Strafrecht

Sociaal Werk

Geef de meest gebruikte indeling van de misdrijven weer. Namelijk die obv zwaarte vd misdrijven. Vul aan met het soort straf dat tegenover staat en de bijhorende vonnisgerechten. Wat leert ons de blik op de toekomst (Nieuw strafwetboek) als we het over deze indeling hebben?

* **Overtreding** (lichtste) = politiestraf = politieRB 1e aanleg = __gevangenis tot 7 dagen__ - vb nachtlawaai, inbreuken op wegcode, …
* **Wanbedrijf** = correctionele straf = correctionele RB 1e aanleg. = __gevangenis vanaf 8 dagen__. vb Diefstal zonder geweld, oplichting, schuldig verzuim,…
* **Misdaad** = Criminele straf = Hof van Assisen (met volksjury) = __gevangenis vanaf 5 jaar tot levenslang -__ vb moord, doodslag, gijzeling, diefstal met geweld, verkrachting,…

Kritiek: Duur, beïnvloedbare jury, emotionaliteit in besluit

\
Toekomst:

* Strafbaarstelling in 8 niveaus
* Hoofdstraf, bijkomende straf en afschaffing vervangende gevangenisstraf (bij niet betalen boete)
* Afschaffing correctionalisering (Misdaden bij correctionele RB)
* Gevangenis als ultimum remedium

Minister van justitie (vorig jaar op examen!)

Vorige:

Koen Geens - CD&V

\
Nu (sinds sept 2020)

VIncent Van Quickenborne - Open VLD

Waar haalt onze maatschappij het recht om te straffen? Welk historisch ideeën kader?

De verlichting: Montesquieu, Locke, Rousseau

\
* Le contrat social
* 3 basisprincipes voor straf
* Strafwetboek 1867

→ Straf als instrument naar instrument om te sturen naar een SL voor iedereen

Is internering een straf? Leg uit waarom. Som ook 3 andere kenmerken van internering op.

Nee. Het morele element ontbreekt = geen schuld

* Gesloten psychiatrische entitieit
* Ontoerekeningsvatbaar
* Beveiligingsmaatregel
* Voor onbepaalde duur

Wat zijn rechtvaardigheidsgronden? Som ze op

= omstandigheden die maken dat strafbare feit wegvalt en dader rechtvaardigen de ‘strafbare handeling’ te stellen.

* **Hoger bevel:** Wanneer bevel gekregen van wettige overheid vb. Politie die huiszoekingsbevel uitvoert
* **Wettige verdediging:** Geen sprake van misdaad of wanbedrijf wanneer gevolg is van noodzaak om zichzelf te verdedigen.
* **Toestemming vh slachtoffer:** In principe geen rechtvaardigheidsgrond, maar kan er toch toe leiden dat misdrijf niet erkend wordt, vb het is geen diefstal als je de goederen mocht meenemen.

Geldt niet als __geen beschikkingsvrijheid__ is, vb minderjarige die piercing laat zetten
* **Noodtoestand:** Grote nood waarbij het belang dat men probeert te beschermen een grotere waarde heeft dan het belang dat men opoffert. vb Ouder steelt (bij gebrek aan geld) noodzakelijk medicijn voor kind.

Som de verschillende functies van straffen op. Leg ze kort uit. Welke functie is het belangrijkste?

* Vergelding: eerlijk is eerlijk
* Verzoening
* Herstel - letterlijk of figuurlijk
* Verbetering van de misdadiger
* Afschrikking:
* algemeen
* individueel
* Beveiligen van Maatschappij
* Resocialiseren

\
Een goede straf dient meerdere functies. Hoe meer van de functies, hoe betere straf.

Wat is voorwaardelijke in vrijheidsstelling? Som de voorwaarden op

Een strafuitvoeringsmodaliteit

= vroeger vrij onder voorwaarden → proeftijd = rest uit te zitten straf

= GUNST! Geen recht

\
* Moet 1/3 uitgezeten hebben
* Beschikken over een reclasseringsplan
* Geen ernstig risico inhouden
* Bij recidivisten: 2/3 uitegezeten (min 6mnd/max 14j)

Waarom is een beklaagde altijd gebaat bij het toepassen van de denaturatie? Leg de term uit en benoem beide vormen. Zal dit overleven in het nieuwe strafwetboek?

De aard van het misdrijf wordt bepaald door de vermelde straffen, maar kan veranderen tijdens strafprocedure.

\
=> meestal lager:

* Correctionalisering: Misdaad naar wanbedrijf
* Contraventionalisering: Wanbedrijf naar overtreding

\
Nee, dit wordt afgeschaft en de indeling gaat naar 8 strafmaten

Een druggebruiker pleegt vluchtmisdrijf nadat hij, onder invloed een ravage aanricht in enkele mooi aangelegde voortuintjes van een woonwijk. Het vonnis voor deze dader houdt een opname in de ontwenningskliniek in en hij wordt 180 uur ingezet bij de groendienst van de stad. → Hoe wordt deze straf genoemd? Leg kort uit (Soort, door wie, 3 kenmerken)

= Werkstraf: hoofdstraf ingevoerd in 2002 = vorm van dienstverlening in de SL als alternatief voor gevangenisstraf

→ in correctionele en politiezaken

→ Strafrechter bepaalt duurtijd

\
* Uitgevoerd in de vrije tijd
* Belangeloze arbeidsactiviteit
* Enkel bij openbare diensten van Staat, gemeenten, provincies, gemeenschappen en gewesten, vzw’s en stichtingen met sociaal wetenschappelijk of cultureel oogmerk

Som het straffen arsenaal op (hoofdstraffen) voor een rechter in BE. Som daarbij twee veranderingen op die door de komst van het nieuwe strafwetboek zullen worden doorgevoerd

* **Criminele straffen:**
* Dwangarbeid vervangen door opsluiting
* Opsluiting = term voor de criminele vrijheidsstraf
* Levenslang: 30 jaar, 20 -30 jaar, 10 -15 jaar, 5 tot 10 jaar
* **Correctionele straffen**
* Gevangenisstraffen van 8d tot 5 jaar
* Werkstraf
* Elektronisch toezicht
* Geldboete vanaf 26 euro
* **Politiestraffen**
* Gevangenisstraf van 1 tot 7 dagen
* Werkstraf
* Geldboete van 1 tot 25 euro

**Toekomst:**

* Gevangenis als ultimum remedium
* Breder arsenaal om effectiever te straffen

Som twee zaken op waarbij de Procureur DK zich genoodzaakt zal zien van het opsporingsonderzoek een gerechtelijk onderzoek te maken.

* Ingewikkeld karakter
* Gerichte onderzoeksdaden nodig

Som twee belangrijke verschillen op tussen een opsporingsonderzoek en een gerechtelijk onderzoek.

* **Opsporing-** : __Procureur DK__ en is __geheim__ (geen enkele partij inzage, geen stand van zaken), __BOM__ door bevoegde politiediensten
* **Gerechtelijk-** : Onderzoeksrechter: aanstellen van deskundigen, andere (vergaande) onderzoeksmethoden.

\

\

Wat is penitentiair verlof? Wel doel dient het en wie beslist tot deze strafuitvoeringsmodaliteit? Som nog 2 andere strafuitvoeringsmodaliteiten op.

= toestemming om de gevangenis te verlaten:

* Max. 3 keer 36 uur per trimester
* OMwille van familiale contacten of voorbereiding re-integratie
* Duidelijk uitvoeringsplan en verblijfplaats hebben.

Doel: Reïntegratiestraject vb opleiding/examens of werk

Beslist door SURB

\
Andere:

→ Beperkte detentie: mag 12u per dag verlaten = reïntegratie, vb werk zoeken

→ Voorlopige in vrijheidsstelling

→ Virtuele gevangenis of elektronisch toezicht

Wat zijn de kenmerken van internering? Hoe verloopt de procedure?

= juridische veiligheidsmaatregel voor personen met een psychische aandoening die een misdaad plegen.

→ Strafrechter oordeelt: geen controle over daden EN geen gevaar voor de maatschappij



**Kenmerken:**

* Ontoerekeningsvatbaar
* Gesloten psychiatrische instelling
* Geen moreel element: geen schuld (= lager dan straf)
* Beveiligingsmaatregel
* voor onbepaalde duur

\
**Procedure:**

* Gerechtspsychiater maakt observatieverslag
* Rechter neemt beslissing
* Kamer ter bescherming vd maatsch (KBM) (= strafrechter, advocaat, geneesheer) beslissen:
* Plaats opname
* Invrijheidsstelling op proef
* Vrijlating

\

Wat is het verschil tussen mededader en een medeplichtige?

**Mededaders:** hebben uitgevoerd, iemand ertoe aangezet of noodzakelijke hulp aangeboden waardoor misdrijf anders niet mogelijk zou kunnen zijn. = zelfde straf als dader

\
**Medeplichtigen:** Hulp tot uitvoeren van misdrijf (vb aanleveren materiaal), maar minder essentieel = lichtere straf

Van alle rechtstakken is strafrecht de tak die het meest tot de verbeelding spreekt. We zagen in de cursus drie redenen waarom dit zo is. Kun je ze alle drie opsommen?

* De aandacht van de media voor deze rechtstak: verslaggeving alom = sensatie
* De historische evolutie van het strafrecht: de verlichting
* Strafrecht populair in politiek (met veiligheid kun je scoren)

\

Tijdens de periode van de verlichting ging men er van uit dat elke burger een rationele persoon is met verantwoordelijkheid voor zijn gedrag en dat bij elk misdrijf een vastgelegde strafmaat hoort. Dat maakte men heel helder in drie basisprincipes waaraan de bestraffing van misdadig gedrag diende te voldoen.

→ som deze 3 principes op en leg ze kort uit

* Legaliteitsbeginsel: Gedrag en bestraffing moet wettelijk/legaal vastliggen - zonder wet geen straf
* Subsidiariteitsbeginsel: Bepaalde overheidsstaat beslist welke gedragingen bestraft worden
* Proportionaliteitsbeginsel: Straf in verhouding met zwaarte misdrijf.

Omissiedelict

Wie iets niet doet, terwijl dit door de wet wordt verplicht wél te doen. vb niet aangeven van bevalling

= verzuimmisdrijf

Toerekeningsvatbaarheid van de dader

Dader kan verantwoordelijk worden geacht voor de gestelde feiten. Die kan de handeling met opzet, met voorbedachtheid of uit onachtzaamheid gepleegd hebben.

Werkstraf: resocialisatie ideaal: 2 belangrijke principes, som op en leg kort uit

* **Persoonsgerichte benadering** = Dader als mens
* **Maatschappelijke re-integratie** = ten dienste van de maatschappij en leren omgaan met anderen onder begeleiding. Opnieuw deel uitmaken van de maatschappij

\

Een winkelier die de dieven uit diens winkel tracht tegen te houden, wordt in het gezicht geslagen. De winkelier grijpt wat die kan vinden om zijn belagers terug te slaan en vooral hen te beletten te ontsnappen in afwachting van de politie die ondertussen is verwittigd.

\
→ Onder wat valt dit?

Wettige verdediging, dus rechtvaardigheidsgrond

Klassieke school (visie op schuld)

Schuld = criterium voor opgelegde straf

* Wil van de wetgever op strenge manier: resocialiseren bestaat niet

→ sociaal verweer

Positivistische school (visie op schuld)

Verschillende factoren spelen mee (biologisch, genetisch, klimatologisch, leeftijd en later ook sociologisch)

* Schuld = gevaar voor maatsch. : straf lost niets op, behandeling in functie van heropname in de maatschappij

→ sociaal verweer

Materieel strafrecht

= eerste stap van procedure strafrecht

* Strafbare gedragingen: misdrijven en straffen zoals die vastliggen in de rechtsregels

Correctionaliseren

Door verzachtende omstandigheden worden criminele feiten verlaagd tot correntionele feiten.

Strafbare deelneming

= wanneer verschillende personen samen een misdrijf plegen: mededaders VS medeplichtigen

Opsluiting

= term voor de criminele vrijheidsstraf

* Levenslang: 30 jaar
* 20 -30 jaar
* 10 -15 jaar
* 5 tot 10 jaar

Handelingsmisdrijf

Actieve handeling / commissie delict

= de meeste misdrijven

vb diefstal

SURB

Strafuitvoeringsrechtbank

= rechterlijke macht

\
**Bevoegd:**

* Bepalen wanneer en hoe veroordeelde kan terugkeren naar SL
* Beslissingsbevoegdheid voor:
* Voorwaardelijke invrijheidsstelling
* Beperkte detentie
* elektronisch toezicht
* Voorlopige invrijheidsstelling
* Uitgaansvergunning
* Penitentiair verlof

**Dient verschillende belangen af te wegen:**

* Wens tot re-integratie van de dader/veroordeelde
* Verzuchtingen van het slachtoffer
* Bescherming vd maatschappij tegen recidive

Talioprincipe

het principe van vergelding met precies hetzelfde onrecht dat het slachtoffer is aangedaan door de dader.

= oog om oog, tand om tand

Reclassering

Klaar maken om terug deel uit te maken van de maatschappij

Technisch sepot

Seponering wegens te weinig of geen bewijzen

Nullem crimen sine lege

Geen misdrijf zonder wet

Legaliteitsbeginsel

Zonder wet geen straf

* uit de verlichting: misdaden en bijhorende straffen moeten vastliggen door wetten

Algemene en individuele preventie

Algemeen: Op het grotere publiek/ grotere groep gericht

Individueel: Op specifieke doelgroep/individu gericht

Magna Carta

Het grote Charter

= democratisch document uit de middeleeuwen waarin Engelse rechtsregels werden vastgelegd

Beperkte detentie

Mag telkens 12u de gevangenis verlaten overdag - wijze van re-integratie in de SL - vb om werk te gaan zoeken

Strafprocesrecht

Procedure en regelen materiële strafrecht

Contraventionalisering

Bij verzachtende omstandigheden een wanbedrijf verlagen naar het niveau van overtreding

Verzuimmisdrijf

Passief verzuim = Omissiedelicten

Niet handelen wanneer dat wettelijk gezien wel verplicht is vb nalaten om persoon in nood hulp te bieden

Gewoontemisdrijf

Herhaaldelijk strafbare feiten (vb waarzeggerij wanneer je hier je beroep van maakt)

\
→ andere kant: gelegenheidsmisdrijf: Eenmalige strafbare handeling

Noodtoestand

= rechtvaardigheidsgrond waarbij het belang dat men probeert te beschermen een grotere waarde heeft dan het belang dat men opoffert

vb ouders steelt (wegens gebrek aan geld) noodzakelijk medicijn voor doodziek kind

Subjectief verzwarende omstandigheden

Verhoging van de strafmaat door verzwarende omstandigheden:

* Betrekking op persoon, vb Kind vermoordt ouders

\
(tov objectief: betrekking op object, vb diefstal in de nacht)

Probatie-uitstel

Straf met uitstel - aantal voorwaarden worden toegevoegd die beklaagde dient op te volgen tijden proefperiode

vb verbod op bezoeken bepaalde café’s, ontwenningskuur volgen, …

Recidive vs wettelijke herhaling

Recidive: Persoon met vroegere strafrechtelijke veroordeling begaat nieuw misdrijf

\
Wettelijke herhaling: Staat van herhaling bij de wet bepaald

\
→ kan een strafvermeerdering met zich meerbrengen

De politie

Bevoegd voor het opstellen van PV door:

* aangifte (door derden)/klacht (slachtoffer)
* Ambtshalve vaststelling: Ontdekking van de feiten op het moment zelf

Elk PV naar procureur DK (in theorie)

Politiesepot: akkoord met parket dat kleine overtredingen niet worden doorgestuurd, maar jaarlijks in een lijst worden bezorgd

Thuisdetentie

= soort vrijheidsberoving maar dan thuis

= elektronisch toezicht

* sinds 2016
* max straf 1 jaar
* evt. bijkomende voorwaarden
* Via elektronische middelen gedurende bepaalde termijn buiten de gevangenis gecontroleerd op aanwezigheid in woon/verblijfplaats → beschikt wel over bepaald aantal ‘vrije uren’ vb om te werken, therapie te volgen,..

\
→ omwille van efficiëntieregeling: opvolging van justitieassistenten ingeperkt + toestemming van huisgenoten niet meer gevraagd

BOM

Bijzondere Opsporings Methoden door uitvoerende politiediensten

= onder toezicht van procureur onderzoek voeren

\
* __Observaties__: voortdurend waarnemen van mensen en hun gedrag op bepaalde plaatsen
* __Infiltratie:__ Fictieve identiteit - bep. milieu’s binnen dringen
* __Informantenwerking:__ Mensen die in contact komen met mensen die strafbare feiten plegen
* __Onderscheppen van post:__ in bepaalde gevallen
* __Direct afluisteren__: geen telefoontaps, wel zonder telefoon
* Inwinnen vn gegevens __bij de bank__

FPC

Forensisch psychiatrisch centra

KBM

Kamer van bescherming van de maatschappij

Schuldbekwaamheid

= ontoerekeningsvatbaar: buiten gewone strafrecht vallen

* **Minderjarigen** = -18 vallen onder jeugdrecht
* **Geestesgestoorde meerderjarigen**: op ogenblik vd feiten in staat van krankzinnigheid of gedwongen door een macht die men niet kon weerstaan
* **Rechtspersonen**: bedrijven, organisaties,… hoogst verantwoordelijke wordt veroordeeld
* **Overmacht:** Gedwongen door macht die men niet kan weerstaan = onweerstaanbare drang, buiten wil van dader om, op het moment van de feiten

Strafbare poging

Pogen: Streven zonder slagen

→ voornemen om misdrijf te stellen of voor te bereiden = niet strafbaar, voltooid is altijd strafbaar

(je mag er over denken en alles plannen, maar het moment dat je aan de uitvoering begint is het strafbaar)

\
* Voltooide poging: mislukt misdrijf, wel uitgevoerd
* Onvoltooide poging: gedeeltelijk uitgevoerd

\

Opdeciemen

Bepaalde factor waarmee het bedrag uitgesproken door de rechter en gebaseerd op het wetboek dient mee te vermenigvuldigen - momenteel x8

Tenietgaan van de straf

= niet uitvoeren van

* dood van de veroordeelde
* verjaring van de straf:
* criminele straffen: na 20 jaar
* Correctionele straffen: na 5 jaar
* Amnestie via parlement: federaal parlement
* Genade van de koning
* Uitwissing: Administratieve maatregel, tot 6mnd straffen automatisch gewist uit strafregister
* Vraag tot eerherstel: gericht tot procureur DK, Kamer vn inbeschuldigingstelling bekijkt en beoordeelt dossier

Voorlopige hechtenis

* in afwachting van het proces/vonnis
* in arresthuis: voor personen die nog niet veroordeeld zijn
* Thuisarrest als oplossing
* Schadevergoeding: Persoon wordt vrijgesproken - kan sprake zijn vn schadevergoeding

Effectieve straf, -met uitstel en opschorting van de uitspraak

* Effectieve: uitgevoerde straf
* Uitstel: 1 tot 5 jaar - straf in probatie wordt niet uitgevoerd- komt wel op strafblad
* Opschorting: Gunstmaatregelen die rechter kan verlenen
* Gewone: Feiten bewezen geacht, maar geen veroordeling (voorlopig). Tijdens vastgestelde termijn geen strafbare feiten = uitspraak ongedaan gemaakt
* Probatie opschorting: Met opgelegde voorwaarden