FA-BA205 Thema 3: geslachtshormonen

Begrippen bij thema 3 van hormonale aandoeningen

gonade mannelijk

testis

gonade vrouwelijk

ovarium

GnRH afkorting

gonadotropine releasing hormoon

LH afkorting

liteïniserend hormoon

FSH afkorting

follikel stimulerend hormoon

GnRH functie

geproduceert door hypothalamus, stimuleert hypofyse om LH en FSH af te geven

LH functie mannen

stimuleert Leydigcellen om testosteron aan te maken

FSH functie mannen

stimuleert sertolicellen spermacellen aan te maken (door groeifactoren en ABP aan te maken)

ABP afkorting

androgen binding protein

ABP functie

bindt testosteron zodat de testosteronconcentratie in de zaadbuisjes hoog genoeg is voor spermatogenese

cervix

baarmoedermond

thecacel functie

gestimuleert door LH, neemt cholesterol op en zet dit om in androstenedion

granulosocel functie

gestimuleerd door FSH, zet androstenedion om in estradiol door aromatase

follikelgenese

van primordial follikel naar primair follikel (meer theca en granulosocellen) naar secundair (onstaan vochtblaasje/antrum) naar Graafiaans follikel, gaat te gronde en vormt corpus luteum

corpus luteum

geel lichaam

folliculaire fase tijdpad

dag 0-14 menstruatiecyclus

folliculaire fase gebeurtenissen

FSH stimuleert follikelgenese, follikel produceert oestrogeen, oestrogeen bouwt op tot negatieve feedback omslaat in positieve feedback

ovulatie

door omslag in positieve feedback door oestrogeen piek in LH en FSH zorgt voor eiersprong

luteale fase tijdpad

dag 14-28

luteale fase gebeurtenissen

gele lichaam produceert progesteron en oestrogeen waardoor baarmoederslijmvlies opbouwt

menstruatie

corpus luteum gaat te gronde, oestrogeen en progesteron concentraties dalen, baarmoederslijmvlies wordt uitgestort

GnRH afgifte manier

pulsatiel, bij continu afgifte treedt desentisatie van GnRH-receptoren op

GnRH aanmaak

GnRH wordt als prohormoon met signaalpeptide en GnRH-associated peptide (GAP) aangemaakt

AR afkorting

androgeen receptor

ER afkorting

estradiol receptor

inhibine functie

inhibines zorgen voor negatieve feedback waardoor minder FSH en LH wordt afgegeven

activines functie

activines zorgen voor positieve feedback waardoor meer LH en FSH wordt afgegeven

inhibines en activines afgifte

vrouwen: granulosa-cellen, mannen: sertolicellen

DHT afkorting

dihydrotestosteron

endometrium processen op volgorde

menstruatie, proliferatie, secretie

progesteron functie endometrium

dominant in luteale fase, zorgt voor klierfunctie (secretoire fase)

oestrogeen functie endometrium

dominant in folliculaire fase, zorgt voor groei endometrium (proliferatieve fase)

anticeptieve werking combinatiepreperaat

Remming van de ovariële cyclus, remming van de ovulatie, verdikking van de mucus van de cervix, verandering van het endometrium

menopauze

vanaf laatste menstruatie (door depletie van oocyten)

perimenopauze

de overgang, transitieperiode vanaf veranderde menstruatie tot 12 maanden na laatste menstruatie

overgang klachten

vasomotorische symptomen (opvliegers, nachtelijke zweetaanvallen), stress (anxiety), sombere stemming, vaginale atrofie (vaginale droogheid, urineweginfecties)

hypogonadisme

onvoldoende testosteronproductie of onvoldoende semenkwaliteit

primair hypogonadisme

hypergonadotroop hypogonadisme, verlaagd testosteron, verhoogd LH, verhoogd of normaal FSH

hypogonadisme symptomen

seksuele dysfunctie, afname libido, afname spiermassa, toename buikvet, verminderde botmineraaldichtheid

secundair hypogonadisme

hypogonadotroop hypogonadisme, verlaagd testosteron, inadequaat normaal of verlaagd LH en FSH

primair hypogonadisme oorzaken

syndroom van Klinefelter, verworven

secundair hypogonadisme oorzaken

syndroom van Kallmann, verworven

SHBG afkorting

sex hormone binding protein

waarom niet oestradiol alleen bij overgangsklachten

bij mensen met een baarmoeder kan oestradiol de kans op endometriumcarcinoom verhogen, progesteron verhindert dat (doordat de groei van het endometrium en de oestradiolreceptoren geremd worden)

testosteronundecanoaat kan wel oraal omdat

het wordt opgenomen door de lymfe door de vetzuurstaart, dan komt het in chynomicronen en wordt het uiteindelijk afgegeven aan het bloed

nebido

testosteronundecanoaat in olie, IM injecties elke 10-14 weken

sustanon

testosteronpropionaat, fenylpropionaat, isocoproaat, decanoaat, elke 3-4 weken

subfertiliteit definitie

het uitblijven van zwangerschap na >12 maanden onbeschermde op conceptie gerichte coïtus

subfertiliteit oorzaken

ovulatiestoornissen, verminderde spermakwaliteit, verstoorde interactie sperma-cervixslijm, tubapathologie (bijv door ernstige endometriose)

ivf afkorting

in vitro fertilisatie

ivf geneesmiddelen (protocol vumc)

microgynon 30, decapeptyl, gonal-F, ovitrelle, ultrogestran

microgynon functie ivf

eierstokken tot rust brengen

decapeptyl functie ivf

GnrH agonist, onderdrukken natuurlijke eiersprong, eierstokken tot rust brengen

gonal-F functie ivf

rhFSH, stimuleert rijping meerdere follikels in eierstokken

ovitrelle

r-HCG, zet laatste rijping follikel in gang

ultrogestan

progesteron, ter vervanging van het eigen progesteron dat onderdrukt wordt, zorgt voor gereedmaking baarmoederslijmvlies, vaginale capsule

OHSS afkorting

ovarieel hyperstimulatie syndroom

OHSS oorzaak

door HCG worden de eierstokken geoverstimuleerd en kunnen kleine bloedvaatjes in de buik gaan lekken

IUI afkorting

intrauterine inseminatie