KUA Cultuur van de kerk begrippen

standenmaatschappij

Drie lagen in de samenleving:

1. Geestelijkheid

2. Adel

3. Het volk

Feodaal stelsel

Als boer/volk hoor je bij het land dat geleend wordt aan een leenheer door iemand van hogere adel

Hanzeverbond

Handelsverbond met Noord-Oost Nederland, Duitsland en Polen. Steden als zelfstandige staten deden hier aan mee

Kloosterorde

Bepaalde manier van leven als monnik. Verschillende orden hadden verschillende regels

Gilde

Verenigingen van ambachtslieden die hetzelfde maken/doen.

Pelgrim

Iemand die op reis gaat voor zijn geloof richting een belangrijke plek voor het geloof

Byzantijns Rijk

Een rijk dat ontstond uit het Oost-Romeinse Rijk in zuidelijke landen zoals Turkije, Griekenland en Italië

Heilig Rooms Rijk

Groot rijk dat bestond uit het meeste van Noord-West Europa. Geregeerd door een Keizer

Kruistocht

Adel gaat oorlog voeren op plekken waar de heidenen heilig land in het bezit hebben. Geloofstocht

Bisschop

Hoge geestelijke. In bezit van land

Heilsgeschiedenis

Het geloofsverhaal over waarom de mens moet geloven in God. Adam en Eva hebben een fout gemaakt en daarom is heel de mensheid fout. Jezus heeft zijn leven opgeofferd aan het kruis en daarom kan men wel weer in de hemel komen. Bij het einde van de wereld komt Jezus terug om te bepalen wie er wel in de hemel mag en wie niet.

Liturgie

Gang van zaken in de kerk

Liturgisch jaar

Hoe alle kerkelijke feestdagen staan in een jaar

Reliek

Stukje van een heilige of Bijbels figuur zoals een bot, tand etc. Kan ook een object zijn wat met diegene te maken heeft zoals een kledingstuk. Deze dingen hebben magische krachten

Cluny kloosterorde

Begon heel streng, werd heel relaxt en meer een soort resort voor rijke adel.

Manuscript

Handgeschreven boek

Evangeliarium

Soort Middeleeuwse bijbel

Psalter

Gezangenboek

Getijdenboek

Soort Middeleeuwse kalender

Initialen

Hoofdletters in manuscripten die extra versierd zijn

Marginalia

Gekke poppetjes getekend in de hoekjes van manuscripten

Kruisvorm

Plattegrond van een kerk in de vorm van een kruis

Middenschip

Letterlijk het midden van de kerk

Zijbeuk

De doorgangen rechts- en links van het middenschip

Dwarsschip

Het dwarsliggende deel bij de kruisvorm in de plattegrond

Viering

Kruispunt op de plattegrond

Vieringstoren

Toren die op het kruispunt staat

Koor

Het ‘hoofd’ van het kruis

Kooromgang

Wandelgang om het koor heen, vaak voor de bezoekers zodat ze niet door het gedeelte van de kerk hoeven waar een mis wordt uitgevoerd

Apsis

Achterste stuk van de kerk aan de oostkant

Straalkapel

Kleine halfronde kappelen aan het apsis vast

Crypte

’Kelder’ van een kerk. Hier werden relieken bewaard en mensen begraven

Bouwloods

Een soort gilde van ambachtslieden die experts waren in bouwen

Skeletbouw

Term voor gotische kerken. De muren dragen niet meer al het gewicht door gebruik van steunberen en luchtbogen. Dit ‘skelet’ van de kerk draagt het gewicht

Rondbogen

Ronde bogen in de kerk

Spitsbogen

Bogen met een spits in de kerk

Tongewelven

Compleet ronde gewelven aan het plafond van de kerk

Kruisgewelven

Hier komen twee tongewelven elkaar tegen, het plafond bestaat uit vier delen omdat het een kruispunt wordt

Kruisribgewelven

Er zijn ribben te zien die het kruis vormen op het plafond. Het is dus ook meteen een spitsboog

Roosvenster

Rond, groot, glas-in-lood raam aangebracht boven deuren van een Gotische kerk

Fresco

Muurschildering

Mysteriespelen

Toneelstukken gebaseerd op verhalen uit de bijbel

Passiespelen

Toneelstukken alleen gebaseerd op het lijden en sterven van Jezus Christus

Mirakelspelen

Toneelstukken gebaseerd op kerkelijke verhalen die niet uit de bijbel komen zoals verhalen van heiligen

Wagenspel

Toneelstuk op een rijdende of stilstaande wagen

Processie

Kerkelijke optocht door de stad

Ommegang

Erg grote processie, vaak waren dit meerdere wagens met toneelstukken erop bij elkaar

Moraliteitenspel

Toneelstukken met een boodschap over hoe je goed moest leven

Allegorie

Een symbolische voorstelling. Het kan ook over een symbolisch toneelstuk gaan waarbij bepaalde normen en waarden werden afgebeeld als mensen

Feest van Ommekeer

Feestdagen waarbij de rijken even arm speelden, de koning niet belangrijk was en een kind of een dorpsgek de dienst uitmaakte. Is blijven bestaan in de vorm van Carnaval, bijvoorbeeld

Sotternie, klucht

Volks toneelstuk dat vrolijk, grappig was en vol zat met seks en geweld

Abele spelen

Meeslepende, grootse toneelstukken over ridders en prinsessen en liefde

Kerstening

Het ‘verchristelijken’ van oude, Germaanse gebruiken zoals bijvoorbeeld voorjaarsfeesten wat nu Paasfeesten is

Danse basse

Langzamen, uitgemeten dans aan het hof

Gregoriaans

Zangstijl die simpel, zonder ritme en eenstemmig is, kerkelijk

Meerstemmigheid

Verschillende toonsoorten worden door elkaar heen gezongen

Eenstemmigheid

Iedereen zingt in dezelfde toonsoort

Syllabisch

Eén lettergreep wordt met één noot gezongen

Melismatisch

Eén lettergreep wordt uitgerekt, met meerder noten, toonhoogten gezongen

Cantus Firmus

Een grondtoon/bas die een stem in het meerstemmigheid is

Troubadours/minstrelen/minnesänger

Reizende muzikanten die ook vaak muziek maakten aan het hof van de adel

Parallel Organum

Meerstemmigheid waarbij iedereen tegelijkertijd omhoog en omlaag gaat qua toonhoogte

Vrij Organum

Meerstemmigheid waarbij de stemmen elkaars tegengestelden zijn

Boekverluchting

Het aankleden van handgeschreven boeken met kleine schilderingen en tekeningen

Cisterciënzer orde

Protest tegen Cluny orde, wilden weer terug naar afgelegen, sobere kloosters met strenge regels.

Bedelorden

Monniken en nonnen zonder eigen bezit (vaak zonder eigen klooster). Trokken van stad naar stad en overnachtten in kerken en kloosters waar ze te gast waren.

Mysticus

Iemand die visioenen krijgt van God. Krijgt vaak een speciale functie in een klooster.