Gospodarka i Teorie Ekonomiczne na Przestrzeni Dziejów

Zestaw flashcardów obejmujący kluczowe pojęcia, procesy oraz postacie z historii gospodarczej i teorii ekonomii od średniowiecza do końca XX wieku.

Cykle Kondratiewa

Teoria z $1922$ roku (Rosja) opisująca występowanie długich, kilkudziesięcioletnich cykli koniunkturalnych z fazami wzrostu, stabilizacji i schyłkową.

Feudalna własność podzielona

System własności w średniowiecznej Europie oparty na właścicielu użytkowym (uprawa gruntu) i zwierzchnim (pobieranie części zysków).

Renta feudalna

Należność dla seniora od wasala występująca w formie naturalnej (daniny), pieniężnej (czynsze) lub odrobkowej (pańszczyzna).

Trójpolówka

System rolny z $X-XII$ wieku polegający na podziale gruntów na $3$ pola i zmiennym obsiewaniu każdego w celu zachowania żyzności gleby.

Cech

Stowarzyszenie rzemieślników jednego określonego zawodu (lub pokrewnych), dbające o interesy rzemiosła w mieście.

Prawo składu

Średniowieczny przywilej z $XIII$ wieku zobowiązujący kupców do wystawiania towarów na sprzedaż w miastach posiadających to prawo.

Handel lewantyński

Średniowieczny i nowożytny handel Europy z krajami wschodniego basenu Morza Śródziemnego, rozwinięty w dobie wypraw krzyżowych.

Hanza

Związek kupców i miast z $XIII-XIV$ wieku (Niemcy) mający na celu uzyskiwanie przywilejów handlowych; posiadał własne kantory i siły zbrojne.

Wymiana kolumbijska

Proces wymiany kulturowej i biologicznej między Starym a Nowym Światem zapoczątkowany przez Krzysztofa Kolumba w $1492$ roku.

Rewolucja cen

Gwałtowny wzrost cen towarów w $XVI-XVII$ wieku spowodowany wzrostem ludności i celowym psuciem pieniądza.

Dualizm gospodarczy nowożytnej Europy

Podział Europy w $XVI$ wieku wzdłuż Łaby na strefę zachodnią (towarowo-pieniężna) i wschodnią (pańszczyźniano-folwarczna).

Ogradzanie (enclosure)

Forma pozbawiania chłopów praw do użytkowania ziemi przez zamożnych właścicieli w Anglii między $XII$ a $XIX$ wiekiem.

Gospodarka folwarczna

Gospodarka oparta na darmowej pracy chłopów w dużych gospodarstwach rolnych (folwarkach) w Europie od $XVI$ do $XVIII$ wieku.

Bulionizm

Wczesny etap merkantylizmu ($XV-XVI$ wiek), utożsamiający bogactwo kraju z posiadaniem szlachetnych kruszców jak złoto i srebro.

Merkantylizm

System z $XVI-XVII$ wieku (Anglia, Francja) głoszący, że bogactwo zależy od ilości kruszcu i dodatniego bilansu handlowego.

Kameralizm

Niemiecka i austriacka odmiana merkantylizmu z $XVII$ i $XVIII$ wieku, kładąca nacisk na sprawy fiskalne i dochody władcy.

Manufaktura

Forma produkcji przemysłowej zapoczątkowana we Włoszech ($XIII-XIV$ wiek), oparta na pracy ręcznej i podziale pracy.

Kompanie handlowe

Stowarzyszenia kupieckie z $XVI-XIX$ wieku tworzone w celu monopolizacji handlu zagranicznego i ekspansji kolonialnej.

Akty Nawigacyjne

Angielskie ustawy z $XIV-XVI$ wieku ograniczające cudzoziemski handel morski z Anglią i jej koloniami, uderzające głównie w Holendrów.

Handel „po trójkącie”

System handlowy z $XVII-XIX$ wieku obejmujący Europę (towary), Afrykę (niewolnicy) oraz Karaiby (cukier, bawełna).

Colbertyzm

Francuski system merkantylistyczny Jeana-Baptiste'a Colberta z $XVII$ wieku, będący gospodarczą podporą absolutyzmu Ludwika XIV.

Angielska rewolucja przemysłowa

Przejście od gospodarki opartej na rolnictwie do produkcji fabrycznej na dużą skalę w $XVIII$ wieku w Anglii.

Fizjokratyzm

Myśl ekonomiczna stworzona przez F. Quesnaya ($1750-1780$), uznająca rolnictwo za jedyne źródło czystego produktu i bogactwa.

Klasyczny liberalizm

Idea głosząca wolność jednostki i wolny rynek przy minimalnej ingerencji państwa ograniczonej do bezpieczeństwa i sądownictwa.

Adam Smith

Brytyjski ekonomista z $XVIII$ wieku, autor pojęcia „niewidzialnej ręki rynku” i główny przedstawiciel szkoły klasycznej.

Kodeks cywilny Napoleona

Francuski kodeks z $1804$ roku oparty na zasadzie wolności osobistej, równości wobec prawa i nienaruszalności własności prywatnej.

Corn Laws

Brytyjskie ustawy zbożowe ($1815-1846$) nakładające wysokie cła na import, chroniące krajowych producentów kosztem uboższych warstw.

Układ Cobden-Chevalier

Traktat handlowy z $1860$ roku między Wielką Brytanią a Francją, który zapoczątkował złoty wiek wolnego handlu.

Thomas R. Malthus

Angielski ekonomista ($1766-1834$), twórca teorii głoszącej, że przyrost ludności przewyższa przyrost środków pożywienia.

Transformacja demograficzna

Model obrazujący fazy zmian urodzeń i zgonów; faza $5$ charakteryzuje się procesem starzenia się społeczeństwa.

Płodozmian

System zagospodarowania ziemi z $XVII-XVIII$ wieku polegający na wieloletnim, zaplanowanym następstwie upraw roślin na polach.

Rewolucja agrarna

Zbiór XIX-wiecznych przeobrażeń technicznych w rolnictwie, obejmujący mechanizację, płodozmian i nawozy sztuczne.

System waluty złotej

System istniejący do $1929-1934$, w którym papierowy pieniądz był wymienialny na złoto i posiadał pełne pokrycie w rezerwach.

Wojny opiumowe

Konflikty Wielkiej Brytanii i Francji przeciw Chinom ($1839-1860$), zakończone m.in. utratą Hongkongu przez Chiny.

Meiji

Okres panowania cesarza Mutsuhito ($1868-1912$), w którym Japonia przeszła gruntowną modernizację na wzór europejski.

Plan Hindenburga

Niemiecki program wojenny z $1916$ roku wprowadzający ścisłą kontrolę państwa nad przemysłem, płacami i przymus pracy.

Plan Dawes’a

Przyjęty w $1924$ roku plan spłaty reparacji wojennych przez Niemcy, oparty na pożyczkach z banków amerykańskich.

Plan Younga

Plan z $1929$ roku redukujący sumę długów niemieckich i wysokość rocznych spłat reparacji wojennych.

Krach na giełdzie nowojorskiej

Gwałtowny spadek cen akcji $24$ października $1929$ roku, będący sygnałem rozpoczęcia Wielkiego Kryzysu.

Wielki Kryzys Gospodarczy

Globalny kryzys ($1929-1933$) objawiający się spadkiem produkcji (nawet o $50$ procent) i masowym bezrobociem.

John Maynard Keynes

Angielski ekonomista, twórca teorii interwencjonizmu państwowego kładącej nacisk na podejście popytowe w gospodarce.

New Deal

Program reform Roosevelta ($1933-1939$) w USA, mający na celu zwalczanie skutków Wielkiego Kryzysu.

Komunizm wojenny

Polityka bolszewików ($1917-1922$) obejmująca centralizację dóbr, zakaz prywatnego handlu i obowiązkowe kontyngenty żywnościowe.

NEP (Nowa Ekonomiczna Polityka)

Polityka w Rosji Radzieckiej ($1921-1928$) zastępująca kontyngenty podatkiem żywnościowym i dopuszczająca kapitał prywatny.

Kolektywizacja w ZSRR

Likwidacja własności prywatnej w rolnictwie w latach $1922-1934$, prowadzona w celu sfinansowania uprzemysłowienia.

Reforma Grabskiego

Reforma walutowa w II Rzeczypospolitej z $1924$ roku, która wprowadziła złotego polskiego i powstrzymała hiperinflację.

UNRRA

Organizacja powołana w $1943$ roku do pomocy krajom alianckim dotkniętym wojną poprzez dostarczanie leków i żywności.

Plan Marshalla

Amerykański program odbudowy Europy Zachodniej po II wojnie światowej, realizowany w latach $1948-1952$.

System Bretton Woods

Międzynarodowy system walutowy ustalony w $1944$ roku, wprowadzający stały kurs walut i powiązanie dolara ze złotem.

Ordoliberalizm

Niemiecki nurt społecznej gospodarki rynkowej z lat $30.$ i $40.$ XX wieku, modyfikujący klasyczny liberalizm.

Kryzys paliwowy

Kryzys z lat $1973-1974$ wywołany embargiem krajów arabskich i gwałtownym wzrostem cen ropy naftowej.

Plan Balcerowicza

Pakiet $10$ ustaw z $1989$ roku mający na celu przejście Polski od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej.

Ustawa Wilczka

Liberalna ustawa z $1988$ roku umożliwiająca każdemu obywatelowi Polski prowadzenie działalności gospodarczej na równych prawach.

Bitwa o handel

Program PPR z lat $1947-1949$ mający na celu zniszczenie prywatnego handlu i podporządkowanie go państwu.

RWPG

Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej ($1949-1991$) koordynująca współpracę gospodarczą państw bloku wschodniego.

Rubel transferowy

Umowna jednostka walutowa wprowadzona w $1964$ roku dla rozliczeń między krajami członkowskimi RWPG.

Wielki Skok

Chińska kampania gospodarcza ($1958-1962$) mająca przekształcić wieś w ośrodki przemysłowe, zakończona klęską głodu.

Azjatyckie tygrysy

Określenie na Koreę Południową, Tajwan, Singapur i Hongkong ze względu na ekstremalnie szybki wzrost PKB od lat $60.$ XX wieku.

Japoński cud gospodarczy

Okres intensywnego rozwoju ekonomicznego Japonii po II wojnie światowej.

Reaganomika

Polityka podażowa Ronalda Reagana ($1981-1989$) oparta na obniżaniu podatków i ograniczeniu ingerencji państwa.

Szkoła ekonomii podażowej

Szkoła z lat $80.$ XX wieku uznająca podaż za klucz do dobrobytu, reprezentowana przez Roberta Mundella i Arthura Laffera.

Milton Friedman

Twórca monetaryzmu, krytyk teorii Keynesa; uważał, że inflacja jest zjawiskiem czysto monetarnym.

Monetaryzm

Szkoła myśli ekonomicznej z lat $50.$ XX wieku, kładąca nacisk na znaczenie podaży pieniądza dla makroekonomii.

Kryzys zadłużeniowy

Kryzys w Ameryce Łacińskiej z lat $80.$ XX wieku wynikający z nadmiernego zadłużenia budżetów państwowych.