Nederlands les 12: Etymologie

Wat is etymologie?

De etymologie is het deelgebied van de taalkunde dat de herkomst van woorden bestudeert.

Wat is een zegswijze?

Een zegswijze is een woordengroep die je kan aanpassen.

Wat is een spreekwoord?

Een spreekwoord is een onveranderlijke zin.

de aap uithangen

je aanstellen, de clown uithangen

wat baten kaars en bril, als de uil niet zien en wil

het heeft geen zin om iemand te helpen die toch niet geholpen wil worden

oost west, thuis best

thuis is het altijd goed

haar op zijn tanden hebben

zichzelf goed kunnen verdedigen, assertief zijn

iemands bloed wel kunnen drinken

een ernstige hekel hebben aan iemand

zachte heelmeesters maken stinkende wonden

soms moet je stevig ingrijpen om een probleem op te lossen, zachte maatregelen maken het soms erger

wie een put graaft voor een ander, valt er zelf in

als je iemand probeert te schaden, word je daar vaak zelf slachtoffer van

iets met argusogen bekijken

iets wantrouwend bekijken, iets nauwlettend in de gaten houden

op één been kun je niet staan

één drankje is niet genoeg, je wordt aangemoedigd om er nog eentje te drinken

met de deur in huis vallen

direct ter zake komen

iemand op de kast jagen

iemand kwaad maken

ochtendstond heeft goud in de mond

vroeg opstaan levert voordeel op

met zijn gat in de boter gevallen zijn

het goed treffen, veel geluk hebben

een oogje in het zeil houden

op iets of iemand letten, iets nauwlettend in de gaten houden

in het duister tasten

er niets over weten, geen enkel aanknopingspunt vinden

beter één vogel in de hand dan tien in de lucht

beter iets dan niets, kleine resultaten zijn beter dan grootste plannen

de appel valt niet ver van de boom

kinderen lijken vaak op hun ouders

ergens de buik van vol hebben

ergens genoeg van hebben

je moet een gegeven paard niet in de bek kijken

een geschenk/iets wat je krijgt mag je niet te streng beoordelen

de handen uit de mouwen steken

het werk goed aanpakken, stevig doorwerken

van de hak op de tak springen

van het ene naar het andere onderwerp gaan

de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet

hypocriet, schijnheilig, iemand iets verwijten wat je zelf doet

wie A zegt, moet ook B zeggen

je moet het hele verhaal vertellen

hoge bomen vangen veel wind

belangrijke personen/bekende figuren krijgen veel kritiek

je moet het ijzer smeden als het heet is

als een kans zich voordoet, moet je hem nemen

door het oog van de naald kruipen

je hebt het nipt overleefd/gehaald

goede wijn behoeft geen krans

iets dat goed van kwaliteit is behoeft geen reclame

wie eerst komt, eerst maalt (betekenis)

wie het eerst komt, wordt het eerst geholpen

wie eerst komt, eerst maalt (herkomst)

Degene die het eerst met zijn koren bij de molen kwam, kon erop rekenen dat zijn koren het eerst gemalen werd.

het loopt de spuigaten uit (betekenis)

de situatie is zorgwekkend, het loopt uit de hand

het loopt de spuigaten uit (herkomst)

Het wil zeggen dat er veel water op het dek is gekomen en dat de situatie gevaarlijk kan worden. Spuien betekent ‘lozen’ of ‘(laten) wegstromen’.