Histologia - układ limfatyczny

Funkcje układu limfatycznego

• utrzymanie homeostazy płynów ustrojowych,

• transport limfy,

• udział w odpowiedzi immunologicznej: aktywacja i dojrzewanie limfocytów

Budowa układu limfatycznego

• naczynia limfatyczne,

• narządy pierwotne (centralne) - grasica, szpik kostny,

• narządy wtóre (obwodowe) - węzły chłonne, śledziona, MALT (migdałki, kępki Peyera)

Z czego wywodzi się układ limfatyczny?

Z mezodermy (wyjątek: zrąb grasicy), a komórki śródbłonka naczyń limfatycznych powstają z komórek śródbłonka żylnego

Jakie są pierwotne struktury układu limfatycznego?

• parzyste worki szyjne,

• worki biodrowe,

• worek zaotrzewnowy,

• zbiornik mleczu

Limfocyty mogą występować w jakich tkankach?

W tkance łącznej właściwej luźnej (wokół naczyń krwionośnych i limfatycznych +tworzą skupiska w obrębie MALT) i w nabłonku (pomiędzy komórkami nabłonka)

Funkcja limfocytów w tkance łącznej właściwej:

• nadzór immunologiczny,

• szybka odpowiedź na antygeny,

• różnicowanie w komórki efektorowe

Funkcje limfocytów w nabłonku:

• pierwsza linia obrony immunologicznej,

• rozpoznawanie zakażonych lub zmienionych komórek nabłonka,

• szybka odpowiedź cytotoksyczna

Czym jest MALT?

Jest to rozproszony układ tkanki limfatycznej zlokalizowany w obrębie błon śluzowych. Główne jego typy to: GALT, BALT, NALT

Jakie komórki zawiera nabłonek związany z MALT?

Wyspecjalizowane komórki M

Składniki MALT:

grudki limfatyczne, rozproszone limfocyty

Czym są grudki limfatyczne?

Są to skupiska tkanki limfatycznej, zbudowane głównie z limfocytów (zwłaszcza B), występujące w obrębie MALT oraz narządów limfatycznychPo

Podział grudek limfatycznych

• pierwotne: jednorodna, ciemna struktura, zbudowane z limfocytów B, brak ośrodka rozmnażania

• wtóne:

  • ośrodek rozmnażania: jasny obszar, proliferacja limfocytów B, obecne centroblasty i centrocyty

  • strefy płaszcza: ciemniejsza obwodowa część, zawiera małe limfocyty B,

  • czasem też strefa brzeżna

• samotne: pojedyncze, rozsiane w błonach śluzowych,

• skupione: najlepiej rozwinięte w jelicie krętym jako kępki Peyera

Co znajduje się w obrębie ośrodka rozmnażania się?

komórki dendrytyczne grudkowe (FDC), które nie są klasycznymi komórkami prezentującymi antygen (brak MHC II), wiążą kompleksy antygen-przeciwciało, odgrywają kluczową rolę w selekcji limfocytów B

Czym są migdałki?

Skupiska tkanki limfatycznej należące do MALT, zlokalizowane w obrębie gardła, tworzące pierścień chłonny gardła. Tworzą barierę immunologiczną na drodze pokarmu i powietrza

Co wchodzi w skład pierścienia gardłowego Waldeyera?

• migdałki podniebienne,

• migdałek językowy,

• migdałek gardłowy,

• migdałki trąbkowe

Cechy wspólne migdałków:

nabłonek na powierzchni, grudki limfatyczne, brak pełnej torebki

Charakterystyka migdałka podniebiennego

• nabłonek: wielowarstwowy płaski nierogowaciejący,

• obecne krypty - zwiększają powierzchnię kontaktu z antygenami,

• dobrze rozwinięte grudki limfatyczne,

• częściowa torebka

Charakterystyka migdałka gardłowego

• nabłonek: wielorządowy walcowaty migawkowy,

• brak krypt → fałdy zamiast tego,

• może ulegać przerostowi

Charakterystyka migdałka językowego

• nabłonek: wielowarstwowy płaski nierogowaciejący,

• płytkie krypty,

• liczne gruczoły śluzowe - oczyszczanie krypt

Charakterystyka migdałków trąbkowych

• nabłonek: wielorzędowy walcowaty migawkowy,

• mniej rozwinięte grudki limfatyczne

Czym jest węzeł chłonny?

Otorebkowany narząd limfatyczny wtórny, jego funkcje to:

• filtracja limfy,

• miejsce aktywacji limfocytów,

• organizacja odpowiedzi immunologicznej,

• tzw. “punkt kontrolny” układu

Podział węzłów chłonnych

• wg. lokalizacji: powierzchniowe, głębokie,

• wg. regionu drenażu: biodrowe, pachwinowe, szyjne, pachowe, krezkowe

Jakie są naczynia limfatyczne w węźle?

• doprowadzające - wnikają do węzła od strony wypukłej,

• odprowadzające - wychodzą we wnęce

Czym jest wnęka węzła i co zawiera?

Jest to zagłębienie na powierzchni węzła, zawiera: naczynia krwionośne i limfatyczne (odprowadzające limfę), nerwy

Torebka węzła chłonnego

Otacza cały węzeł, zbudowana z tkanki łącznej zbitej, odchodzą od niej do wnętrza węzła beleczki

Zrąb węzła chłonnego (siateczkowy)

Znajduje się wewnątrz torebki i tworzy rusztowanie dla limfocytów, makrofagów i komórek dendrytycznych

Części węzła chłonnego:

• kora - grasiczoniezależna:

  • zawiera: grudki limfatyczne (limfocyty B, kom. plazmatyczne, makrofagi, APC),

  • funkcja: odpowiedź humoralna

• przykora - grasiczozależna:

  • zawiera: limfocyty T, komórki dendrytyczne (APC), wysokie śródbłonkowe żyłki (HEV),

  • funkcja: aktywacja limfocytów T, wchodzenie ich z krwi do węzła

• rdzeń

  • zawiera: sznury rdzenne - limfocyty B, makrofagi, plazmocyty; zatoki rdzenne

  • funkcja: produkcja przeciwciał, dalsza filtracja limfy

Przepływ limfy

naczynia doprowadzające → zatoka podtorebkowa → zatoki korowe → zatoki rdzenne → naczynia odprowadzające

Czym jest śledziona i jej funkcje?

Jest to narząd limfatyczny wtórny i narząd krwi. Filtruje krew, nie limfę

Torebka śledziony

Zbudowana z tkanki łącznej włóknistej zbitej, włókien kolagenowych i sprężystych, zawiera miocyty gładkie

Beleczki śledziony

Odchodzą od torebki w głąb narządu, tworzą szkielet mechaniczny, zawierają naczynia tętnicze i żylne

Zrąb śledziony

Zbudowany z tkanki łącznej siateczkowatej, komórek siateczkowych i włókien kolagenowych typu III, stanowi rusztowanie dla miazgi białej i czerwonej

Miazga biała

Jest to tkanka limfatyczna wokół naczyń tętniczych.

• PALS:

  • osłonka limfatyczna wokół tętnicy centralnej,

  • głównie limfocyty T,

  • strefa grasiczozależna,

• Grudki limfatyczne: głównie limfocyty B,

• Strefa brzeżna - granica między miazgą białą a czerwoną:

  • makrofagi,

  • komórki dendrytyczne,

  • limfocyty B

Miazga czerwona

Strefa filtracji i destrukcji krwinek

• Sznury śledzionowe - zawierają: erytrocyty, granulocyty, limfocyty, makrofagi, płytki krwi, plazmocyty

• Zatoki żylne śledziony: śródbłonek typu laskowatego, szczeliny między komórkami, nieciągła błona podstawna

Funkcje miazgi białej

• odpowiedź immunologiczna na antygeny krwi,

• aktywacja limfocytów T i B,

• produkcja przeciwciał

Funkcje miazgi czerwonej

• filtracja krwi,

• usuwanie starych erytrocytów,

• fagocytoza uszkodzonych komórek,

• recykling żelaza (makrofagi odzyskują żelazo z krwinek),

• magazynowanie krwi

Czy śledziona ma zdolność hematopoezy?

Tak, ale tylko w życiu płodowym, u dorosłych jest to zjawisko patologiczne

Przepływ krwi przez śledzionę

tętnica śledzionowa → tętnice beleczkowe → tętnice centralne → tętnice pędzelkowate → naczynia osłonkowe → sznury Billrotha → zatoki żylne → żyły zatokowe → żyły drobne → żyły beleczkowe → żyła śledzionowa → żyła wrotna

Dwa możliwe szlaki przepływu (śledziona)

• Układ otwarty: naczynia → sznury Billrotha → zatoki

• Układ zamknięty: naczynia → zatoki

Sznury Billrotha

• krew znajduje się “poza naczyniem”,

• kontakt z: makrofagami, siateczką zrębu,

• tutaj zachodzi usuwanie starych erytrocytów i selekcja mechaniczna krwinek

Czym jest grasica?

Jest to pierwotny narząd limfatyczny, tutaj zachodzi dojrzewanie limfocytów T

Torebka grasicy

zbudowana z tkanki łącznej włóknistej zbitej, tworzy przegrody wnikające do wnętrza

Przegrody grasicy

dzielą miąższ na zraziki, a każdy zrazik ma korę i rdzeń

Zrąb grasicy

NIE jest typowym zrębem siateczkowym: tworzą go komórki nabłonkowo-siateczkowe, nie posiada klasycznych włókien siateczkowych, komórki łączą się wypustkami, tworzą barierę krew-grasica

Kora miąższu grasicy

bardzo ciemna (dużo tymocytów), gęsto upakowane komórki, komórki nabłonkowo-siateczkowe typu I-III, makrofagi. Odpowiadają za selekcję pozytywną, eliminują limfocyty niezdolne do rozpoznania MHC

Rdzeń miąższu grasicy

jaśniejszy, mniej limfocytów, zawiera dojrzewające limfocyty T, komórki nabłonkowo-siateczkowe typu IV-VI, CIAŁKA HASSALLA!!!!!! Odpowiada za selekcję negatywną, eliminuje autoreaktywne limfocyty T

Ciałka Hassalla

• koncentryczne struktury z komórek nabłonkowych,

• mogą ulegać keratynizacji,

• funkcja: regulacja dojrzewania T + cytokiny

Bariera krew-grasica - funkcje i budowa

Chroni dojrzewające limfocyty przed kontaktem z antygenem.

Tworzą ją:

• śródbłonek naczyń,

• błona podstawna,

• komórki nabłonkowo-siateczkowe,

• makrofagi

Czym są naczynia limfatyczne?

System cienkościennych naczyń odprowadzających nadmiar limfy z przestrzeni międzykomórkowych do układu żylnego. Nie są układem zamkniętym jak naczynia krwionośne! Pochodzą z mezodermy

Naczynia wstępne

• ślepo zakończone,

• bardzo cienka ściana,

• brak pełnej błony podstawnej

Naczynia przedzbiorcze/kolektory

• posiadają zastawki!

• cienka ściana,

• podział na segmenty - lymphangion

Lymphangion

• odcinek między zastawkami,

• działa jak “mini-serce” - może się rytmicznie kurczyć

Większe naczynia limfatyczne

• 3 warstwy: błony zewnętrzna (adventitia), środkowa (media - słaba mięśniówka), wewnętrzna (intima)

Pnie limfatyczne

• większe kolektory,

• prowadzą limfę do: przewodu piersiowego i przewodu limfatycznego prawego