Metabolizm

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/49

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Zestaw fiszek pojęciowych (Vocabulary) obejmujący pełny zakres materiału z metabolizmu: energetykę reakcji biochemicznych, mechanikę enzymów i inhibicji, oddychanie komórkowe tlenowe i beztlenowe, fotosyntezę, fotooddychanie, chemosyntezę, glukoneogenezę, beta-oksydację oraz cykl mocznikowy.

50 Terms

1
New cards

Szlak metaboliczny

Szereg powiązanych ze sobą reakcji biochemicznych, w których produkt jednej przemiany staje się substratem kolejnej reakcji.

2
New cards

Cykl metaboliczny

Zamknięty ciąg reakcji biochemicznych, w którym produkt ostatniej reakcji składającej się na cykl jest jednocześnie substratem pierwszej reakcji tego cyklu.

3
New cards

Anabolizm

Ogół reakcji syntez (A+B→CA + B \rightarrow C), w których z prostych substratów o niskim poziomie energii i małej złożoności powstają związki bardziej złożone o wysokim poziomie energetycznym; procesy te są endoenergetyczne i dominują w młodych organizmach.

4
New cards

Katabolizm

Ogół reakcji analizy i rozpadu (D→E+FD \rightarrow E + F), w których ze złożonych substratów o wysokim poziomie energetycznym powstają prostsze cząsteczki o niskim poziomie energetycznym; procesy te są egzoenergetyczne i dominują w starszych organizmach.

5
New cards

Trifosforany nukleozydów

Związki (np. ATP\text{ATP}, GTP\text{GTP}) zbudowane z pentozy, zasady azotowej oraz trzech reszt kwasu fosforowego połączonych dwoma wiązaniami wysokoenergetycznymi, pełniące funkcję wewnątrzkomórkowych przenośników energii o krótkim okresie półtrwania (ok. 0,5 s0{,}5\,\text{s}).

6
New cards

Defosforylacja

Proces uwalniania energii połączony z odłączeniem reszty kwasu fosforowego od cząsteczki trifosforanu lub difosforanu nukleozydu.

7
New cards

Fosforylacja

Proces magazynowania energii polegający na przyłączeniu reszty kwasu fosforowego do monofosforanu lub difosforanu nukleozydu (np. synteza ATP\text{ATP} z ADP\text{ADP}).

8
New cards

Fosforylacja fotosyntetyczna (fotofosforylacja)

Typ fosforylacji, w którym energia służąca do utworzenia wiązania wysokoenergetycznego pochodzi z przekształconej energii świetlnej; zachodzi w błonach tylakoidów chloroplastów komórek roślinnych.

9
New cards

Fosforylacja substratowa

Typ fosforylacji, w którym energia do syntezy ATP\text{ATP} pochodzi bezpośrednio z rozkładu wysokoenergetycznych związków chemicznych (towarzyszy m.in. glikolizie i cyklowi Krebsa).

10
New cards

Fosforylacja oksydacyjna

Typ fosforylacji zachodzący w mitochondriach podczas utleniania końcowego, w którym energia do syntezy ATP\text{ATP} uwalniana jest w procesie utleniania zredukowanych przenośników elektronów (NADH\text{NADH}, FADH2\text{FADH}_2).

11
New cards

Apoenzym

Białkowa część enzymu zbudowana z łańcuchów polipeptydowych o unikalnej strukturze trzeciorzędowej, która odpowiada za swoistość wiązania i przebieg katalizy.

12
New cards

Centrum aktywne

Miejsce w cząsteczce enzymu (apoenzymu), z którym wiążą się substraty, a także koenzymy lub grupy prostetyczne, umożliwiające przeprowadzenie reakcji enzymatycznej.

13
New cards

Centrum allosteryczne

Występujące w niektórych enzymach miejsce poza centrum aktywnym, do którego mogą przyłączać się cząsteczki regulatorowe (np. inhibitory lub aktywatory allosteryczne), wpływając na kształt i aktywność enzymu.

14
New cards

Koenzym

Niewielka cząsteczka niebiałkowa łącząca się z apoenzymem nietrwale (tymczasowo), niezbędna do aktywacji i prawidłowego działania danego enzymu.

15
New cards

Grupa prostetyczna

Składnik niebiałkowy połączony z apoenzymem w sposób stały, konieczny do pełnienia przez enzym funkcji katalitycznej.

16
New cards

Holoenzym (haloenzym)

Aktywny katalitycznie kompleks składający się z apoenzymu połączonego z komponentem niebiałkowym (koenzymem lub grupą prostetyczną).

17
New cards

Liczba obrotów enzymu

Wskaźnik określający liczbę cząsteczek substratu, jaką jedna cząsteczka danego enzymu jest w stanie przekształcić w produkty w jednostce czasu (np. w ciągu jednej sekundy).

18
New cards

Oksydoreduktazy

Klasa enzymów katalizujących reakcje utleniania i redukcji (reakcje redoks).

19
New cards

Transferazy

Klasa enzymów katalizujących reakcje przenoszenia określonych grup funkcyjnych między cząsteczkami.

20
New cards

Hydrolazy

Klasa enzymów katalizujących reakcje rozkładu wiązań chemicznych z udziałem cząsteczek wody (np. hydroliza skrobi).

21
New cards

Liazy

Klasa enzymów katalizujących rozpad wiązań chemicznych bez udziału cząsteczek wody.

22
New cards

Izomerazy

Klasa enzymów katalizujących reakcje przegrupowań wewnątrzcząsteczkowych, polegające na przekształcaniu jednego izomeru w inny.

23
New cards

Ligazy

Klasa enzymów katalizujących reakcje syntezy nowych cząsteczek poprzez powstawanie wiązań chemicznych (np. C−C\text{C}-\text{C}, C−N\text{C}-\text{N}, C−S\text{C}-\text{S}) przy udziale energii.

24
New cards

Proenzym (zymogen)

Nieaktywna postać enzymu wydzielana przez komórki, która ulega uaktywnieniu dopiero w docelowym środowisku działania (np. pepsynogen aktywowany do pepsyny pod wpływem HCl\text{HCl} w żołądku).

25
New cards

Kompartmentacja

Zjawisko podziału wnętrza komórki na odrębne przedziały o zróżnicowanych warunkach chemicznych i fizycznych, wynikające z obecności rozbudowanego systemu błon śródplazmatycznych.

26
New cards

Stała Michaelisa-Menten (KMK_M)

Wartość stężenia substratu, przy której szybkość reakcji enzymatycznej osiąga połowę wartości maksymalnej (0,5 Vmax⁡0{,}5\,V_{\max}); stanowi miarę powinowactwa enzymu do substratu.

27
New cards

Inhibicja kompetycyjna

Hamowanie aktywności enzymu polegające na współzawodnictwie inhibitora strukturalnie podobnego do substratu o przyłączenie do centrum aktywnego; działanie to można znieść przez podwyższenie stężenia substratu.

28
New cards

Inhibicja niekompetycyjna

Hamowanie aktywności enzymu przez inhibitor niepodobny do substratu, który przyłącza się poza centrum aktywnym i zmienia jego konformację; wzrost stężenia substratu nie znosi tej inhibicji.

29
New cards

Inhibicja allosteryczna

Hamowanie enzymu spowodowane połączeniem inhibitora z centrum allosterycznym, co prowadzi do zmiany przestrzennej struktury całego enzymu i utraty jego aktywności katalitycznej.

30
New cards

Ujemne sprzężenie zwrotne

Mechanizm regulacji szlaku metabolicznego, w którym nagromadzony produkt końcowy hamuje aktywność enzymu katalizującego jeden z początkowych etapów tego szlaku.

31
New cards

Glikoliza

Pierwszy, beztlenowy etap oddychania komórkowego przebiegający w cytozolu, w którym 1 mol1\,\text{mol} glukozy ulega rozkładowi do 2 moli2\,\text{moli} pirogronianu, przynosząc zysk netto w postaci 2 moli ATP2\,\text{moli}\ \text{ATP} oraz 2 moli NADH2\,\text{moli}\ \text{NADH}.

32
New cards

Reakcja pomostowa

Etap oddychania tlenowego w matriks mitochondrium, polegający na oksydacyjnej dekarboksylacji pirogronianu do acetylo-koenzymu A (acetylo-CoA\text{acetylo-CoA}) z uwolnieniem CO2\text{CO}_2 i wytworzeniem NADH\text{NADH}.

33
New cards

Cykl Krebsa (cykl kwasu cytrynowego)

Szereg reakcji w matriks mitochondrium, w którym grupa acetylowa z acetylo-CoA\text{acetylo-CoA} łączy się ze szczawiooctanem w cytrynian, a w toku kolejnych przemian powstają NADH\text{NADH}, FADH2\text{FADH}_2, ATP\text{ATP} (lub GTP\text{GTP}) oraz uwalniany jest CO2\text{CO}_2.

34
New cards

Łańcuch oddechowy

Układ czterech kompleksów białkowych ulokowanych w błonie grzebieni mitochondrialnych, uszeregowanych według wzrastającego potencjału oksydoredukcyjnego, przenoszących elektrony i pompujących protony (H+\text{H}^+) do przestrzeni międzybłonowej.

35
New cards

Syntaza ATP

Kompleks enzymatyczny w wewnętrznej błonie mitochondrium (i błonach tylakoidów), który wykorzystuje energię gradientu stężeń protonów dyfundujących przez jego kanał do syntezy ATP\text{ATP} z ADP\text{ADP} i fosforanu nieorganicznego.

36
New cards

Fermentacja mlekowa

Proces beztlenowego oddychania zachodzący w cytozolu (m.in. u bakterii oraz w niedotlenionych mięśniach szkieletowych), w którym pirogronian ulega redukcji do kwasu mlekowego w celu utlenienia NADH\text{NADH} do NAD+\text{NAD}^+.

37
New cards

Fermentacja alkoholowa

Proces oddychania beztlenowego (np. u drożdży), w którym pirogronian po odszczepieniu CO2\text{CO}_2 tworzy aldehyd octowy, a ten po redukcji przez NADH\text{NADH} daje alkohol etylowy (etanol).

38
New cards

Denitryfikacja

Proces beztlenowego oddychania u niektórych bakterii (np. Nitrosomonas), w którym rolę ostatecznego akceptora elektronów z NADH\text{NADH} pełnią nieorganiczne azotany.

39
New cards

Fotoliza wody

Rozkład cząsteczki wody zachodzący w fotosystemie II (PS II) przy udziale kompleksu rozszczepiającego wodę (OEC) i manganu, dostarczający protonów (H+\text{H}^+), elektronów uzupełniających lukę w chlorofilu oraz tlenu cząsteczkowego (O2\text{O}_2).

40
New cards

Siła asymilacyjna

Zestaw wysokoenergetycznych cząsteczek w postaci ATP\text{ATP} oraz NADPH+H+\text{NADPH} + \text{H}^+ powstałych w fazie jasnej fotosyntezy, koniecznych do redukcji CO2\text{CO}_2 w cyklu Calvina.

41
New cards

Fotofosforylacja cykliczna

Przebieg fazy jasnej fotosyntezy z udziałem wyłącznie fotosystemu I (PS I), w którym wybite elektrony wracają do chlorofilu PS I przez kompleksy cytochromów, generując gradient protonowy i syntezę wyłącznie ATP\text{ATP} (bez wytwarzania NADPH\text{NADPH} i fotolizy wody).

42
New cards

Cykl Calvina

Faza fotosyntezy niezależna od światła przebiegająca w stromie chloroplastu, obejmująca trzy kolejne etapy: karboksylację, redukcję kwasu fosfoglicerynowego (PGA) do aldehydu fosfoglicerynowego (PGAL) oraz regenerację RuBP.

43
New cards

RuBisCO

Karboksylaza rybulozo-1,5-bisfosforanu; kluczowy enzym fazy ciemnej fotosyntezy katalizujący przyłączenie cząsteczki CO2\text{CO}_2 do RuBP w procesie karboksylacji.

44
New cards

Fotooddychanie

Proces zachodzący u roślin C3\text{C}_3 w warunkach silnego nasłonecznienia, wysokiej temperatury i niskiego stężenia CO2\text{CO}_2, w którym enzym RuBisCO przyłącza do RuBP tlen zamiast dwutlenku węgla, prowadząc do strat energii i biomasy w chloroplastach, peroksysomach i mitochondriach.

45
New cards

Rośliny C4

Rośliny nasłonecznionych i ciepłych stref, u których pierwotna asymilacja CO2\text{CO}_2 zachodzi w komórkach mezofilu na fosfoenolopirogronian (PEP) z wytworzeniem szczawiooctanu, po czym węgiel jest uwalniany do cyklu Calvina w komórkach pochwy okołowiązkowej.

46
New cards

Rośliny CAM

Rośliny środowisk skrajnie suchych (np. kaktusy), które otwierają aparaty szparkowe i pochłaniają CO2\text{CO}_2 wyłącznie w nocy, magazynując go w postaci jabłczanu, a cykl Calvina przeprowadzają za dnia.

47
New cards

Chemosynteza

Autotroficzny proces wytwarzania związków organicznych z dwutlenku węgla prowadzony przez bakterie chemoautotroficzne, w którym siła asymilacyjna (ATP\text{ATP}) powstaje z utleniania prostych związków nieorganicznych (np. związków azotu, siarki, żelaza).

48
New cards

Glukoneogeneza

Anaboliczny proces wytwarzania glukozy ze związków niecukrowych (np. pirogronianu, aminokwasów, glicerolu), zachodzący głównie w komórkach wątroby (hepatocytach) oraz nerek.

49
New cards

β\beta-oksydacja (oksydacja Knoopa)

Proces rozkładu kwasów tłuszczowych w matriks mitochondrium, polegający na ich cyklicznym utlenianiu do cząsteczek acetylo-koenzymu A (acetylo-CoA\text{acetylo-CoA}) z wytworzeniem zredukowanych nukleotydów (NADH\text{NADH}, FADH2\text{FADH}_2).

50
New cards

Cykl mocznikowy (cykl ornitynowy)

Cykliczny szlak metaboliczny w mitochondriach i cytozolu komórek wątroby, w którym toksyczny amoniak wraz z CO2\text{CO}_2 i asparaginianem jest przekształcany w nietoksyczny mocznik kosztem energii z ATP\text{ATP}.