Canlılarda Enerji Dönüşümleri Ders Notları

ATP yapısı, fosforilasyon çeşitleri, fotosentez, kemosentez ve hücresel solunum (oksijenli, oksijensiz, fermantasyon) konularını kapsayan terim-tanım kartları.

ATP (Adenozin Tri Fosfat)

Adenin bazı, riboz şekeri ve üç fosfat grubundan oluşan, hücre içi enerji aktarımını sağlayan molekül.

Fosforilasyon

ADP'ye bir fosfat grubunun eklenmesiyle ATP sentezlenmesi olayıdır. $ADP + P_i + \text{Enerji} \rightarrow ATP + H_2O$

Defosforilasyon

ATP'deki bir fosfat bağının ATPaz enzimi ile parçalanarak ADP'ye dönüşmesi ve enerji açığa çıkmasıdır.

Endergonik Tepkime

Gerçekleşmesi için dışarıdan enerji alması gereken tepkimelerdir; örneğin fosforilasyon.

Ekzergonik Tepkime

Gerçekleştiğinde dışarıya enerji veren tepkimelerdir; örneğin defosforilasyon.

Substrat Düzeyinde Fosforilasyon (SDF)

Bir fosfat grubunun doğrudan bir substrattan ADP'ye aktarılmasıyla ATP sentezlenmesi; tüm canlılarda sitoplazma ve mitokondride görülür.

Oksidatif Fosforilasyon (OF)

Organik moleküllerin yıkımıyla ayrılan hidrojenlerin yüksek enerjili elektronlarının ETS üzerinden akarken oluşturduğu enerji ile yapılan ATP sentezi.

Fotofosforilasyon

Klorofilin ışık enerjisini yakalamasıyla oluşan yüksek enerjili elektronların ETS üzerinden akarken oluşturduğu enerji ile yapılan ATP sentezidir.

Fotosentez

Klorofil taşıyan canlıların ışık enerjisi yardımıyla inorganik maddelerden ($CO_2$ ve $H_2O$) organik besin üretmesidir.

Stroma

Kloroplastın içini dolduran, fotosentezin ışıktan bağımsız (karbon tutma) tepkimelerinin gerçekleştiği sıvı kısımdır.

Granum

Tilakoit zarların üst üste dizilerek oluşturduğu lamelli yapı; fotosentezin ışığa bağımlı tepkimeleri burada gerçekleşir.

Kemosentez

İnorganik maddelerin oksitlenmesiyle açığa çıkan kimyasal enerji kullanılarak organik madde sentezlenmesi olayıdır.

Glikoliz

Tüm canlılarda ortak olan, sitoplazmada glikozun iki molekül pirüvata kadar parçalandığı evredir.

Krebs Döngüsü

Ökaryotlarda mitokondri matrisinde gerçekleşen, Asetil CoA'nın katılımıyla başlayan ve $CO_2$, ATP, NADH, $FADH_2$ üretilen döngü.

Elektron Taşıma Sistemi (ETS)

Yüksek enerjili elektronların bir dizi taşıyıcı molekül üzerinden aktarılarak ATP sentezlendiği evre; son elektron tutucu oksijendir.

Etil Alkol Fermantasyonu

Glikoliz sonrası oluşan pirüvatın $CO_2$ çıkışıyla asetaldehite, ardından etil alkola dönüştüğü süreçtir.

Laktik Asit Fermantasyonu

Glikoliz sonrası pirüvatın doğrudan laktik aside dönüştüğü, $CO_2$ çıkışının olmadığı fermantasyon türüdür.

Glikozit Bağı

ATP yapısında adenin organik bazı ile riboz şekeri arasında kurulan bağdır.

Ester Bağı

ATP yapısında riboz şekeri ile ilk fosfat grubu arasında kurulan bağdır.

Yüksek Enerjili Fosfat Bağı

ATP molekülünde fosfat grupları arasında bulunan ve koptuğunda yüksek enerji açığa çıkaran bağdır.