psychologie juni

Psychologie

De systematische studie van het menselijk gedrag door experimenten, metingen en observaties.

Doel - Beschrijven

Het nauwkeurig omschrijven van een fenomeen door heel veel gegevens te verzamelen.

Doel - Verklaren

Het zoeken naar de oorzaken van gedrag door hypothesen op te stellen.

Doel - Voorspellen

Weten dat gedrag zich opnieuw zal voordoen als dezelfde oorzaak optreedt.

Doel - Beïnvloeden

Het begeleiden van mensen naar verandering op basis van kennis over gedrag.

Ontwikkelingspsychologie

De studie van de ontwikkeling van het menselijk gedrag over de volledige levenscyclus.

Sociale psychologie

De studie van hoe personen denken, voelen en zich gedragen ten opzichte van anderen.

Sociologie

De wetenschap die het gedrag van mensen verklaart op basis van hun maatschappelijke omgeving.

Functieleer

De studie naar de werking van de basiselementen van de hersenen, zoals het geheugen.

Persoonlijkheidspsychologie

De studie naar de manieren waarop mensen psychologisch van elkaar verschillen en de gevolgen daarvan.

Klinische psychologie

De studie naar waarom mensen psychische problemen krijgen en hoe ze geholpen kunnen worden.

Arbeidspsychologie

De psychologische studie naar het gedrag van mensen op hun werk of binnen bedrijven.

Gedrag

De acties en reacties van een organisme met betrekking tot de omgeving.

Formule van Kurt Lewin

Gedrag is het resultaat van de wisselwerking tussen persoonlijkheidskenmerken en omgevingsfactoren.

Persoonskenmerken

Kenmerken die eigen zijn aan een persoon, zoals karakter, intelligentie en aanleg.

Situatiekenmerken

Kenmerken van de omgeving of de situatie, zoals school, thuis of cultuur.

Uitwendig gedrag

Waarneembaar gedrag dat je aan de buitenkant kunt zien, zoals lachen of lopen.

Inwendig gedrag

Niet-waarneembaar gedrag dat bestaat uit mentale processen zoals denken, voelen of dromen.

Fysiologisch gedrag

Biochemische en elektrische activiteiten in het lichaam die meetbaar zijn, zoals hartslag.

Congruent gedrag

Gedrag waarbij het innerlijke gevoel en het uiterlijke gedrag precies met elkaar overeenstemmen.

Discongruent gedrag

Gedrag waarbij de binnenkant en de buitenkant van een persoon niet overeenstemmen.

Bewust gedrag

Gedrag waarvan je zelf merkt of weet dat je het doet.

Onbewust gedrag

Gedrag dat zich automatisch of in een reflex manifesteert zonder dat je erbij nadenkt.

Interne biologische factoren

Lichamelijke toestanden die je gedrag bepalen, zoals moe zijn of honger hebben.

Interne cognitieve processen

Je gedachten die bepalen hoe je je gedraagt, zoals zelfvertrouwen of faalangst.

Psychodynamische processen

Onbewuste processen of vroegere ervaringen, zoals gepest worden, die je nu onzeker maken.

Externe culturele omgeving

De gewoonten en cultuur van een land die bepalen hoe je je gedraagt.

Externe sociale omgeving

De invloed van mensen om je heen, zoals vrienden die groepsdruk uitoefenen.

Klassieke conditionering

Een leerproces waarbij je een automatische reactie krijgt door prikkels te koppelen, zoals een pauzebel.

Operante conditionering

Een leerproces waarbij je gedrag verandert door een beloning, compliment of straf.

Imitatieleren

Een leerproces waarbij je gedrag overneemt door goed naar iemand anders te kijken.

Inzichtelijk leren

Een leerproces waarbij je ineens zelf snapt hoe je een probleem moet oplossen.

Nature

Alles wat je erft van je ouders, zoals je genen en je biologische eigenschappen.

Nurture

Alles wat je leert en meemaakt door je opvoeding, vrienden, school en cultuur.

Zelfbepaling

Het zelf maken van bewuste keuzes over hoe je je gedraagt door na te denken.

Medisch-biologisch model

Een oud model dat alleen naar het lichaam keek om ziektes te verklaren.

Dualisme van Descartes

De filosofische theorie van René Descartes dat lichaam en geest twee totaal aparte dingen zijn.

Biopsychosociaal model

Het model van George Engel dat stelt dat gezondheid komt door biologische, psychologische en sociale factoren.

Menselijk gedrag (wetenschap)

Wetenschappelijke kennis gebaseerd op grondig onderzoek met een representatieve steekproef.

Mensenkennis

Kennis gebaseerd op toevallige, persoonlijke ervaringen die men vaak onterecht gaat veralgemenen.

Representatieve steekproef

Een onderzoeksgroep die qua kenmerken (zoals geslacht en leeftijd) lijkt op de totale bevolking.

Studieobject van psychologie

Het menselijk gedrag, bestaande uit zowel zichtbare acties als onzichtbare mentale processen.

Psycholoog vs Psychiatrist

Een psycholoog biedt gesprekstherapie, terwijl een psychiater een arts is die medicatie mag voorschrijven.

Psychologie Magazine lift-experiment

Een bekend sociaal experiment waarbij proefpersonen door groepsdruk ook met hun gezicht naar de achterwand gingen staan.

Sociologie macroniveau

Het bestuderen van groeperingen op het hoogste niveau, zoals volledige samenlevingen of maatschappijen.

Sociologie mesoniveau

Het bestuderen van groepen op het middelste niveau, zoals een wijk, school of universiteit.

Sociologie microniveau

Het bestuderen van kleine, intieme groepen op het laagste niveau, zoals een gezin of een klas.

Determinanten van gedrag

De specifieke interne en externe factoren die bepalen waarom je je op een bepaalde manier gedraagt.

Nature-eigenschappen

Erfelijke eigenschappen waar je mee geboren wordt, zoals je DNA, biologische aanleg en lichaamsbouw.

Nurture-ervaringen

Alles wat je meekrijgt via je omgeving, zoals je opvoeding, vrienden en de heersende cultuur.

Biologische factor - Vermoeidheid

Een interne lichamelijke toestand waardoor je sneller boos wordt of minder geconcentreerd bent.

Cognitief proces - Zelfvertrouwen

Een interne gedachte (zoals geloven dat je goed kunt voetballen) waardoor je met meer plezier oefent.

Psychodynamisch proces - Trauma

Een onbewust proces door een nare ervaring uit het verleden (zoals gepest worden) dat nu angst veroorzaakt.

Klassieke conditionering - Pauzebel

Een aangeleerde reactie waarbij je je boterhammen pakt zodra je een specifiek geluid hoort.

Operante conditionering - Compliment

Het vaker vertonen van gewenst gedrag (zoals je kamer opruimen) omdat je een beloning of extra schermtijd krijgt.

Imitatieleren - Broer

Het overnemen van sportgedrag omdat je je oudere broer elke dag ziet trainen en dat leuk vindt.

Inzichtelijk leren - Puzzel

Het ineens snappen hoe stukken in elkaar passen zonder dat iemand het eerst heeft uitgelegd.

Dualisme

De filosofische theorie die stelt dat het lichaam als een machine werkt en de geest iets totaal aparts en onstoffelijks is.

Biomedisch model

Een traditioneel medisch model dat gezondheid en ziekte puur verklaart via lichamelijke processen of defecten.

Biopsychosociaal - Biologisch

Factoren zoals erfelijkheid, genen, DNA, fysieke beperkingen en de werking van medicatie.

Biopsychosociaal - Psychologisch

Factoren zoals je eigen gedachten, gevoelens, stressniveau, motivatie en zelfvertrouwen.

Biopsychosociaal - Sociaal

Factoren uit je omgeving zoals je gezin, relaties met vrienden, cultuur, school of werk.

Drijfveer

Een interne reden of motivatie om bepaald gedrag te stellen.

Emotieregulatie

Het kiezen voor (ongezond) gedrag zoals chips eten om rustiger te worden of emoties te sturen.

Intrinsieke motivatie

Motivatie die volledig vanuit de persoon zelf komt, omdat diegene het zelf echt wil.

Competenties (gezondheid)

De combinatie van kennis, vaardigheden en zelfvertrouwen om gedrag succesvol uit te voeren.

Zelfeffectiviteit (Self-efficacy)

Het persoonlijke geloof in je eigen kunnen om een specifiek gedrag succesvol te veranderen.

Demografische gezondheidsfactoren

Kenmerken zoals leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en sociaaleconomische status die gezondheid beïnvloeden.

Conscientieusheid (Zorgvuldigheid)

De Big Five-dimensie die de sterkste voorspeller is van gezond gedrag en een langere levensduur.

Neuroticisme

Een persoonlijkheidskenmerk dat zorgt voor hogere stressgevoeligheid en meer psychosomatische klachten.

Sociaaleconomische status (SES)

De positie in de maatschappij gebaseerd op inkomen, onderwijs en beroep.

Lalonde rapport (1974)

Model dat stelt dat leefstijl, omgeving, biologie en gezondheidszorg samen je gezondheid bepalen.

Tijdbomtheorie

De metafoor dat de schade van langdurig ongezond gedrag zich ongemerkt opbouwt tot latere problemen.

Angstinductie

Het tonen van schokkende beelden (zoals op sigarettenpakjes) om gedragsverandering uit te lokken.

Health Belief Model (HBM)

Model dat stelt dat gedrag afhangt van de inschatting van gezondheidsrisico's en de haalbaarheid van preventie.

Waargenomen vatbaarheid

Het geloof of de inschatting dat men persoonlijk risico loopt op een specifiek gezondheidsprobleem.

Waargenomen ernst

De inschatting die iemand maakt over hoe zwaar de gevolgen van een ziekte of probleem zijn.

Waargenomen voordelen

De overtuiging dat preventief of gezond gedrag daadwerkelijk positieve gevolgen zal hebben.

Waargenomen barrières

De ingeschatte drempels om te veranderen, zoals kosten, moeite of sociale druk.

Cues to action

Externe of interne prikkels (zoals een campagne of zieke vriend) die aanzetten tot actie.

Reciproke determinatie

De theorie van Bandura dat gedrag, persoon en omgeving elkaar wederzijds beïnvloeden.

Model van Positieve Gezondheid

Het actuele model van Machteld Huber waarin gezondheid wordt gezien als veerkracht en eigen regie.

Dimensies van Huber

De zes levensdomeinen

Gedragsverandering

Het gericht inzetten van methoden en technieken om bestaande gedragspatronen aan te passen.

Stages of Change (Prochaska)

Het circulaire model dat laat zien dat gedragsverandering in verschillende opeenvolgende fasen verloopt.

Extrinsieke motivatie

Motivatie die van buitenaf komt, zoals het krijgen van een beloning of een straf.

Cirkel van gedragsverandering

Het idee dat verandering circulair is en dat iemand in elke fase kan terugvallen.

Voorstadium (Precontemplatie)

De fase waarin iemand zich totaal niet bewust is van het feit dat zijn gedrag een probleem is.

Overwegen (Contemplatie)

De fase waarin iemand openstaat voor informatie en zich bewust wordt van het probleem, maar nog twijfelt.

Beslissing (Voorbereiding)

De fase waarin de knoop wordt doorgehakt en er concrete plannen worden gemaakt om te veranderen.

Actie (Uitvoeren)

De actieve fase waarin het besluit wordt uitgevoerd en het gedrag daadwerkelijk verandert.

Volhouden (Consolideren)

De fase waarin het nieuwe gedrag succesvol wordt geïntegreerd in het dagelijks leven en de persoonlijkheid.

Terugval

Een wezenlijk en leerzaam onderdeel van het veranderingsproces waarbij men tijdelijk terugkeert naar oud gedrag.

Preventief werken

Het voorkomen van gezondheidsproblemen of ziektes voordat ze daadwerkelijk ontstaan.

Curatief werken

Het behandelen, genezen of herstellen van gezondheidsproblemen die al aanwezig zijn.

Educatie (Vlaams Instituut)

Het aanleren van kennis, attitudes en vaardigheden om gezonder gedrag te stimuleren.

Omgevingsinterventies

Fysieke of sociale aanpassingen in de omgeving (zoals waterfonteintjes) om gezond gedrag makkelijker te maken.