissen?

kieuwen: de vis gebruikt kieuwen door er water doorheen te laten stromen. Dankzij haarvaten in de kieuwen kan het zuurstof worden opgenomen door middel van het tegenstroomprincipe

Wat is het tegenstroomprincipe bij vissen?

de stroming van de haarvaten gaat in tegen de stroming van het water

Welke organen zijn betrokken bij de opname van zuurstof bij amfibiën?

Huid: amfibiën beginnen vaak met kieuwen, en hebben later in hun leven longen of ze ademenen door hun heid

bij welke organismen wordt er gebruik gemaakt van longen voor de opname van zuurstof?

reptielen, vogels en zoogdieren (soms amfibiën)

Waarom is de ademhaling belangrijk?

het is onmisbaar voor de toevoer van zuurstof en afvoer van koolstofdioxide, wat van belang is voor de energievoorziening van het lichaam

Wat is vertering?

het proces waarbij voedingsstoffen worden afgebroken tot kleinere moleculen die door het lichaam kunnen worden opgenomen en gebruikt.

Wat is de functie van de samenwerking van de verteringsorganen?

voedsel efficiënt afbreken, voedingsstoffen opnemen en afvalstoffen uit het lichaam verwijderen

Wat is de functie van de maag? en de twaalfvingerige darm?

maag: maakt maagsap aan dat eiwitten af begint te breken en het voedsel mengt en fijnmaakt

Twaalfvingerige darm: hier komen verteringssappen van de alvleesklier en galblaas samen om de vertering voor te zetten

Wat is het verschil in functie tussen de dikke en dunne darm?

dikke darm: absorbeert water en zouten en herbergt darmbacteriën die bijdragen aan de vertering

dunne darm: hier vindt het grootste deel van de vertering plaats en opname van voedingsstoffen

Wat is de functie van de lever en galblaas?

de lever produceert gal, dat in de galblaas wordt opgeslagen en in de twaalfvingerige darm wordt vrijgegeven om vetten te emulgeren

Wat is de functie van de alvleesklier?

produceert verschillende enzymen en bicarbonaat om de zuurgraad te neutraliseren

Wat is de functie van kringspieren en lengtespieren?

deze spieren zorgen voor darmperistaltiek, ritmische samentrekkingen die voedsel door het spijsverteringskanaal verplaatsen

Wat heeft de bouw van de dunne darm te maken met zijn functie?

de dunne darm heeft een groot oppervlak door de aanwezigheid van darmvili (darmvlokken), wat de opname van voedingsstoffen bevordert

wat heeft de bouw van de maag te maken met zijn functie?

de maag heeft een gespierde wand en zuur maagschap, dit helpt om voedsel mechanisch en chemisch te verteren

Wat is mechanische vertering?

voedsel wordt in kleinere stukken gebroken door kauwen in de mond en door de beweging van de maag en darmen

Wat is chemische vertering?

enzymen en verteringswapen breken complexe moleculen af in kleinere, opneembare eenheden

waar vindt koolhydraatvertering plaats? en eiwit- en vetvertering?

• koolhydraatvertering: begint in de mond, gaat verder in dunne darm

• eiwitvertering: begint in maag, gaat verder in dunne darm mbv specifieke enzymen

• vetvertering: in dunne darm, waar gal de vetten emulgeert en enzymen ze verder afbreken

wat is resorptie?

de opname van voedingsstoffen

Wat is de functie van de darmvlokken die de dunne darm bezit?

het vergroot het oppervlak en verhogen de efficiëntie van de opname

Wat is de functie van darmbacteriën?

bacteriën in de dikke darm die bijdragen aan de vertering van onverteerde resten en helpen bij de productie van bepaalde vitamines.

Wat is uitscheiding?

het proces waarbij afvalstoffen uit het lichaam worden verwijderd om een gezonde balans van water, zouten en andere stoffen te behouden.

Wat zijn de belangrijkste uitscheidingsorganen?

de lever, nieren, longen en huid

Wat is de bouw en functie van de lever?

bestaat uit leverlobjes, filtert schadelijke stoffen, produceert gal, verwerken van voedingsstoffen, opslag van energie

wat is de bouw en functie van de nieren?

bestaan uit nierschors, niermerg en niereenheden die verantwoordelijk zijn voor het filteren van het bloed en de productie van urine.

wat bevinden zich in de niereenheden?

de glomerulus, kapsel van Bouwman en nierbuisjes, die helpen bij het filteren en terugwinnen van nuttige stoffen

Wat is de functie van de longen?

verwijderen koolstofdioxide dat ontstaat bij de verbranding van voedingsstoffen

wat is de bouw en functie van de huid?

bevat zweetklieren die zweet produceren om overtollig water, zouten en afvalstoffen uit het lichaam te verwijderen

Hoe is de bouw van niereenheden nuttig voor de functie?

de nieren bevatten miljoenen kleine niereenheden die bloed filtreren door middel van ultrafiltratie in de glomerulus en het kapsel van Bowman. Na het filteren vindt terugresorptie plaats in de nierbuisjes om nuttige stoffen terug te winnen voordat de rest als urine wordt uitgescheiden

Waarom is de bouw van leverlobjes praktisch voor de functie?

de lever is opgebouwd uit leverlobjes die afvalstoffen afbreken en gal produceren voor de spijsvertering

Wat is de functie van de zweetklieren?

zorgen voor de afvoer van zouten en afvalstoffen via zweet en dragen bij aan de regulatie van de lichaamstemperatuur

Wat is de functie van de lever in de afvoer van afvalstoffen?

de lever produceert gal die galzouten en galkleurstof bevat. Gal helpt bij de vertering en uitscheiding van overtollige vetten en afbraakproducten van rode bloedcellen

Wat is de functie van de nieren in de afvoer van afvalstoffen?

1. afvalstoffen verwijderen zoals ureum

2. waterhuishouding door aanpassen van concentratie van urine, gereguleerd door het hormoon ADH.

3. osmotische waarde lichaam handhaven

wat is de functie van de huid in de afvoer van afvalstoffen?

de huid scheidt zouten en overtollig water uit via zweet, wat helpt bij het reguleren van de lichaamstemperatuur

Wat voor bloedsomloop heeft de mens?

een gesloten en dubbele bloedsomloop

Wat is een gesloten bloedsomloop?

het bloed blijft binnen de bloedvaten en stroomt door het lichaam in een gesloten circuit

Wat is het verschil tussen een enkele en dubbele bloedsomloop?

bij een enkele bloedsomloop passeert het bloed slechts één keer per rode het hart, terwijl bij een dubbele bloedsomloop het bloed 2 keer door het hart stroomt in elke ronde.

Wat is de grote bloedsomloop?

de grote bloedsomloop vervoert zuurstofrijk bloed van het hart naar het lichaam en zuurstofarm bloed terug naar het hart

wat is de kleine bloedsomloop?

de kleine bloedsomloop vervoert bloed van het hart naar de longen voor zuurstofopname en terug naar het hart.

Wat is het verschil tussen de open en gesloten bloedsomloop?

bij de open bloedsomloop stroomt het bloed in delen van het lichaam vrij door het lichaamsweefsel, bij de gesloten bloedsomloop wordt het bloed door het lichaam verplaatst door middel van aderen.

Wat is het verschil in de functie tussen de sinsknoop en de AV-knoop + bundel van His?

de sinusknoop genereert de elektrische impulsen die de hartslag in gang zetten, terwijl de AV-knoop en de bundel van His de impulsen door het hart verspreiden

wat is het slagvolume?

de hoeveelheid bloed die het hart per hartslag (samentrekking) uit één van de kamers in het lichaam pompt.

wat zijn kenmerken en functie van slagaders?

door de slagaders loopt het bloed vanuit het hart naar de organen. Daarnaast zijn de wanden glad, stevig en elastisch en is er een hoge bloeddruk

Wat zijn kenmerken en functies van aders?

de aders zorgen ervoor dat het bloed van de organen weer terugstroomt naar het hart. Het bloed in de aders is zuurstofarm.

Wat is de poortader voor uitzondering?

de poortader vervoert bloed van de darmen naar de lever, niet terug naar het hart

welke ader is als uitzondering zuurstofrijk?

de ader van de longen naar het hart

wat is de functie en kenmerken van de haarvaten?

om het bloed op alle plekken van het lichaam te krijgen, vertakken de slagaders zich tot haarvaten. Dit zijn hele dunne bloedvaten waarvan de wanden dun zijn, hierdoor kan er zuurstof uitgewisseld worden

Welke bloedvaten bevatten kleppen?

aders

Wat is het tegenstroomprincipe

bloed en water dat in tegenovergestelde richting stroomt om zuurstofopname te maximaliseren

Hoe functioneert de embryonale bloedsomloop?

het bloed van het embryo ontvangt zuurstof en voedingsstoffen via de navelstrengslagader en navelstrengader van de moeder

wat zijn de foramen ovale en ductus Botalli?

tijdelijke verbindingen in het hart die de bloedsomloop van de longen omzeilen. Na de geboorte sluiten deze verbindingen zodat de baby zelfstandig kan ademhalen.

wat is de functie van rode bloedcellen en hemoglobine?

vervoeren zuurstof van de longen naar de weefsels en brengen koolstofdioxide terug

wat is de functie van weefselvloeistof?

weefselvloeistof omringt de cellen en voorziet hen van zuurstof en voedingsstoffen

Door wat ontstaat weefselvloeistof?

door filtratiedruk in de haarvaten, die vloeistof naar de omliggende weefsels drukt

wat is de colloïd-osmotische druk?

de aanzuigende kracht van eiwitten (vooral albumine) in het bloedplasma, die water vanuit de weefsels terug de bloedvaten in trekt. Deze druk voorkomt oedeem

Hoe werken het bloedvatenstelsel en het lymfestelsel samen?

het bloedvatenstelsel levert weefselvloeistof aan de cellen, terwijl het lymfevatenstelsely het overschot aan vocht terugvoert naar de bloedsomloop via de borstbuis.

Wat is de functie van wortelharen?

zorgen voor de opname van water en mineralen uit de bodem

wat is de functie van houtvaten?

transporteren water en anorganische voedingsstoffen van de wortels naar de bladeren, waarbij worteldruk, cohesiekracht en adhesiekracht samenwerken om water door de plant te verplaatsen

wat is de functie van bastvaten?

vervoeren suikers en andere assimilatieproducten van de bladeren naar de rest van de plant

wat is het verschil tussen mastvaten en houtvaten?

Houtvaten (xyleem) vervoeren water en mineralen naar de bladeren, bastvaten (floëem) transporteren glucose naar de wortels.

Wat is het verschil tussen de organische en anorganische sapstroom?

de anorganische sapstroom (via houtvaten) voert water en mineralen aan, terwijl de organische sapstroom (via bastvaten) suikers en andere voedingsstoffen vervoert.

Wat ondersteunt het lymfesysteem?

de vloeistofbalans