BATCH 22 — Gedrag: basis, klacht, anamnese en eigenaarsperspectief

Waarmee start je bij gedragsproblemen altijd?

De klacht van de eigenaar

Waarom kan een gedragsklacht vaag zijn?

Eigenaar formuleert vaak interpretaties zoals “jaloers” of “agressief”

Hoe verschilt gedragsonderzoek van andere disciplines?

Je vertrekt sterk vanuit omgeving en context, niet alleen vanuit het dier

Welke omgevingen bekijk je bij gedrag?

Gezin, andere dieren, bezoek, openbare weg en dagelijkse context

Waarom kijk je of gedrag maatschappelijk aanvaardbaar is?

Gedrag kan gevaarlijk of storend zijn voor omgeving, zoals bijten of blaffen

Met welke disciplines is gedrag nauw verbonden?

Neurologie, dermatologie en andere medische disciplines

Welke drie categorieën gedrag moet je onderscheiden?

Fysiologisch, functioneel en dysfunctioneel gedrag

Wat is fysiologisch gedrag?

Normaal gedrag passend bij soort en context

Wat is functioneel gedrag?

Gedrag dat nog een doel heeft en herstel toelaat

Wat is dysfunctioneel gedrag?

Gedrag dat niet meer passend/herstelbaar is en welzijn schaadt

Hoe beoordeel je of gedrag afwijkend is?

Bedenken hoe de meeste dieren in die situatie zouden reageren

Waarom is visie van eigenaar belangrijk?

Die bepaalt hoe probleem ervaren en beschreven wordt

Waarom kost gedragsanamnese veel tijd?

Je moet dier, omgeving, context, tijdlijn en eigenaarsperspectief begrijpen

Wat moet je uitsluiten vóór gedragsdiagnose?

Medisch probleem

Waarom is klinisch onderzoek belangrijk bij gedrag?

Pijn of ziekte kan gedragsverandering veroorzaken

Bestaat er één universele gedragsvragenlijst?

Nee

Zijn gedragsvragenlijsten altijd gevalideerd?

Nee, vaak niet

Waarom bekijk je levenskwaliteit bij gedragsproblemen?

Om welzijn en soms euthanasiebeslissing te kunnen inschatten

Wat betekent Quality of Life?

Levenskwaliteit van het dier

Hoe worden gedragsconsulten bij paarden ingedeeld?

Achtergrond/omgeving verzamelen en daarna ongewenst gedrag uitdiepen

Wat doe je na signalement bij gedragsanamnese?

Dieper ingaan op het probleem

Welke kernvragen stel je over het probleem?

Wat, waar, wanneer, met wie, sinds wanneer, wat geprobeerd en resultaat

Waarom maak je een tijdlijn?

Om ontwikkeling van gedrag vanaf geboorte tot nu te begrijpen

Waarom stel je open vragen?

Eigenaar kan objectiever en vollediger beschrijven

Waarom moet je empathisch zijn?

Voor therapeutische band en vertrouwen

Waarom laat je eigenaar beschrijven wat er gebeurde?

Interpretaties kunnen misleidend zijn

Waarom vraag je wat eigenaar zelf deed?

Reactie van eigenaar kan gedrag beïnvloeden

Waarvan hangt succes van gedragsconsult sterk af?

Therapeutische band tussen dierenarts en eigenaar

Hoe bouw je therapeutische band op?

Waardering tonen, empathisch zijn en authentiek blijven

Wat is een valkuil in gedragsanamnese?

Je laten beïnvloeden door interpretaties of uitspraken over ziekte

Waarvan hangt aankaarten van gedrag af?

Dierfactoren, eigenaarsfactoren en contextfactoren

Waarom is gedrag soms voor ene eigenaar wel probleem en andere niet?

Perceptie en tolerantie verschillen

Waarom kan hetzelfde gedrag in ene context aanvaardbaar zijn en andere niet?

Bijvoorbeeld wel thuis, maar niet met kinderen of bezoekers

Waarom kan omgeving een gedragsprobleem maken?

Buren of anderen kunnen gedrag storend of gevaarlijk vinden

Waarom kan eigenaarsperspectief verschillen van dierenwelzijn?

Eigenaar ziet niet altijd stress of slecht welzijn

Waarom is ethogramkennis belangrijk?

Normaal gedrag verschilt per diersoort

Wat is een ethogram?

Overzicht van normaal soortspecifiek gedrag

Waarom is video nuttig bij gedragsproblemen?

Je kan subtiele signalen samen met eigenaar bekijken

Wat kan eigenaar missen op video?

Stresssignalen of subtiele lichaamstaal

Hoe kan eigenaar het probleem gekleurd beschrijven?

Door emoties, gevolgen voor eigen leven of eigen interpretatie

Waarom mag je niet alleen op perceptie van eigenaar afgaan?

Die kan gedrag verkeerd interpreteren

Welke gedragingen ziet eigenaar vaak sneller als stress?

Vocaliseren, onzindelijkheid en opvallend/storend gedrag

Welke stresssignalen bij hond worden vaak gemist?

Wit van ogen, geeuwen, tongelen, knipperen en subtiel grommen

Wat is tongelen?

Met de tong over neus/lippen likken als stresssignaal

Waarom kan “hond gromt plots” misleidend zijn?

Er gingen vaak subtiele signalen aan vooraf

Waarom is dominantie als verklaring bij honden vaak fout?

Oude wolveninterpretaties uit onnatuurlijke context zijn verkeerd doorgetrokken

Wat is een voorbeeld van verkeerd geïnterpreteerde ontspanning bij hond?

Hond tongelt en geeuwt maar eigenaar denkt dat hij ontspannen is

Hoe beïnvloedt eigenaarsperspectief behandeling?

Verkeerde interpretatie kan verkeerde aanpak veroorzaken

Wat vraag je eigenaar bij voorkeur te doen?

Beschrijven wat hij ziet, niet interpreteren

Waarom gebruik je veel videomateriaal?

Voor objectievere gedragsanalyse

Waarom zijn gedragsindicatoren bij paarden lastig?

Experts zijn het niet altijd eens en fysiologie/gedrag komen niet altijd overeen

Welke objectieve metingen kunnen gedrag ondersteunen?

Video, hartslagmonitor, haar-/speekselcortisol en biomarkers

Waarvoor gebruik je hartslagmonitor?

Stressrespons inschatten

Waarvoor gebruik je haar- of speekselcortisol?

Chronische stress onderzoeken

Zijn biomarkers voor angst al routine?

Nee, momenteel nog niet algemeen gebruikt

Wat zijn veelvoorkomende gedragsklachten bij honden?

Angst, agressie, blaffen, bijten, onzindelijkheid of stressgedrag

Is training altijd de oplossing bij honden?

Nee, bij angst kan training zonder juiste aanpak het erger maken

Waarom zijn katten moeilijker te trainen?

Katten zijn minder trainbaar via klassieke gehoorzaamheidsmethodes dan honden

Waarom koppel je klacht aan signalement?

Leeftijd en soort bepalen of gedrag normaal of afwijkend is

Welke gedragingen zijn bij puppy’s vaak normaal?

Coprofagie, graven, bijten, exploreren en knagen

Waarom blijft puppybijten soms doorgaan?

Eigenaren laten het te lang toe of reageren verkeerd

Hoe leer je puppybijten beter af?

Zo immobiel mogelijk blijven en vuist maken

Waarom moet je hand niet wegtrekken bij puppybijten?

Dat induceert spel

Wat doe je als puppy actief blijft bij bijten?

Time-out en rust geven

Waarom neem je puppy niet bij nekvel?

Dat kan angst veroorzaken en bijten verergeren

Waarom moet eigenaar puppyfase begrijpen?

Sommige gedragingen zijn fysiologisch en hebben tijd/training nodig

Wat is operante conditionering?

Leren via trial and error met gevolgen van gedrag

Wat is positieve bekrachtiging?

Iets leuks toevoegen, zoals snoepje geven

Wat is negatieve bekrachtiging?

Iets onaangenaams weghalen, zoals druk wegnemen

Wat is positieve straf?

Iets onaangenaams toevoegen, zoals slaan

Wat is negatieve straf?

Iets leuks wegnemen, zoals aandacht of beloning

Waarom past dier gedrag aan na bekrachtiging of straf?

Het leert welke gevolgen gedrag heeft

Waarom zijn basisbehoeften belangrijk vóór training?

Dier kan pas goed leren als basiswelzijn voldoende is

Waarom koppel je klacht aan tijdlijn?

Gedrag kan pas later ontstaan door ziekte, ontwikkeling of context

Welke medische DD’s kunnen gedrag veranderen?

Degeneratief, anomalie, auto-immuun, metabool, nutritioneel, neoplasie, infectie, inflammatie, toxisch of trauma

Waarom kan CZS-aandoening gedrag veranderen?

Gedrag hangt af van neuronale activiteit

Wat betekent klacht t.o.v. herstel?

Kijken of dier na prikkel kan herstellen

Wat betekent als dier zich kan aanpassen en herstellen?

Gedrag kan nog functioneel/fysiologisch zijn

Wat betekent als dier niet herstelt?

Dysfunctioneel gedrag en welzijnsprobleem

Casus reu 7 maanden bang van dieren: waarom is medische ondersteuning nodig?

Hij blijft te lang onrustig en kan anders niet leren

Waarom kan ernstig angstig dier niet goed leren?

Stress blokkeert leervermogen

Casus jonge teef met pica/schrokken/blaffen: wat bleek onderliggend?

Chronische stress en angst

Waarom kan hond schrokken of pica doen?

Als copingstrategie bij stress

Wat kan eigenaar doen dat agressie verergert?

Hond op grond duwen of intimideren

Waarom kan trainen met voedsel helpen?

Positieve bekrachtiging kan gewenst gedrag ondersteunen

Wat doet chronische stress met leervermogen?

Vermindert leervermogen

Wat doet chronische stress met immuunsysteem?

Kan het immuunsysteem verzwakken

Waarom is volgorde van stresssignalen belangrijk?

Dier kan leren subtiele signalen over te slaan als ze niet werken

Waarom kan hond ineens sneller grommen?

Omdat eerdere subtiele signalen geen effect hadden

Bij kat die naast kattenbak plast: wat moet je eerst onderscheiden?

Urineren versus markeren

Welke uitlokkende factoren bekijk je bij kat met eliminatieprobleem?

Interne stressoren, externe stressoren, sociale stress en omgeving

Waarom moet medisch probleem uitgesloten worden bij onzindelijkheid?

Urineweg- of pijnproblemen kunnen oorzaak zijn

Waarom is kattenbakgedrag ingewikkeld?

Het bevat veel gedragingen zoals ruiken, krabben, houding en plaatskeuze

Kan gefrustreerde kat kattenbak nog gebruiken?

Ja

Casus kat plast naast bak na verhuis: wat hielp om probleem te begrijpen?

Video’s van gedrag en context

Wat toonde video bij kat op eetplek?

Kat voelde zich onzeker door andere kat

Welke signalen toonden onzekerheid bij kat?

Rondkijken en zwiepende staart

Waarom krabt kat aan omgeving?

Geuren achterlaten bij onzekerheid of territoriale stress

Welke oplossing kan helpen bij sociale stress tussen katten?

Tijdelijk scheiden met bijvoorbeeld een hekje

Wat kan video tonen buiten hoofdklacht?

Breder beeld van stressoren en relaties