Этнос, этногенез және ұлт

джт ұбт-ға дайындық

Өте үлкен диаспоралары бар этнос

Армяндар

Диаспора

Өзге елде өмір сүріп, тұрақты этникалық топ қалыптастырған этностың бір бөлігі

Әлемдегі урбандалған этностардың бірі

Жапон

Этногенез

Қазіргі замандағы этностар шығу тегін жоғарғы палеолиттен алады

Жаңа этностардың қалыптасу әдістері

Интеграция, дифференциация, трансформация

Ұлыбритания біріктіретін этностар

Британ, ағылшын, шотланд, валли, ирланд

Широкогоров

1887 - 1939жж “Этнос” ұғымы мен этнос туралы алғашқы теорияны қалыптсатырған, этносты биологиялық популяция тұрғысынан қарастырған орыс ғалымы

Бромлей

1960-70жж примордиалистік этностың дуалистік теориясын қалыптастырған, метаэтнос пен субэтнос түсініктерін енгізген кеңес этнографы. Ізбасарлары: “ұлт - ортақ тіл, аумақ, менталитет пен сана-сезім тұрғысынан қалыптасқан адамзаттың бөлігі”

Субэтнос

Этнос ішіндегі этникалық топтар

Метаэтнос

Этникалық бірігулер

Гумилев

Этногенездің пассионарлық теориясын қалыптастырды, “этнос - әлеуметтік емес, табиғи құбылыс” - деп пайымдаған

Суперэтнос

Еуропалық

Орыс этносындағы субэтнос

Дон казактары

Пассионарлар

Әлемді өзгертуге деген ұмтылыс пен қабілетке, жоғары қасиетке ие адамдар

Ассимиляция

Этностың басқа этнос(-тар) ерекшеліктерін қабылдап, өз ерекшеліктерін жоғалтуы

Homo sapiens қоныстану кезеңі тұспа тұс келді

Соңғы мұздықтармен және соңғы палеолит дәуірімен (40-12 мыңж)

Ойкумендер

Адам мекен еткен аймақ

Тілдік семьялар пайда болған

Неолитте

Тілдік семьялар қалыптасуы жалғасты

Қола дәуірінде (10-4 мыңж)

Афразиялық тілдер

Ежелгі египеттік, вавилондық, ассириялық, яһуди, финикиялық, бербер, эфиопия семиттері, араб

Үндістердің ата бабалары Аляскадан Отты Жерге дейін таралып орналасты

15 жыл

Нигер-конго, банту

Африкада афразиялықтартардың көршілерінің тілдері

Кавказ тілдері

Солтүстік афразиялық тілдерден қалыптасты

Үндіеуропалық тілдер

Б.з.б III-II мыңж бүкіл Еуропаға тарады

Ирандықтар және үндіарийліктер

Б.з.б І мыңж Орта Азияға қоныс аударған

Б.з.б 3-2 мыңж үнді-ирандықтар байланысқа түскен Орал тілдері

финн-угор және самодий

Алтай тілдері

Түркі-моңғол, тұңғыс-маньчжур, жапон-корей

Алтай көне тілдері ыдырады

Б.з.б V мыңж

Сино-тибет

ІІІ мыңж тайпалары оңтүстікте орналасып, біртіндеп Тибет аумағын, оңтүстік Қытай мен Үнді-Қытай бөліктерін игерді

ІІ мыңж аустразиялықтар Үндіқытайға қоныстанып жетті

Шығыс Түркістанға

Енисейдің шығысында юкагилер қарым қатынасқа түсті

Тұңғыстар, якуттар

Б.з.б IV-II мыңж ауылшаруашылық өркениеттер пайда болған өзендер

Ніл, Тигр мен Евфрат, Үнді және Ганг, Хуанхэ

Египеттіктер

Аккадий және афразиялықтарға тиесілі халық

Үндіеуропа тіл тобында сөйлейді

Хеттіктер, хорезмдік, соғдылар,бактриялықтар

Дравидтер

Хараппа және Мохенджо-Даро өркениеті негізін қалаған

Мундалар

Үндістанның жергілікті халқы

Үндістанда пайды болған жаңа этностар

Гуджар, раджпут, джат

Бирман және тай

І мыңж соңында Үндістан солтүстігінде Үндіқытайға жылжыған

І мыңж аустронезиялықтар қоныстанды

Мұхит аралдарын

Майялар мен ольмектер

Б.з алғашқы ғасырларында Орталық Америкада пайда болды

Толтектер, ацтектер

ІІ-ІІІмыңж Мексикада қалыптасты

Чичба халықтары

Іғ соңы - ІІғ басында Анд аймағында және Колумбия аймағына шоғырланды

Кечуа халықтары

Перу, Боливия, Эквадор мемлекеттерінің аумағына шоғырланды

Инк

ХІІІ-ХVғғ көрші тайпаларды бағындырып, күшті мемлекет басшысына айналған тайпа

Халықтардың Ұлы қоныс аударуы (IV-VIғғ)

IVғ қытай шекарасынан Дунайға ығыстырылды; Шығыс Еуропаға хазар, авар, бұлғар, печенег, қыпшақтар келді

Бұлғарлардың этногенезде маңызды рөл атқарған халықтары

Шуваштар, татарлар

Венгрлер

VIII-IXғғ Оңтүстік Оралдан Дунайға қоныс аударған

Венгрлер тілі жағынан туыс халықтар

Ханты, манси

Кельттер

Британ аралдарында өмір сүрген

Испандықтар этногенезіне қатысы бар

Иберлар, римдіктер, герман тайпалары, вестготтар, свевтер, арабтар

Ағылшын этносын қалыптастырған

Кельт, ирландықтар, валлиліктер, шотландықтар, ангол, сакс, фриз, юттар

Араб жорықтары

VIIғ басында ислам діні мен Араб мемлекетінің пайда болуымен қатар басталды

Б.з.б І мыңж Солтүстік Африкада пайда болды

Карфаген, Мавритания, Нумидия

Карфаген

Финикиядан шыққан семит тілінде сөйлейтіндер негізін қалаған

Б.з.б ІІ мыңж Батыс Суданда қалыптасқан

Гана, Мали, Сонган, Борн

Чад

Хаус халықтарының мемлекеті

Гвиней жағалауындағы мемлекеттер

Ашанти, Дагоми, Конго

Кәрістер мен жапондықтар

І мыңж -ІІ мыңж басында этникалық және мемлекеттік бірігуін аяқтады

Малайзиялықтар

Малакканы игерген халық

Этникалық аумағы кхмерлер мен индонезиялықтар есебінен ұлғайған

Вьетнамдықтар, бирмалықтар, тайлар

Моңғол шапқыншылығынан кейін пайда болды

Қазақ, татар, башқұрт, ноғай, өзбек, қырым татрлары

Оғыз халықтары

Әзірбайжан, түрік, түркімен

XVI-XIXғғ Америка, Аустралия және мұхит аралдарына қоныс аударды

Испандар, португалдар, голландиялықтар, француздар, ағылшындар

Африканерлер

Африка оңтүстігінде голландық қоныс аударуынан голланд тіліне жақын “африкаанс” тілінде сөйлейтін жаңа этнос

Мультикультуризм

ХХғ екінші жартысындағы Еуропа халықтарының этникалық құрамының өзгерісі

Эриксон

ХХғ ортасында “бірегейлік” ұғымын қолданысқа енгізген

Бірегейлік

Адамның өзін кім деп тануы

Ұлттық бірегейлігін сақтап қалған

Жапония

Ірі этнос қалыптастыру мақсатында шағын этностарға қолданылатын әдістер

Тіл мен мәдениетке тыйым салу, депортация, геноцид, дискриминация, сегрегация (оқшаулау, жеке “аудандарға” қоныстандыру)

Халықаралық деңгейде жергілікті халықтардың құқықтарын қорғау басталды

1970ж

БҰҰ Экономикалық және Әлеуметтік Кеңесі байырғы халықтар жөніндегі Адам құқықтары жөніндегі комиссия шеңберінде құрылды

1982ж

Дүниежүзілік байырғы халықтардың Халықаралық жылы

1990ж БҰҰ Бас Ассамбллеясы 1993 ж жариялады

Әлемнің байырғы халықтарының онжылдықтары

1995-2004жж, 2005-2014жж БҰҰ Бас Ассамблеясымен өткізілді

Байырғы тұрғындар туралы Декларация

2007ж 13 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясымен қабылданды

БҰҰ мәліметтері бойынша байырғы халықтар әлемнің 90 елінде

370 млн / 5%-ды құрайды

Әлемнің ең кедей адамдар ішіндегі байырғы халықтар үлесі

15%

Байырғы халықтар саны

7 мың

Романдық этнос

Варварлар мен германдықтар араласуы нәтижесінде қалыптасты