Saponin

Tính chất

Làm giảm sức căng bề mặt, tạo bọt nhiều khi lắc với nước, có tác dụng nhũ hóa và tẩy sạch

Định tính, định lượng

Phá vỡ hồng cầu

Độc đối với cá và động vật máu lạnh

tăng tính thấm biểu mô đường hô hấp

vị

đắng

Độ tan

Tan trong nước, cồn, rất ít tan trong aceton, ether, hexan.

Cây 1 lá mầm

Saponin steroid

Cây 2 lá mầm

Saponin triterpenoid

SAPONIN TRITERPENOID gồm bao nhiêu C

30C

Phân loại SAPONIN TRITERPENOID

Saponin triterpenoid PENTACYCLIC

Saponin triterpenoid TETRACYCLIC

Saponin triterpenoid PENTACYCLIC gồm

OLEAN

URSAN

LUPAN

HOPAN

OLEAN là dẫn chất của

β-amyrin

OLEAN dây nối

acetal or ester(COOH)

CTHH?

OLEAN

5 vòng 6 cạnh

3-β-hydroxyolean-12-ene

CTHH?

URSAN

α-amyrin

3-β-hydroxyursan-12-ene

CTHH?

4 VÒNG 6 CẠNH 1 5 CẠNH

Lupan có Δ20 – 29 : saponin trong rễ cây Ô rô, ngũ gia bì chân chim

HOPAN

4 VÒNG 6 CẠNH 1 5 CẠNH

Saponin triterpenoid

TETRACYCLIC gồm

DAMMARAN

LANOSTAN

CUCURBITAN

DAMMARAN

Aglycon : 4 vòng + 1 mạch nhánh

Dammaran đại diện là saponin của

nhân sâm

LANOSTAN

4 vòng + 1 mạch nhánh

LANOSTAN khác dammaran tại

C18 và C21

LANOSTAN đại diện là saponin của

hải sâm

CUCURBITAN

4 vòng + 1 mạch nhánh

CUCURBITAN giống Lanostan tại

C18 và C21

CUCURBITAN khác Lanostan tại

CH3 – C9

SAPONIN STEROID gồm bao nhiêu C

27C

ĐỊNH TÍNH SAPONIN dựa trên tính chất

Dựa trên tính chất tạo bọt

Dựa trên tính chất phá huyết

Một số phản ứng hóa học

SKLM

Tính tạo bọt có tác dụng

Phân biệt saponin triterpenoid và saponin steroid

Cột bọt ở 2 ống thêm HCl và NaOH bằng nhau và bền là

Saponin Triterpenoid

Cột bọt ở ống kiềm cao hơn và bền hơn

Saponin Steroid

Các saponin khác nhau thì khả năng phá vỡ hồng cầu?

khác nhau

Định nghĩa chỉ số phá huyết

số ml dung dịch đệm cần thiết để pha loãng saponin trong 1g dược liệu

Phản ứng Liebermann – Burchardt tiến hành trong môi trường

khan

Phản ứng Liebermann – Burchardt màu xanh lá

Saponin Steroid

Phản ứng Liebermann – Burchardt màu tím đỏ

Saponin Triterpenoid

Phản ứng Rosenthaler Saponin triterpenoid

mầu

tím hoa cà

Phản ứng với SbCl3/CHCl3 Saponin Triterpenoid

Huỳnh quang xanh

Phản ứng với SbCl3/CHCl3 Saponin steroid

Huỳnh quang vàng

Phản ứng của glycoalcaloid kết tủa TT Mayer

tủa trắng

Phản ứng của glycoalcaloid kết tủa TT Dragendorff

tủa vàng cam

Phản ứng của glycoalcaloid Cho kết tủa TT Boucharda

tủa đỏ nâu

Các phương pháp ĐỊNH LƯỢNG SAPONIN

Phương pháp cân

Phương pháp acid – base

Phương pháp đo quang : Làm phản ứng mầu

CHIẾT XUẤT SAPONIN Lựa chọn dung môi thích hợp : Chủ yếu dựa vào

độ tan

độ tan SAPONIN?

Saponin tan tốt trong nước lạnh hoặc nước nóng, cồn.

Rất ít tan trong dung môi hữu cơ.

độ tan SAPOGENIN?

Rất ít tan trong nước, tan nhiều trong

dung môi hữu cơ.

SAPOGENIN?

Dược liệu + MeOH à Dịch chiết à Cô à Cắn à + H2SO4 5%

(100oC/2h)

Long đờm, chữa ho

Viễn chí, Cát cánh, Cam thảo, Thiên môn, Mạch môn

Thuốc bổ, tăng cường sinh lực

Nhân sâm, Tam thất

Giảm đau nhức xương

Ngưu tất, Thổ phục linh

Hạ cholesterol máu

Ngưu tất, Cỏ xước

Lợi tiểu

Rau má, Tỳ giải,Thiên môn, Mạch môn

TPHH chính Cam thảo

Saponin và flavanoid

Tác dụng Cam Thảo

chữa cảm, viêm họng, mụn nhọt, đau dạ dày.

chích chữa ỉa lỏng, kém ăn, mệt mỏi.

VIỄN CHÍ họ

Polygalaceae

BPD Viễn Chí

rễ bỏ lõi gỗ

TPHH chính Viễn Chí

Presegenin (saponin triterpenoid thuộc nhóm olean)

Tác dụng Viễn Chí

Chữa ho có đờm, kém trí nhớ, suy nhược, lo lắng, mất ngủ

CÁT CÁNH TKH

Platycodon grandiflorum, họ Hoa chuông (Campanulaceae)

CÁT CÁNH BPD

rễ đã cạo bỏ vỏ ngoài

CÁT CÁNH TPHH chính

saponin triterpenoid thuộc nhóm olean

CÁT CÁNH Tác dụng

Chữa ho, ho có đờm hơi tanh, viêm họng, khản tiếng, tức ngực, khó thở

BỒ KẾT TKH

Gleditschia fera (G.australis, G.sinensis)

Caesalpiniaceae (họ Vang)

BỒ KẾT BPD

quả

BỒ KẾT TPHH chính

boketosid, australosid

BỒ KẾT tác dụng

làm thuốc tiêu đờm, gây nôn, thông đại tiện và trung tiện, sát trùng

Dùng trong công nghệ mỹ phẩm

NGƯU TẤT TKH:

Achyranthes bidentata,

họ Rau dền (Amaranthaceae)

NGƯU TẤT BFD

rễ đã chế biến

NGƯU TẤT TPHH chính

Saponin triterpenoid (thủy phân cho acid oleanolic),

hydratcarbon

NGƯU TẤT Tác dụng

Dùng sống: trị cổ họng sưng đau, ung nhọt, chấn thương tụ máu, bế kinh, đẻ không ra nhau thai, ứ huyết, tiểu tiện ra máu, viêm khớp.

Tẩm rượu: trị đau lưng, mỏi gối, chân tay co quắp.

Chiết xuất Saponin làm thuốc hạ cholesterol máu

CỎ XƯỚC TKH

Achyranthes aspera,

họ Rau dền (Amaranthaceae)

CỎ XƯỚC BFD

Rễ

CỎ XƯỚC TPHH chính

: Saponin triterpenoid (thủy phân cho acid oleanolic), hydratcarbon

CỎ XƯỚC Tác dụng

thanh nhiệt, tiêu viêm, lợi tiểu

RAU MÁ TKH

Centella asistica

Apiaceae (họ Cần)

RAU MÁ BPD

toàn cây tươi hoặc khô

RAU MÁ TPHH chính

saponin triterpenoid nhóm ursan), tinh dầu, alcaloid, flavonoid, chất đắng...

RAU MÁ Tác dụng

Giải nhiệt, giải độc, thông tiểu.

Chữa sốt, sởi, nôn ra máu, chảy máu cam, lỵ, ỉa chảy, táo bón, vàng da, mụn nhọt..

TAM THẤT tác dụng

ung thư (ung thư vú, ung thư máu...)

Thuốc bổ, cầm máu

BFD NGŨ GIA BÌ CHÂN CHIM

vỏ thân

TPHH chính NGŨ GIA BÌ CHÂN CHIM

Saponin nhóm ursan, olean, tanin, tinh dầu

Viễn Chí

Viễn chí

Cát cánh

ngưu tất

ngũ gia bì chân chim

rau má

nhân sâm

Tam thất