Data & termen Geschiedenis internationale politiek

Slotakte van Wenen

9 juni 1815

De congresperiode

1815-1822

Congres van Aken

1818

Congres van Troppau

1820

Congres van Laibach

1821

Monroe-doctrine

1823

Akkoord van Münchengratz

1833

Zeeslag van Navarino

1827

Vrede van Adrianopel

1829

Conventie van de zeestraten

1841

Lente Der Volkeren

1848

Krimoorlog

1852-1856

Bijeenkomst van Plombières

1858

Driekeizersbond

1873

Grote Oosterse Crisis

1875-1878

Dubbele alliantie (Duitsland en Oostenrijk-Hongarij)

1879-1918

Imperialisme

Het streven naar controle over zoveel mogelijk gebieden en een echt rijk of imperium uitbouwen

Kolonisatie

Het proces waarbij een land gebieden in bezit neemt buiten het eigen continent (daar het land bestuurd, eigen kolonisten vestigt, vaak het gebied uitbuit)

Kolonie

Formele annexatie, het onderworpen volk heeft geen soevereiniteit, het land wordt aan de imperialistische staat toegevoegd

Protectoraat

Een soevereine staat die van formele ‘bescherming’ geniet van een imperialistisch land ( = feitelijke controle)

Informeel imperialisme

Een grote informele maar wel feitelijke controle van een imperialistische staat tegenover een soevereine staat

Nieuw imperialisme

Acceleratie van imperialisme sinds ongeveer 1880

Scramble for Afrika (1880-1914)

De snelle en agressieve “verdeling” van bijna heel Afrika onder de Europese mogendheden

Conferentie van Berlijn

Een belangrijke bijeenkomst van de Europese grootmachten over de verdeling van Afrika (1884-1885)

Great Game in Asia

1813-1907

Meji-Restauratie/revolutie

1868: een modernisering van Japan om zich te beschermen tegen het imperialisme

Eerste opiumoorlog

1839-1842

Tweede opiumoorlog

1857-1860

Val van de Qing-dynastie

1911

1890

Opzegging Herverzekeringsakkoord met Rusland

1892

Frans-Russisch militair akkoord: beloven elkaar militaire bijstand bij de aanval van een lid van de Triple alliantie (Duitsland, Italië, Oostenrijk)

“Two power standard”

Principe van GB dat de Royal Navy altijd groter moest zijn dan de marines van de twee op één na sterkste zeemachten gecombineerd

Duitse weltpolitik

Vertaling voor wereldpolitiek → Het buitenlands beleid van het Duitse koninkrijk onder Wilhelm II vanaf 1896

Navalisme

Het algemene geloof dat een vloot cruciaal was om wereldmacht te zijn

Spoorlijn Berlijn-Bagdad

Het doel van Duitsland was hiermee een spoorlijn van Duitsland naar Irak te creëren om zo meer invloed te kunnen hebben in het Ottomaanse rijk en dat te kunnen moderniseren

Splendid Isolation

Houding van GB waarbij de geen inmengingen wouden hebben met Europa, ze gingen geen allianties aan en focusten op het uitbouwen van hun imperium → duurde ongeveer tot eeuwwisseling

Battle of Fashoda (1898)

Een confrontatie tussen het Franse en Britse leger in Fasjoda, Zuid Soedan die bijna tot oorlog had geleid maar uiteindelijk kwam er geen gevecht

Entente Cordiale (1904)

Verdrag tussen GB en FR: geen militair akkoord maar een koloniale deal over de koloniale disputen bv. Frankrijk krijgt Marokko,…

Bosnische crisis (1908)

Diplomatieke crisis in Europa, veroorzaakt door de annexatie van Bosnië en Herzegovina door Oostenrijk-Hongarije

Dreadnought

Nieuw type oorlogsvloot waar GB mee uitpakt in de aanloop van WOI: grotere omvang, hogere snelheid, sterkere vuurkracht

“Aanslag in Sarajevo” in 1914

Directe aanleiding naar WOI: Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand wordt vermoord door een Servisch nationalist

Schlieffenplan

Plan van Duitsland om Frankrijk zo snel mogelijk te verslaan voor Rusland zich kon mobiliseren zodat ze geen oorlog op 2 fronten moesten voeren → bliksemaanval op Frankrijk via België

Vrede van Brest-Litovsk (1918)

Rusland stapt uit WOI door de Russische revolutie

Poincaré

President van Frankrijk tijdens WOI: wordt verweten dat hij met de Russen heeft samengezworen een oorlog te ontketenen want ging tijdens volle crisis op staatsbezoek in St Petersburg

Lord Gray

Minister van BuZa van GB tijdens WOI: werd verweten anti-Duits en oorlogsstoker te zijn

Fischer-these

Duitsland stuurt bewust aan op een oorlog met hun expansionistische en agressie weltpolitiek

Transitietheorie

Theorie die zegt dat de wereldpolitiek in golven evolueert waarbij een oude dominantie macht steeds wordt uitgedaagd door een nieuwe opkomende macht → vaak met even grote economische macht (BBP) bv. de brits-duitse transitie

Polariteitstheorie

Theorie die zegt dat een systeem van 5/meerdere grootmachten die zich verdelen in twee kampen moeilijk is → instabiele kettingreacties waarbij de ene wordt meegesleurd in acties van de andere uit vrees om een bondgenoot te verliezen en in de minderheid te zijn

9/11/1918

Duitse keizer treedt af en de Weimarrepubliek komt in de plaats

Dolkstootlegende

Complottheorie die ontstond na WOI in Duitsland: beweerde dat het Duitse leger niet militair was verslagen maar “in de rug gestoken” door politici, communisten, joden, socialisten,…

Veertienpuntenplan

Plan van de Amerikaanse president Wilson dat hij presenteerde tijdens de vredesconferentie van Parijs: gericht op het beëindigen van de oorlog op een rechtvaardige manier en nieuwe oorlog vermijden

Volkenbond (Wilson)

Een internationale organisatie voor vrede, ontwapening en internationale samenwerking

• Universeel → ook voor de verliezers

• Collectieve veiligheid: aanval op één, is aanval op allen

Dus geen machtsevenwicht en geheime allianties meer nodig

Zelfbeschikkingsrecht

Eén van de 14 punten van Wilson: het recht voor elk volk om een eigen staat te hebben

“Raad van 10”

De belangrijkste beslissingen op de vredesconferentie van Parijs werden genomen door deze groep → de leiders en ministers van Buitenlandse Zaken van VS, GB, FR, Italië en Japan

Verdrag van Saint Germain (1919)

Verdrag dat zorgde voor het opbreken van Oostenrijk tijdens het uiteenvallen van de dubbelmonarchie

Verdrag van Trianon (1920)

Verdrag dat zorgde voor het opbreken van Oostenrijk tijdens het uiteenvallen van de dubbelmonarchie

“Vittoria mutilata”

Uitspraak van de Italianen na de vredesconferentie van Parijs (1919): we winnen maar komen met lege handen terug van de vredesconferentie

Verdrag van Sèvres (1920)

Verdrag dat het Ottomaanse rijk heeft opgebroken, waarbij het veel terrein verloor en werd bezet door verschillende landen → werd door de Turken als grote vernedering gezien (Sevres-syndroom)

Komintern

Internationale organisatie van communistische partijen olv. USSR om een wereldwijde communistische revolutie teweeg te brengen

Liberaal veiligheidsdenken

Idee om vrede te gaan creëren door economische afhankelijkheid/interdependentie

Rapallo-akkoord (1922)

Handels- en militair akkoord tussen Duitsland en de USSR, waardoor Duitsland kan gaan oefenen in de USSR met wapens die door Versailles verboden waren

Frans-Belgische Ruhr-bezetting

Vorm van Duits dwangarbeid en plundering die leidde tot enorme hyperinflatie → maakte GB en VS boos op Frankrijk

Conferentie van Washington (1921-1922)

In deze conferentie met GB, VS en Japan slaagt de VS erin om een voorlopige afspraak te maken over de maximale omvang van een vloot (schrik voor Japan)

Dawes-plan (1924)

Een plan geïnitieerd door de VS om vers Amerikaans geld in de Duitse economie te pompen → economische herleving in Europa en meer vertrouwen

Locarnopact/ Rijnlandpact (1925)

Afspraak tussen D, F, B om de west-Duitse grenzen te respecteren en D belooft zich aan e demilitarisatie van het Rijnland te houden + It en GB bevestigen deze afspraak

Briand-Kellogpact (1928)

Afspraak waarin wordt besloten dat oorlog om disputen op te lossen als illegaal wordt gezien → bijna iedereen stap hierin

Young-plan (1929)

Actualisatie van het Dawes-plan

Economisch nationalisme

Elk land beschermt zijn eigen industrie, legt hoge invoertarieven op en doet een devaluatie van de munt

Blitzkrieg

De manier waarop Hitler aan de oorlog begon: een snelle en gecoördineerde aanval met adhv luchtaanvallen, tanks, en infanterie om zo snel mogelijk vijandelijk gebied te doordringen

Conventie van Montreux (1936)

Spreekt af dat de doorvaart van de Turkse zeestraten in oorlogstijd vrij moet zijn MAAR in tijden van oorlog mag er geen doorvaart zijn van landen die niet rond de zwarte zee liggen

Anti-Kominternpact 1936-1937

Pact tussen Italië, Japan en Duitsland waarin ze beloven samen te gaan strijden tegen de Komintern (toenadering van landen met fascistisch bewind)

Greater East Asia Co-prosperty Sphere

Veroveringstocht van Japan om zogezegd “Aziatische landen te bevrijden van Westers imperialisme” MAAR was in werkelijkheid agressief kolonialisme van Japan tot WOII

Anschluss (1938)

Annexatie van Oostenrijk door nazi-Duitsland

Muchen-akkoord (1938)

Akkoord waarbij geregeld werd dat Duitsland Sudetenland zou krijgen van Tsjechoslowakije in ruil voor de belofte dat ze geen gebieden meer zouden veroveren

Stalenpact (1939)

Een militaire bestandsakkoord tussen Italië en Duitsland, waarbij ze elkaar beloven bij te staan in geval van oorlog

Molotov-Tibbentroppact of Duivelspact (1939)

Niet aanvals-pact tussen nazi-Duitsland en de Sovjet Unie MET de geheime afspraak om Polen en andere Oost-Europese landen over elkaar te verdelen

Jalta conferentie (1945)

Conferentie aan het einde van WOII tussen de drie grote geallieerde leiders: Churchill, Roosevelt en Stalin → bespraken de toekomst van Europa en de wereld na WOII

Kennan-Telegram of Long telegram (1946)

George Kennan (Amerikaans diplomaat in de USSR) stuurde een lange telegram naar de VS waarin hij uitlegt hoe hij de situatie inschat en vooral over de toekomstige relatie tussen de USSR en het Westen

Containment (Koude oorlog)

Politiek waarbij het Westen zowel geopolitiek als politiek in de MA de Sovjet-Unie gaat indammen en een verspreiding van het communisme gaat tegenhouden

“Ijzeren Gordijn”

Term geïntroduceerd door Churchill (Fulton-speech in de VS) → een scheiding van Europa in twee kampen, het communistische Oosten onder invloed van de USSR en het kapitalistische Westen

Marshall-plan

Plan van de VS om geld te sturen voor de heropbouw van West-Europa uit vrees voor een communistische overname van West-Europa

Soft power

Een vorm van machtsuitoefening waarbij je de ander niet onder druk zet/intimideert maar de harten en geesten wint van de bevolking

OEES

Organisatie voor Europese Economische samenwerking (moet het Marshallplan uitvoeren in Europa)

Kominform (1947)

Communistisch informatiebureau: organisatie opgericht tegen het Marshallplan met overleg tussen alle communistische partijen in de oostbloklanden die naar Stalin’s orders moeten luisteren (Oostbloklanden moeten gehoorzamen aan de USSR)

Comecon (1949)

Organisatie voor economische samenwerking tussen de Oostblok-landen → spiegelbeeld van de OEES

Praagse coup (1948)

Een staatsgreep van de communistische partijen van Tsjecho-Slowakije waarbij de democratische partijen uit de regering worden geduwd en het land een stalinistische dictatuur wordt

Berlijnse luchtbrug

Tijdens de Berlijnse blokkade vlogen GB, VS en bondgenoten dag en nacht (gedurende een paar maanden) over met voedsel, hulpgoederen en brandstof naar West-Duitsland → zo werkte de blokkade niet want die was enkel op de grond

Frans-Brits verdrag van Duinkerke (1947)

Militair bijstandakkoord tussen de Fransen en Britten, omwille van Franse schrik voor Duitsland MAAR verdwijnt snel door opkomst van USSR

Verdrag van Brussel (1948)

Militair bijstandsakkoord tussen GB, FR en Benelux tegen élke agressie

Plan Schuman (1950)

Plan van de Franse minister van BuZa omdat de productie van stalen en kool onder een gemeenschappelijk beheer te zetten → staal en kool vormen de basis voor wapens, dus als landen die sectoren samen beheren, kunnen ze geen oorlog tegen elkaar voeren

“Burden Sharing”

Idee dat de VS wou dat West-Europa zelf meer bijdroeg aan de verdediging tegen het communisme

WEU (West-Europese unie)

Militair samenwerkingsverband tussen de West-Europese landen

Douglas McArthur

Oorlogsgeneraal die de Amerikaanse bezetting in Japan leidt vanaf 1945

NSC-68

Belangrijk Amerikaans strategisch document tijdens de Koude Oorlog dat pleit voor:

• Grote versterking van het leger

• Nultolerantie voor sovjetexpansie

• Zelfs een roll-back: het militair terugdringen van het communisme, niet alleen tegenhouden

=> Voor de geloofwaardigheid van VS: zodat andere landen hun blijven vertrouwen en niet overlopen naar de USSR

United Nations Command

VN-troepenmacht onder generaal Gpuglass McArthur

1953

Dood van Stalin

Top in Genève (1955)

Russisch voorstel tot opheffing van de Navo en het Warschaupact en ontwapeningsvoorstellen

Open skies

Idee van Eisenhower (VS) om vliegtuigen over beide zijden (Westen/Oosten) toe te laten te vliegen om te kunnen zien wat de andere uitspookt

Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962)

Een sociaal en economisch experiment in communistisch China (Mao) waarbij ze de landbouwproductie en de industriële productie op korte tijd aanzienlijke gingen verhogen om China om te vormen tot moderne industriële macht

Brezjnev-doctrine

Sovjetbeleid uit 1968 waarbij werd gesteld dat de Sovjet-Unie het recht had om in te grijpen in andere socialistische landen waar het socialisme bedreigd werd