week 3 en 4

Cognitief-gedragstheoretisch model

Model van Beck en Ellis waarbij gedachten bepalen welke emoties iemand ervaart.

Cognitieve reactie

De gedachten en interpretaties die iemand heeft over een gebeurtenis.

Emotionele reactie

De gevoelens en lichamelijke reacties die ontstaan door gedachten over een situatie.

Cognitieve vertekeningen

Onrealistische denkfouten die stress en negatieve emoties versterken.

Catastrofaal denken

Het ergste scenario verwachten.

Overmatige generalisering

Één negatieve gebeurtenis zien als bewijs voor alles.

Arbitraire inferentie

Conclusies trekken zonder voldoende bewijs.

Selectieve abstractie

Alleen focussen op negatieve details.

Stressreactie

Lichamelijke en psychische reactie op een bedreigende of moeilijke situatie.

Ontspanningsvaardigheden

Technieken om lichamelijke spanning en stress te verminderen.

Progressieve spierrelaxatie

Spieren bewust aanspannen en ontspannen om spanning te verminderen.

Stressregistratie

Bijhouden wanneer stress ontstaat om patronen te herkennen.

Cognitieve interventies

Technieken die helpen negatieve gedachten te veranderen.

Zelfspraak (self-talk)

Jezelf met helpende gedachten sturen, zoals “ik kan dit aan”.

Cognitieve herstructurering

Negatieve gedachten onderzoeken en vervangen door realistische gedachten.

Gedragsmatige interventies

Technieken waarbij gedrag wordt aangepast om stress te verminderen.

Probleemoplossende vaardigheden

Stap voor stap oplossingen bedenken voor problemen.

Time-management

Je tijd goed plannen om stress te verminderen.

Blootstelling

Jezelf stap voor stap confronteren met een angstige situatie.

Stress inoculatietraining (SIT)

Training waarbij iemand copingvaardigheden leert om beter met stress om te gaan.

Derde generatie therapieën

Therapieën die gedrag combineren met acceptatie en mindfulness.

Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Therapie die acceptatie, mindfulness en gedragsverandering combineert.

Mindfulness

Bewust aandacht geven aan het huidige moment zonder oordeel.

Zelfregulering van aandacht

Bewust aandacht richten op gedachten, gevoelens en ervaringen.

Oriëntatie op het huidige moment

Met openheid en acceptatie aanwezig zijn in het hier en nu.

Psychologische flexibiliteit

Het vermogen om met moeilijke gedachten en gevoelens om te gaan en toch waardevol gedrag te kiezen.

Acceptatie

Pijnlijke gedachten en emoties toelaten in plaats van vermijden.

Cognitive defusion

Afstand nemen van gedachten in plaats van ze letterlijk te geloven.

Waarden

Dingen die iemand belangrijk vindt in het leven.

Toegewijde actie

Concrete stappen zetten richting belangrijke doelen en waarden.

Ruminatie

Blijven piekeren over negatieve gedachten of gebeurtenissen.

Positieve psychologie

Psychologische stroming die focust op sterke kanten, welbevinden en positieve emoties.

Welbevinden

Je goed voelen en goed functioneren in het dagelijks leven.

Psychopathologie

Psychische klachten en stoornissen.

PERMA-model

Model van Seligman met vijf onderdelen van welbevinden.

Positive emotion

Positieve gevoelens zoals plezier, hoop en optimisme.

Engagement

Betrokken zijn bij activiteiten die goed bij je passen.

Relations

Positieve relaties en sociale verbindingen met anderen.

Meaning

Zingeving en bijdragen aan iets groters dan jezelf.

Accomplishment

Succes ervaren en doelen bereiken.

Sterkekantenbenadering

Focus op sterke eigenschappen in plaats van alleen problemen.

Veerkracht

Het vermogen om terug te veren na moeilijke situaties.

Flow

Volledig opgaan in een activiteit.

Dankbaarheid

Waardering voelen voor positieve dingen in het leven.

VIA-classificatiesysteem

Systeem met 6 deugden en 24 sterke kanten.

Wijsheid en kennis

Deugd met sterke kanten zoals nieuwsgierigheid en creativiteit.

Moed

Deugd met sterke kanten zoals doorzettingsvermogen en integriteit.

Menselijkheid

Deugd met liefde, vriendelijkheid en sociale intelligentie.

Rechtvaardigheid

Deugd met eerlijkheid, leiderschap en sociale verantwoordelijkheid.

Zelfbeheersing

Deugd met zelfcontrole, voorzichtigheid en vergevingsgezindheid.

Transcendentie

Deugd met hoop, humor, dankbaarheid en spiritualiteit.

Visualiseer je beste mogelijke zelf

Oefening waarbij iemand zich een succesvolle toekomst voorstelt.

Drie goede dingen

Oefening waarbij je elke dag drie positieve gebeurtenissen opschrijft.

Loving-kindness-meditatie

Meditatie gericht op compassie en warmte voor jezelf en anderen.

Sterke kanten

Positieve eigenschappen die ontwikkeld en gebruikt kunnen worden.

Positieve emoties

Gevoelens zoals hoop, plezier en dankbaarheid die welzijn versterken.

Broaden-and-build-theorie

Theorie van Fredrickson dat positieve emoties helpen hulpbronnen op te bouwen.

Posttraumatische groei

Positieve persoonlijke ontwikkeling na moeilijke ervaringen.

Kameleonmetafoor

Verhaal dat laat zien dat iedereen unieke sterke kanten heeft.

Psychosociale risico’s

Risico’s op het werk die stress en gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals werkdruk en conflicten.

Werkstress

Stress die ontstaat wanneer de eisen van het werk groter zijn dan het aanpassingsvermogen.

Stressoren

Factoren die stress veroorzaken, zoals hoge werkdruk of agressieve cliënten.

Hulpbronnen (resources)

Factoren die helpen omgaan met stress, zoals sociale steun en copingvaardigheden.

Person-Environment Fit Model (P-E Fit Model)

Model waarbij stress ontstaat door een mismatch tussen persoon en omgeving.

Objectieve misfit (Mo)

Feitelijke mismatch tussen persoon en omgeving.

Subjectieve misfit (Ms)

Mismatch zoals iemand die zelf ervaart.

Actieve coping

Proberen de stresssituatie daadwerkelijk te veranderen.

Passieve coping

Stress verminderen door ontkennen of de situatie anders te bekijken.

Sociale ondersteuning

Steun van collega’s, vrienden of familie die stress kan verminderen.

Demand-Control Model

Model van Karasek waarbij stress ontstaat door hoge taakeisen en weinig controle.

Psychologische taakeisen

Werkdruk, tempo en complexiteit van het werk.

Regelmogelijkheden (job control)

De mate van autonomie en beslissingsruimte op het werk.

Stresshypothese

Hoge eisen en weinig controle zorgen voor veel stress.

Activiteitshypothese

Hoge eisen en veel controle zorgen voor groei en actief leren.

Demand-Control-Support Model

Uitbreiding van Karaseks model waarbij sociale steun ook belangrijk is.

Geïsoleerde werksituatie

Situatie met hoge werkdruk, weinig controle en weinig sociale steun.

Epidemiologische studies

Onderzoeken naar gezondheid en ziekte in grote groepen mensen.

Buffereffect

Wanneer controle of sociale steun de negatieve effecten van stress vermindert.

Job demands

Werkbelasting en eisen van het werk.

Job control

Controle en autonomie binnen het werk.

Coping

De manier waarop iemand omgaat met stressvolle situaties.

Locus of control

De mate waarin iemand denkt controle te hebben over gebeurtenissen.

Type A-gedrag

Competitief, gehaast en stressgevoelig gedrag.

Chronische stress

Langdurige stress waarbij herstel uitblijft.

Beroepsstress

Stress die ontstaat door werkfactoren.

Goodness-of-fit

De mate waarin persoonlijke eigenschappen passen bij de omgeving.

Voorspelbaarheid

Weten wat er gaat gebeuren binnen het werk.

Ambivalentie/ambiguïteit

Onduidelijkheid over taken en verwachtingen.

Effort-Reward Imbalance Model

Model waarbij stress ontstaat door veel inspanning en weinig beloning.

Overcommitment

Te sterk betrokken zijn bij werk waardoor extra stress ontstaat.

Burn-out

Toestand van emotionele uitputting door langdurige stress.

Emotionele uitputting

Gevoel helemaal leeg en uitgeput te zijn.

Depersonalisatie/cynisme

Afstandelijk of negatief reageren op werk en anderen.

Verminderde persoonlijke bekwaamheid

Gevoel minder goed te functioneren of minder competent te zijn.

Persoonlijke hulpbronnen

Eigenschappen zoals optimisme en zelfeffectiviteit die beschermen tegen stress.

Zelfeffectiviteit

Vertrouwen in eigen kunnen om met situaties om te gaan.

Optimisme

Positieve verwachtingen hebben over de toekomst.

Veerkracht

Het vermogen om terug te veren na moeilijke situaties.

Gezondheidsbevordering op het werk

Programma’s die gezondheid en welzijn van werknemers verbeteren.

Verzuim (absenteeism)

Afwezig zijn van werk door ziekte of stress.