Kaarten: les10-focus glutamaat gaba receptoren enz | Quizlet

"Wat is de synaps van Hebb?"

"Een synaps die sterker wordt wanneer presynaptisch neuron A herhaaldelijk postsynaptisch neuron B activeert, leidend tot groei/metabole veranderingen. Basis voor LTP en geheugen."

"Waarom zijn synapsen plastisch?"

"Synaptische sterkte kan veranderen door gebruik (bv. meer neurotransmitters, gevoeligere receptoren), essentieel voor leren en geheugen."

"Waarom is glutamaat cruciaal voor geheugen?"

"Activeert AMPA/NMDA-receptoren, induceert Ca²⁺-instroom (via NMDA), en triggert LTP. Sleutel voor synaptische plasticiteit."

"Wat is een tripartiete synaps?"

"Bestaat uit (1) presynaptisch uiteinde, (2) postsynaptisch uiteinde, en (3) astrocyt-uitlopers die glutamaat opruimen."

"Hoe voorkomen astrocyten excitotoxiciteit?"

"Nemen glutamaat op via EAAT-transporters, converteren het naar glutamine, en recyclen het naar neuronen."

"Wat is de primaire functie van GABA?"

"Belangrijkste remmende neurotransmitter. Balanceert glutamaat om overmatige excitatie (epilepsie) te voorkomen."

"Hoe beïnvloedt GABA de NMDA-receptor?"

"GABA-erge inhibitie hyperpolariseert het membraan, waardoor Mg²⁺ de NMDA-receptor blokkeert → minder Ca²⁺-instroom."

"Verschil AMPA vs. NMDA-receptoren?"

"AMPA: Snel, opent Na⁺-kanalen. NMDA: Traag, vereist depolarisatie + glutamaat om Mg²⁺-blokkade te verwijderen → Ca²⁺-instroom voor LTP."

"Waarom is de Mg²⁺-blokkade in NMDA belangrijk?"

"Voorkomt overmatige Ca²⁺-instroom bij lage activiteit, wat excitotoxiciteit zou veroorzaken."

"Hoe draagt Ca²⁺-instroom bij aan LTP?"

"Activeert CaMKII → fosforyleert AMPA-receptoren (meer/open langer) en induceert nieuwe AMPA-receptoren."

"Verschil tussen vroege (E-LTP) en late LTP (L-LTP)?"

"E-LTP: Kortdurend (fosforylatie AMPA). L-LTP: Langdurig (nieuwe spines/synapsen via genexpressie)."

"Rol van CaMKII in LTP?"

"Fosforyleert AMPA-receptoren → verhoogt geleiding en insertie in membraan."

"Waarom is MAPK belangrijk voor L-LTP?"

"Activeert genexpressie (via CREB) voor synthese van nieuwe eiwitten/spines."

"Wat is excitotoxiciteit?"

"Overmatige glutamaatactivatie → extreme Ca²⁺-instroom via NMDA → enzymactivering (proteasen) → celdood."

"Waarom veroorzaakt een beroerte (CVA) excitotoxiciteit?"

"Ischemie leidt tot massale glutamaatvrijstelling → overstimulatie NMDA-receptoren → neuronale schade."

"Hoe beschermen astrocyten tegen excitotoxiciteit?"

"Ruimen glutamaat op via EAAT-transporters en converteren het naar glutamine."

"Waarom is te veel Ca²⁺ schadelijk?"

"Activeert apoptose (calpain), produceert vrije radicalen, en verstoort mitochondriën."

"Hoe verstoort alcohol NMDA-receptoren?"

"Blokkeert NMDA-receptoren → onderdrukt Ca²⁺-signalen voor LTP → blackouts (tijdelijk geheugenverlies)."

"Waarom degenereren cholinerge neuronen bij Alzheimer?"

"Nucleus basalis van Meynert (acetylcholine-bron) sterft af → minder corticale stimulatie → geheugenverlies."

"Verband tussen epilepsie en glutamaat/GABA?"

"Disbalans (te veel glutamaat/te weinig GABA) → ongecontroleerde depolarisatie → aanvallen."

"Hoe toonde het CA3-CA1 experiment LTP aan?"

"Hoge-frequentie stimulatie van Schaeffer-collateralen → blijvende EPSP-toename in CA1 door NMDA-activatie."

"Waarom is spine pruning essentieel?"

"Verwijdert ongebruikte synapsen ('use it or lose it'), optimaliseert netwerkefficiëntie."

"Hoe beïnvloedt PP1 (fosfatase) LTP?"

"Defosforyleert AMPA-receptoren → verzwakt LTP. Cruciaal voor geheugenvervaging en balans."

"Wat is de rol van adenylylcyclase in L-LTP?"

"Zet ATP om in cAMP → activeert PKA → start genexpressie voor structurele veranderingen."

"Waarom is de NMDA-receptor een 'coincidence detector'?"

"Reageert alleen als glutamaat bindt EN postsynaptische cel gedepolariseerd is (Mg²⁺-blokkade verdwijnt)."

"Hoe leidt Ca²⁺ tot nieuwe AMPA-receptoren?"

"Activeert CaMKII en PKC → insertie van nieuwe AMPA-receptoren in postsynaptisch membraan."

"Wat is het gevolg van te hoge CaMKII-activiteit?"

"Overmatige fosforylatie → excitotoxiciteit en celdood (bv. bij beroertes)."

"Welke receptor is gevoelig voor alcohol (ethanol)?"

"NMDA-receptoren worden geblokkeerd door ethanol → verstoorde LTP en geheugen."

"Wat is het effect van glutamaat-toxiciteit op mitochondriën?"

"Ca²⁺-overload verstoort ATP-productie → vrije radicalen → oxidatieve stress."

"Welke twee processen dragen bij aan synaptische versterking?"

"Functionele plasticiteit (meer receptoren) en morfologische plasticiteit (nieuwe spines)."

"Hoe beïnvloedt slaap geheugenconsolidatie?"

"Tijdens slaap wordt thalamus 'afgesloten' → hippocampale replay van herinneringen → consolidatie in neocortex."

"Wat is de rol van de nucleus basalis van Meynert?"

"Produceert acetylcholine → stimuleert cortex en thalamus voor alertheid en geheugen (degeneratie bij Alzheimer)."

"Waarom is de hippocampus kwetsbaar voor excitotoxiciteit?"

"Rijk aan NMDA-receptoren → hoge Ca²⁺-instroom bij overstimulatie (bv. bij epilepsie/ischemie)."

"Wat is het verschil tussen anterograde en retrograde amnesie?"

"Anterograde: Geen nieuwe herinneringen (hippocampusbeschadiging). Retrograde: Verlies oude herinneringen (neocortexbeschadiging)."

"Wat is reconsolidatie?"

"Het opnieuw activeren en stabiliseren van een geheugenspoor na ophalen (vereist LTP-herhaling)."

"Hoe dragen MAPK en PKA bij aan L-LTP?"

"MAPK: Activeert genexpressie. PKA: Fosforyleert transcriptiefactoren (bv. CREB) voor eiwitsynthese."

"Wat is het gevolg van NMDA-receptorblokkade bij Alzheimer?"

"Verstoorde Ca²⁺-signalen → minder LTP → geheugenproblemen (maar blokkade kan ook excitotoxiciteit voorkomen)."

"Waarom is glutamaat-recycling belangrijk?"

"Voorkomt toxische accumulatie in synaptische spleet en bespaart energie."

"Wat is de functie van de post-synaptische densiteit (PSD)?"

"Ankerplaats voor receptoren (AMPA/NMDA) en signaalmoleculen (CaMKII) voor LTP."

"Hoe beïnvloedt stress glutamaat-niveaus?"

"Chronische stress verhoogt glutamaatvrijstelling → risico op excitotoxiciteit in hippocampus."

"Wat is het 'theta-burst'-protocol voor LTP?"

"Korte, hoogfrequente stimulatie (simuleert natuurlijke hersengolven) om NMDA-receptoren te activeren."

"Waarom is de Mg²⁺-blokkade voltage-afhankelijk?"

"Wordt alleen verwijderd bij voldoende depolarisatie (door AMPA-receptoractivatie)."

"Wat is de rol van CREB in L-LTP?"

"Transcriptiefactor geactiveerd door PKA/MAPK → stimuleert genen voor synaptische groei (bv. BDNF)."

"Waarom is BDNF belangrijk voor LTP?"

"Neurotrofine dat synaptische groei en overleving bevordert (uitgescheiden tijdens L-LTP)."

"Hoe veroorzaakt epilepsie neuronale schade?"

"Recidiverende aanvallen → chronische glutamaatvrijstelling → Ca²⁺-overload → excitotoxiciteit."

"Wat is het effect van ethanol op GABA-receptoren?"

"Versterkt GABA-erge inhibitie → sedatie en verminderde neuronale activiteit."

"Wat is de 'silent synapse'-hypothese?"

"Synapsen met alleen NMDA-receptoren worden 'geactiveerd' door insertie van AMPA-receptoren tijdens LTP."