Hoofdstuk 5: De Wonde en Wondzorg

Deze flashcards zijn bedoeld om de belangrijke vocabulaire en concepten van hoofdstuk 5 over wondzorg te herzien.

Functies van de huid (6)

1. Bescherming tegen koude, hitte, radiatie

2. Bescherming tegen mechanische invloeden

3. Bescherming tegen micro-organismen

4. Bescherming tegen verlies van warmte en vocht

5. absorptie van actieve bestanndelen

6. receptorfunctie druk tast, pijn en Temp.

Opperhuid

De buitenste laag van de huid, ook wel bekend als epidermis, bestaat uit vijf lagen en heeft een beschermende functie.

• Beschermlaag

• 0,1mm dik

• Geen bloedvaten

• O2 en voeding halen uit dermis eronder

stratum :

• corneum

• lucidum

• granulosum

• spinosum

• basale

Lederhuid

De tweede laag van de huid, ook wel dermis of cutis genoemd, bevat bindweefsel, bloedvaten, zenuwen en zintuigcellen.

• Papillaire laag

  • Bindweefsel : netwerk van collageen en elastinevezels waarin fibroblasten, bloedcellen en macrofagen zitten

  • overgang epidermis : bevat capillairen, zenuwen & lymfevaten

• Reticulaire laag

  • Grotere densiteit

  • stevig netwerk collageenvezels

Bevat :

•BV

•Lymfevaten

•Zenuwen

•Zintuigcellen voor warmte, koude, tast

•Haarfollikels met talgklieren en zweetklieren (adnexen) en spiertjes

-> reservoir epidermale cellen waaruit epitheel kan groeien na verwonding !!!!!!

Onderhuid

= hypodermis=subcutis

De laag onder de lederhuid, bestaat voornamelijk uit vet en fascia(bindweefsel), functioneert als een mechanische buffer en depot.

Wonddefinitie en soorten(3) :

Een pathologische toestand, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen gesloten en open wonden.

etiologie(soorten):

•Acuut: iatrogeen versus niet-iatrogeen

•Chronisch: ulcus cruris, diabetesvoet, decubitus

•Oncologische wonde

Wat is een iatrogene wonde?

Een iatrogene wonde is een verwonding die ontstaat door medische ingrepen of behandelingen, vaak als gevolg van een fout of complicatie tijdens de zorg.

Fasen van wondgenezing

Bestaat uit vier fasen:

1. stollingsfase : enkele uren

   1. VD→ VD

   2. bloedplaatjes aggregeren en produceren fibrinogeen→fibrinenetwerk

2. ontstekingsfase: 2-4 dagen

   1. WC, fagocytose, wondexsudaat

   2. zwelling, pijn, roodheid, warm

3. proliferatiefase: enkele weken

   1. vorming nieuw bindweefsel en BV

   2. granulatieweefsel (roodkleurig korrelig aspect wondranden)

4. remodellering: maanden tot jaren

   1. •Bindweefselreorganisatie, wondcontractie, epithelialisatie

Primair intention

Wondgenezing waarbij de randen van de wond direct tegen elkaar worden gehecht.

Secundair intention

Wondgenezing waarbij men niet hect, maar de wonde van onderuit laat omhoog genezen en uiteindelijk door granulatieweefsel dichtgroeit. Mag geen korst op komen. wieken, fistel

tertiaire wonde

• Wonde wordt niet onmiddellijk gesloten

• Eerst:

  • open gelaten

  • gereinigd

  • infectie en necrose behandeld

• Na enkele dagen:

  • alsnog chirurgisch gesloten

Comorbiditeiten

Aandoeningen die de snelheid van wondgenezing beïnvloeden, zoals obesitas en vasculaire insufficiëntie.

factoren die wondgenezing beïnvloeden(9)

1. Factoren eigen aan de wonde :

   1. type, diepte, uitgebreidheid

   2. locatie

   3. eigenschappen weefsel (necrose, blaren, brandwonde,hypergranulatie, korsten, oedeem)

   4. lokale bloedvoorziening (roken, obesitas, …)

   5. microbiologische belasting - infectiecontinuum

2. Voedingstoestand en hydratatie

3. Comorbiditeiten -bv. obesitas, diabetes, vasculaire aandoeningen, cardiovasculaire ziekten,

4. Psychologische toestand en lichaamsbeeld(therapietrouw, automutilatie, wonden openkrabben, …

5. Medicatie en therapieën

6. Leeftijd (minder fibroblasten, immuunstelsel, frailty)

7. Huidskleur

8. Druggebruik

9. Pijn en sensibiliteit(neuropathie & chronische pijn)

wat is neuropathie?

Neuropathie is een aandoening van het zenuwstelsel die leidt tot symptomen zoals pijn, gevoelloosheid en zwakte in de ledematen. Het kan het gevolg zijn van onderliggende aandoeningen zoals diabetes, en beïnvloedt vaak de wondgenezing door het verlies van gevoel.

ouderen hebben mindere activiteit van de fibroblasten. Wat is het gevolg?

Ouderen ervaren een vertraagde wondgenezing door verminderde fibroblastactiviteit, wat leidt tot langzamere collageensynthese en dus minder sterk bindweefsel en slechter weefselherstel.

infectiecontinuüm

Fase	Beschrijving	Klinisch belang
Contaminatie	Wond is vervuild met micro-organismen, maar geen weefselreactie	Wond is normaal vervuild; geen antibiotica nodig, alleen schoonhouden
Kolonisatie	Bacteriën zijn aanwezig en vermenigvuldigen zich, maar nog geen tekenen van infectie	Wond geneest normaal; geen ontsmetting nodig, alleen goede reiniging
Lokale infectie biofilm	Weefselreactie zichtbaar (roodheid, warmte, pus); het lichaam probeert infectie te bestrijden	Lokale behandeling vereist: schoonmaken en eventueel topische antimicrobiële middelen
Uitbreidende infectie biofilm	Infectie verspreidt zich naar omliggend weefsel	Interventie vereist, topisch en systemisch antimicrobieel
Systemische infectie / sepsis biofilm	Infectie bereikt bloedbaan → koorts, malaise, orgaanrisico	Systemische antibiotica + topische zorg vereist

voedinggstoffen nodig voor wondheling (voedingstoestand factor wondheling)

• Proteïnen voor collageen -> weefselsterkte

• Suikers voor energie

• Vetten voor energie

• Vitamine  A :  voor collageen en epithelialisatie

• Vitamine B : collageensynthese

• Vitamine C : collageen

• Vitamine E : beschermende werking voor cellen met zuurstofgebrek (decubitus)

• Vitamine K : synthese van stollingsfactoren

• Mineralen belangrijk ook voor collageensynthese.

• Vochtverlies van grote wonden of brandwonden moeten extra vocht tot zich nemen.

comorbiteiten die wondheling vertragen : def + welke?

aandoeningen die ervoor zorgen dat wondheling trager zal verlopen

•Vasculaire insufficiënte(veneuze(slechte kleppen) of arteriele(vernauwing))

•Stofwisselingsziekten(diabetes)

•Obesitas

•Longziekten

•Bindweefselziekten (reuma)

•Ziekten waarbij immuunstelsel wordt onderdrukt(HIV)

•Oncologische aandoeningen (door chemo)

Medicatie die wondheling vertragen?(6)

•Immunosuppresiva (bv. ziekte van Crohm, na prothese…)

•Cytostatica (chemo)

•Anti-inflammatoire medicatie: cortisonen(bv. copd, blijvende atrofische huid) en NSAID’s

•Vasoconstrictoren(adrenaline)

•Bloedplaatsjesaggregatieremmers en antico

•Radiotherapie → radiodermitis

Invloed van huidskleur op wondheling?

• Verschillen in epidermis:

-Compactere organisatie van corneocyten

-Pigmentcellen actiever

• Verschillen dermis:

- Dichtere en meer georganiseerde collageenstructuur

• Gevolgen :

  • sterkere huid

  • donkerder → meer verdamping/uitdroging→moisturizer

  • meer vitamine D nodig door grotere en compactere pigmentcellen

  • epthelialisatie beter zichtbaar

  • meer kans op hyperpygmentatie en hypertrofisch litteken of keloïd weefsel

  • siliconenverbanden gebruiken en littekenzalf(vereffening littekens)

  • infectie, decubitus en necrose minder zichtbaar

Nadelige gevolgen van druggebruik voor genezing wondes:

•Verminderde doorbloeding en zuurstoftoevoer: nicotine, cocaïne en amfetamines

•Verstoring immuunsysteem: alcohol, opioïden, cannabis

•Effecten op celgroei en herstel: chronisch alcoholgebruik en cocaïne

•Voedingsproblemen

•Levensstijl en therapietrouw

Xylazinewondes

Wat zijn nausocomiale infecties?

Infecties die patiënten oplopen tijdens hun verblijf in een zorginstelling, zoals een ziekenhuis, vaak als gevolg van medische behandelingen of procedures.

Wat is POWI en welke indeling?

POWI staat voor Post Operatieve Wond Infecties. :
30 dagen na HK of binnen een jaar bij prothese/transplantatie.

De indeling omvat: oppervlakkige, Diepe en orgaan/holte infecties.

Inflammatoire fase

Een fase van wondgenezing gekenmerkt door zwelling, pijn, roodheid en warmte, met de activiteit van witte bloedcellen.

Hypergranulatie

Een aandoening waarbij er teveel granulatieweefsel ontstaat tijdens de genezing, wat leidt tot een verhoogde wondrand.

Necrose

Afsterven van weefsel, wat kan optreden in de wondomgeving en de genezing kan beïnvloeden.

Antimicrobiële middelen

Geneesmiddelen die de groei van micro-organismen remmen of doden, cruciaal in wondzorg.

Bactericide

Een ontsmettingsmiddel dat bacteriën doden.

Wondreiniging

Het proces van het schoonmaken van een wond om infectie te voorkomen.

Hechtingsmateriaal

Materiaal dat gebruikt wordt om wonden te sluiten, kan resorbeerbaar of niet-resorbeerbaar zijn.

Intrinsieke factoren die wondinfecties beïnvloeden?

•Type van chirurgie (spoedingrepen, huid niet voorbereid)

•Aanwezigheid van infectie elders in het lichaam

•Leeftijd

•Ziektetoestand: copd, diabetes, obesitas, hartlijders, nierdialyse…

•Meerdere ingrepen tijdens een opnameperiode

Preoperatieve factoren die wondinfecties beïnvloeden?(4)

Verblijfsduur preop

Spoedingreep

Algemene graad van besmetting van de huid

Scheren of ontharen

Welke wondes ontsmetten?

• Geinfecteerde wondes

• niet geinfecteerde patienten bij immuungecompomitteerde patienten:
  Immuun-gecompromitteerde mensen : is geen exacte wetenschap, gebruik gezond verstand… Maar bv. Zwaar ondervoed, zwaar rookt, diabetes en chemo en alcoholieker is immuun-gecompromitteerd.

  Enkel hypertensie …neen… . Treat the whole patient, … . Igv twijfel ontsmetten.De geïnfecteerde wonden en wonden bij immuungecompromitteerde patiënten dienen te worden ontsmet, waarbij het belangrijk is om gezond verstand te gebruiken en de algehele conditie van de patiënt in overweging te nemen.

Waarom reinigen we en ontsmetten we wondes?

Zuiveren/verminderen microbiële load:

langdurige inflammatoire fase vermijden + vorming granulatieweefsel en epithelialisatie bevorderen

Beste ontsmettingsmiddel tegen pseudomonas aerogonas?

azijnzuur (of silver sulfdiazine)