Farmakologia Kliniczna - Practice Flashcards

Zestaw fiszek obejmuje kluczowe pojđcia z zakresu farmakologii klinicznej, w tym monitorowanie terapeutyczne, interakcje lekowe, farmakogenetykđ, farmakoekonomikđ oraz bezpieczeństwo farmakoterapii.

TDM (Therapeutic Drug Monitoring)

Ocena stđŹenia leku lub metabolitu w materiale biologicznym w celu okreřlenia optymalnego zakresu terapeutycznego, co słuŹy indywidualizacji dawkowania.

Cmax (StđŹenie maksymalne)

Wartořć stđŹenia leku we krwi, kt3ra wskazuje na moŹliwořć wystąpienia toksycznořci.

Cmin (StđŹenie minimalne)

Wartořć stđŹenia leku we krwi, kt3ra řwiadczy o efektywnořci prowadzonej terapii.

Lek stosowany off-label

Produkt leczniczy stosowany poza wskazaniami zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL).

MIC (Minimal Inhibitory Concentration)

Najmniejsze stđŹenie řrodka bakteriob3jczego ($mg/l$), przy kt3rym wzrost drobnoustroju ulega zahamowaniu.

Zesp3ł czerwonego człowieka (Red Man Syndrome)

Reakcja pseudoalergiczna objawiająca siđ wysypką na twarzy, szyi i tułowiu, powstająca w wyniku zbyt szybkiego podania wankomycyny.

AUC24

Pole pod krzywą stđŹenia leku w czasie $24ħ$, kluczowe dla monitorowania efektywnořci wankomycyny.

ADE (Adverse Drug Event)

KaŹde zdarzenie natury medycznej wywołujące negatywne skutki u pacjenta, kt3remu podano lek, niezaleŹnie od istnienia związku przyczynowego.

ADR (Adverse Drug Reaction)

KaŹde niekorzystne i niezamierzone działanie produktu leczniczego.

SADR (Serious Adverse Drug Reaction)

CiđŹkie działanie niepoŹądane, kt3re powoduje zgon, zagroŹenie Źycia, hospitalizacjđ, trwałą niepełnosprawnořć lub wadđ wrodzoną.

Działania niepoŹądane typu A

Czđste ($75–80\%$) powikłania polekowe, zaleŹne od dawki i wynikające z farmakologicznych włařciwořci leku.

Działania niepoŹądane typu B (Bizarre)

Niespodziewane i nieprzewidywalne reakcje pacjenta, czđsto o charakterze immunologicznym lub bđdące wynikiem idiosynkrazji.

Idiosynkrazja

Genetycznie uwarunkowana, nieprawidłowa i nadmierna wraŹliwořć organizmu na okreřloną substancjđ w dawkach leczniczych.

Biocreep

Zjawisko stopniowego oddalania siđ profilu kolejnych lek3w generycznych od pierwotnego leku oryginalnego.

LADME

Akronim opisujący losy leku w ustroju: Uwalnianie ($L$), Wchłanianie ($A$), Dystrybucja ($D$), Metabolizm ($M$), Wydalanie ($E$).

Farmakogenomika

Dziedzina badająca wpływ całego genomu na odpowiedŹ na farmakoterapiđ oraz poszukująca nowych punkt3w uchwytu dla lek3w.

Nutrigenomika

Nauka badająca zaleŹnořci miđdzy dietđ a genomem w kontekřcie zapobiegania chorobom chronicznym.

Fawizm

Dziedziczny niedob3j dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej ($G6PD$), objawiający siđ hemolizą po podaniu lek3w o włařciwořciach utleniających.

Terapia genowa

Metoda leczenia polegająca na wprowadzaniu obcych kwas3w nukleinowych ($DNA$ lub $RNA$) do kom3rek w celu uzyskania efektu terapeutycznego.

Hipertermia złořliwa

Stan zagraŹający Źyciu po podaniu řrodk3w znieczulających, spowodowany mutacją w genie receptora rianodynowego $RYR1$ . sewofluran

Polipragmazja

Jednoczesne stosowanie wielu lek3w (zazwyczaj $≥ 5$) bez wyraŹnych wskazań medycznych, zwiđkszające ryzyko interakcji.

Interakcje farmakodynamiczne

Wzajemne oddziaływanie lek3w wynikające z ich działania na te same receptory lub układy narządowe. pośrednie i bezpośrednie. no synergizm antagoznim

Synergizm addycyjny

Wsp3łdziałanie lek3w, w kt3rym ich efekty sumują siđ ($1 + 1 = 2$).

P-glikoproteina (P-gp)

Białko transportowe w błonach kom3rkowych, kt3re usuwa leki z wnđtrza kom3rek, zapobiegając ich kumulacji.

rymfapicyna- zwiększa katywnosc pgp

cyklosporyny zmniejszają aktywność. czyli więcej digoksyny we krwi

Badanie kliniczne fazy I

Etap badań na małej grupie zdrowych ochotnik3w ($20–80$ os3b), mający na celu ocenđ bezpieczeństwa i farmakokinetyki.

SUSAR (Suspected Unexpected Serious Adverse Reaction)

CiđŹka, niespodziewana i podejrzewana reakcja niepoŹądana na produkt leczniczy.

AESI (Adverse Event of Special Interest)

Zdarzenie niepoŹądane szczeg3lnie istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa lub mechanizmu działania leku, wymagające raportowania.

Niezgodnořć farmaceutyczna

Interakcja miđdzy składnikami leku lub opakowaniem, prowadzący do zmiany włařciwořci preparatu przed jego podaniem do organizmu.

Mieszanina eutektyczna

Układ substancji stałych, kt3ru po zmieszaniu wykazuje niđszą temperaturđ topnienia nię kaŹdy ze składnik3w osobno.

Patofarmakokinetyka

Dziedzina farmakologii badająca, jak stany chorobowe (np. niewydolnořć nerek lub wątroby) zmieniają losy leku w organizmie.

Triple whammy

Niebezpieczna interakcja wynikająca z jednoczesnego stosowania $ACEI/ARB$, diuretyku oraz $NLPZ$, drastycznie zwiđkszająca ryzyko $AKI$.

QALY (Quality-Adjusted Life Year)

Jednostka miary efektu zdrowotnego odpowiadająca jednemu rokowi Źycia w pełnym zdrowiu.

Nitazeny

Nowe substancje psychoaktywne z grupy opioid3w, o sile działania i potencjale uzaleŹniającym przewyęszającym fentanyl.

RID (Relative Infant Dose)

WskaŹnik okreřlający, jaki procent dawki leku przyjmowanej przez matkđ ($mg/kg\,mc$) otrzymuje niemowlđ wraz z pokarmem.

Kategorie Hale'a

Klasyfikacja lek3w pod kątem bezpieczeństwa ich stosowania w okresie laktacji ($L1$ - najbezpieczniejsze do $L5$ - przeciwwskazane).

Skala Child-Pugh

System punktowy słuŹący do oceny rokowania w marskořci wątroby oraz okreřlania stopnia niewydolnořci narządu.

MELD (Model for End-stage Liver Disease)

Skala punktowa uŹywana do oceny powagi schorzeń wątroby, oparta na stđŹeniu kreatyniny, bilirubiny i wskaŹniku $INR$.