HS2: Sustainable innovation

Innovatie

Een product, dienst, bedrijfsmodel of strategie die zowel nieuw als nuttig is. Ze hoeven geen grote technologische doorbraken of nieuwe bedrijfsmodellen te zijn. Ze kunnen zo simpel zijn als verbeteringen aan de klantenservice van een bedrijf of toevoegingen aan een bestaand product.

Product innovatie

Dit type innovatie omvat het creëren van nieuwe of verbeterde producten of diensten. Het kan gaan om verbeteringen aan bestaande producten of de ontwikkeling van volledig nieuwe producten. Voorbeelden hiervan zijn de introductie van de iPhone, elektrische auto's of nieuwe geneesmiddelen.

Proces innovatie

Dit type innovatie richt zich op het verbeteren van de manier waarop taken of activiteiten binnen een organisatie worden uitgevoerd. Dit leidt vaak tot een hogere efficiëntie, lagere kosten en een betere kwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn de implementatie van lean manufacturing-principes, optimalisatie van de toeleveringsketen of het gebruik van automatisering en robotica in de productie.

Service (dienst) innovatie

Deze soort innovatie houdt in dat er nieuwe of verbeterde diensten worden ontwikkeld om aan de behoeften of eisen van klanten te voldoen. Voorbeelden hiervan zijn deelautodiensten zoals Uber, online streamingplatforms zoals Netflix of telegeneeskunde.

Business model innovatie

Dit type innovatie houdt in dat de fundamentele elementen van de bedrijfsstrategie en omzetgeneratie opnieuw worden doordacht en ontworpen. Voorbeelden hiervan zijn het freemium-bedrijfsmodel (waarbij basisdiensten gratis worden aangeboden en voor premiumfuncties kosten in rekening worden gebracht) of abonnementsmodellen zoals die worden gebruikt door software-as-a-service (SaaS)-bedrijven.

Technologische innovatie

Deze innovatie richt zich op de ontwikkeling van nieuwe technologieën of de toepassing van bestaande technologieën op nieuwe manieren. Voorbeelden hiervan zijn doorbraken in kunstmatige intelligentie, biotechnologie, technologieën voor hernieuwbare energie en geavanceerde materialen.

Sociale innovatie

Dit type innovatie richt zich op maatschappelijke uitdagingen en streeft ernaar een positieve sociale of ecologische impact te creëren. Het omvat vaak nieuwe benaderingen, samenwerkingsverbanden of initiatieven om problemen aan te pakken zoals armoede, toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en ecologische duurzaamheid.

Incrementele innovatie

Deze soort innovatie houdt in dat er kleine, continue verbeteringen worden aangebracht aan bestaande producten, processen of diensten. Dit kan leiden tot geleidelijke vooruitgang en verfijning in de loop van de tijd.

Radicale innovatie

Dit type innovatie betekent een aanzienlijke afwijking van bestaande normen en leidt vaak tot baanbrekende of ontwrichtende veranderingen. Het kan complete industrieën of markten transformeren, zoals te zien was bij de komst van het internet of de introductie van 3D-printtechnologie.

Systeem innovatie

Deze vorm van innovatie gaat verder dan radicale innovatie. Het verwijst naar een radicale innovatie waarbij technologische, sociale, institutionele, wetgevende en andere vormen van innovatie worden gecombineerd om grote, systemische maatschappelijke problemen aan te pakken.

Soorten innovatie

• Product innovatie

• Proces innovatie

• Service innovatie

• Business model innovatie

• Technologische innovatie

• Sociale innovatie

• Incrementele innovatie

• Radicale innovatie

• Systeem innovatie

• …

Eco-innovatie: Europese Commissie 2008

De productie, assimilatie of exploitatie van een noviteit in producten, productieprocessen, diensten of in management- en bedrijfsmethoden, die er gedurende de gehele levenscyclus op gericht is om milieurisico's, vervuiling en andere negatieve gevolgen van het gebruik van hulpbronnen (inclusief energie) te voorkomen of aanzienlijk te verminderen.

Duurzame innovatie: Szekely & Strebel 2013

Het creëren van iets nieuws dat de prestaties verbetert op de drie dimensies van duurzame ontwikkeling: sociaal, ecologisch en economisch. Dergelijke verbeteringen beperken zich niet tot technologische veranderingen, maar kunnen ook betrekking hebben op veranderingen in processen, operationele werkwijzen, bedrijfsmodellen, denkwijzen en bedrijfssystemen.

Duurzame innovatie: Adams et al (2016)

Het veranderen van filosofie en organisatiewaarden, evenals producten, processen of werkwijzen, om het specifieke doel te bereiken van het creëren en realiseren van sociale en milieuwaarde, die verder gaat dan economisch rendement.

Kenmerken duurzame innovatie

• Tripple bottom line

• Radicaal (voor consument en organisaties)

• Holistisch en systematisch

• Gaat verder dan product en dienst innovatie

3-fasen raamwerk voor innovatie

1. Operationele optimalisatie "Eco-efficiëntie"

   • Naleving, efficiëntie: hetzelfde beter doen

   • Vermindert schade

   • Geleidelijke verbeteringen van de dagelijkse gang van zaken

2. Organisatorische transformatie "Nieuwe marktkansen"

   • Nieuwe producten, diensten of bedrijfsmodellen: goed doen door nieuw dingen te doen

   • Creëert Shared Value

   • Fundamentele verschuiving in het doel van de onderneming

3. Systeemopbouw "Maatschappelijke verandering"

   • Nieuwe producten, diensten of bedrijfsmodellen die onmogelijk alleen te realiseren zijn: goed doen door samen met anderen nieuwe dingen te doen

   • Creëert een netto positieve impact

   • Reikt verder dan de onderneming en stimuleert institutionele verandering

Operationele optimalisatie

Bedrijven kunnen hun operationele processen verbeteren zonder hun bedrijfsmodel fundamenteel te veranderen. Ze kunnen manieren vinden om "dezelfde dingen beter te doen" en hun negatieve milieu- en sociale impact te verminderen (bijvoorbeeld door gebruik te maken van hernieuwbare energie en minder verpakkingen te gebruiken). Dit kan relatief eenvoudig worden bereikt door milieu- en sociale criteria toe te voegen aan bestaande kwaliteits- of winstcriteria. Deze aanpak wordt soms "eco-efficiëntie" genoemd.

Organisatorische transformatie

Voor een grotere verandering kunnen bedrijven baanbrekende nieuwe producten en diensten creëren die inspelen op maatschappelijke behoeften en/of het milieu ten goede komen. Deze stap gaat verder dan "minder schade aanrichten" en richt zich op "goed doen door nieuwe dingen te doen". Deze bedrijven zien duurzaamheid ook als een zakelijke kans. De hierboven genoemde voorbeelden van duurzame innovatie (zoals biobrandstof gemaakt van koffieafval en de smartphone met modulair ontwerp) laten zien hoe bedrijven zich met dit soort duurzame innovatie kunnen bezighouden. Om organisatietransformatie te bereiken, moeten bedrijven hun denkwijze radicaal veranderen: van dingen beter doen naar nieuwe dingen doen.

Systeemopbouw

​De meest geavanceerde vorm van duurzame innovatie houdt in dat er wordt samengewerkt met anderen om een ​​positieve impact te creëren op mens en planeet. Bedrijven zien zichzelf als onderdeel van een ecosysteem en erkennen dat duurzaamheid niet door één enkele organisatie kan worden bereikt. Ze streven ernaar om "goed te doen door samen met anderen nieuwe dingen te doen". Deze systeembouwers reiken verder dan de grenzen van de organisatie en betrekken partners in voorheen ongerelateerde sectoren, evenals gemarginaliseerde actoren.

Transformaties om de SDG's te bereiken

1. Onderwijs, gender en ongelijkheid

2. Gezondheid, welzijn en demografie

3. Energie, decarbonisatie en duurzame industrie

4. Duurzaam voedsel, land, water en oceanen

5. Duurzame steden en gemeenschappen

6. Digitale revolutie voor duurzame ontwikkeling

Targets and guidelines: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Leadership and governance: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Internal and external collaboration: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Supply chain management: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Organisational structure: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Knowledge management: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Tools and platforms: Research from the Network for Business Sustainability (2012) 

Instrumenten en technieken voor innovatie

• Ideeëngeneratie

  • Brainstormen, mindmapping, …

• Ideeën screenen en selecteren

  • SWOT-analyse, prioriteringsmatrix, …

• Conceptontwikkeling en -testen

  • Prototyping, Minimum Viable Product (MVP), A/B-testen, …

• Bedrijfsanalyse

  • Kosten-batenanalyse, marktonderzoek, bedrijfsmodellering, …

• Ontwikkeling en testen

  • Agile ontwikkeling, design thinking

Risico’s en barrières voor duurzame innovatie

• Doorlooptijd

• Technologie, productiecapaciteit en financiën

• Consumentenattitudes en -percepties

• Beschikbaarheid van grondstoffen

• Wet- en regelgeving

Risico’s en barrières: Doorlooptijd

• Lange tijd tot winstgevendheid (±10 jaar)

• Grote bedrijven: financieel sterker, minder risico

• Kleine bedrijven: moeilijkere toegang tot financiering, markt en kennis

• Publieke financiering en risicokapitaal helpen groei ondersteunen

• Partnerschappen verbeteren supply chain, productie en markttoegang

• Patenten helpen financiering aantrekken en doorlooptijd verkorten

Risico’s en barrières: Technologie, productiecapaciteit en financiën

• Juiste technologie en voldoende productiecapaciteit zijn cruciaal

• Onzekerheid bemoeilijkt het aantrekken van financiering

• Risico beperken via:

  • investeren in eigen R&D en innovatie

  • samenwerking in de waardeketen (co-ontwikkeling)

  • productie uitbesteden + intellectuele eigendomsbescherming

• Strategische investeerders helpen met:

  • financiering

  • expertise

  • extra investeerders aantrekken

Risico’s en barrières: Consumentenattitudes en -percepties

• Consumenten moeten bereid zijn te betalen voor duurzame producten

• Duurzame alternatieven zijn vaak duurder

• Lage olieprijzen maken concurrentie moeilijker

• Kosten verlagen via:

  • productie opschalen

  • meer klanten aantrekken

  • samenwerking en investeerders

• Consumenten informeren over duurzame voordelen is belangrijk

• Productprestatie, doelgroep en marketing zijn cruciaal voor succes

Risico’s en barrières: Beschikbaarheid van grondstoffen

• tabiele en kwaliteitsvolle grondstoffen zijn cruciaal

• Vooral belangrijk bij circulaire en bio-based innovaties

• Opschalen vraagt vaak partnerschappen met leveranciers

• Duurzaamheid en kostprijs van grondstoffen zijn belangrijke risico’s

• Certificering versterkt vertrouwen van consumenten

• Bedrijven wisselen soms van grondstoffen om:

  • product te verbeteren

  • kosten te verlagen

Risico’s en barrières: Wet- en regelgeving

• Overheden kunnen duurzame innovatie ondersteunen, maar bestaande regels en procedures werken vaak remmend.

• Geen gelijk speelveld: duurzame bedrijven worden niet beloond

• Financiële instrumenten van de overheid steunen op de klassieke, onduurzame economie

• Regelgeving hindert de ontwikkeling van duurzame economie

  • Intensieve samenwerking in productieketen VS concurrentiebeleid

  • Uitgroeien deeleconomie tot commerciële activiteiten VS starre wettelijke kaders

  • Hogere prijs van circulaire materialen VS goedkope lineaire aanbestedingen

  • Juridische betekenis van begrippen als grondstof, materiaal en afval

  • Recyclage beleid met focus op tonnage en beloning van downcycling

• Communicatie van de overheid

  • Te weinig promotie en ondersteuning van deelinitiatieven

  • Veel blabla weinig dada

  • Te weinig sensibilisatie rond het potentieel en de meerwaarde van een duurzamer business model