Begrippenlijst examen geschiedenis - juni 2026

Een uitgebreide lijst met woordenschat en begrippen voor het geschiedenisexamen van juni 2026, over de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog, België en de dekolonisatie van Congo.

communisme

Ideologie die een klasseloze samenleving nastreeft waarbij de productiemiddelen (bv. fabrieken en machines) in handen zijn van de gemeenschap.

nazisme

Een racistische, extreemrechtse en antisemitische ideologie die zich na de Eerste Wereldoorlog onder leiding van Hitler ontwikkelde.

Lebensraum

‘Levensruimte’. Het grote Duitse volk had ruimte nodig om zich te ontwikkelen. Die ruimte moest gevonden worden in Centraal- en Oost-Europa.

stalinisme

Politieke stroming onder Stalin die zich baseerde op het communisme waarbij de personencultus rond Stalin centraal stond.

staatsgeleide economie

Economie die volledig geregeld en gepland wordt door de staat, zonder privé-initiatief.

vijfjarenplan

Doelstellingen die door de staat werden gesteld die de industrie en de landbouw moest halen.

collectivisatie

Het gemeenschappelijk / van de staat maken van eigendommen die eerder privé waren, bijvoorbeeld landbouwgronden.

Personencultus

Persoon die wordt verheerlijkt en aanbeden en bijna een goddelijke status krijgt.

Groot-Duitsland

De term verwijst naar het streven om alle Duitstaligen binnen dezelfde staat te verenigen.

Anschluss

Term voor de annexatie van Oostenrijk door nazi-Duitsland in $1938$.

appeasement

Politiek waarbij men de vrede wil behouden door verregaande toegevingen te doen aan de tegenpartij.

nationalisme

De ideologie en de beweging van een bepaalde natie die streeft naar de realisatie van een eigen staat of het behoud van de eigen culturele identiteit.

fascisme

Politiek stelsel waarbij een persoon of partij alle macht in handen heeft door middel van partijmilities, extreem autoritair nationalisme en verheerlijking van de leider.

geallieerden (WO II)

De staten die samen nazi-Duitsland, Italië en Japan bestreden, met als belangrijkste landen Groot-Brittannië, de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.

asmogendheden

Benaming voor het bondgenootschap tussen het fascistische Italië, nazi-Duitsland en Japan.

D-day

Invasie van West-Europa door geallieerde troepen ($6$ juni $1944$).

V-day

De definitieve overwinning van de geallieerden op de asmogendheden in Europa ($8$ mei $1945$).

Blitzkrieg

Bliksemoorlog; een snelle aanval op het zwakste punt van de vijand om door de linies te breken en bevoorrading af te snijden.

genocide

Het opzettelijk vernietigen, geheel of gedeeltelijk, van een raciale, seksuele, godsdienstige, tribale of politieke minderheid.

antisemitisme

Jodenhaat, waarbij men Joden ziet als een apart ras en hen daarom haat, niet enkel kijkend naar het geloof.

collaborateur

Term gebruikt voor personen die samenwerken met de vijand, specifiek nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

kapitalisme

Economisch systeem gebaseerd op het idee dat men door geld te investeren, winst verwacht.

volksverhuizing

Verplaatsing van grote groepen mensen van de ene plaats naar de andere.

demografie

De wetenschap die de samenstelling en evolutie van de bevolking bestudeert.

Verenigde Naties (VN)

Internationale organisatie opgericht in $1945$ met als doel om internationale samenwerking en vrede te bevorderen.

Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO)

Westers militair bondgenootschap opgericht in $1949$ als reactie op de dreiging van de Sovjet-Unie.

Koude Oorlog

Periode van gewapende vrede tussen het oosten (Sovjet-Unie) en het westen (Verenigde Staten) in de tweede helft van de twintigste eeuw.

resolutie

Besluit van de Verenigde Naties; die van de Veiligheidsraad zijn bindend, die van de Algemene Vergadering niet.

VN-blauwhelmen

Militairen die door de VN worden ingezet om vrede en veiligheid te handhaven in conflictgebieden.

Volkenbond

Intergouvernementele organisatie opgericht na de Eerste Wereldoorlog voor vrede via diplomatie en collectieve veiligheid.

bipolaire wereld

Concentratie van de macht in de wereldpolitiek in twee polen: de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie.

containmentpolitiek

Politiek die ernaar streeft om de verdere uitbreiding van een andere grootmacht onmogelijk te maken.

Warschaupact

Militair bondgenootschap van Oost-Europese landen gedomineerd door de Sovjet-Unie, opgericht als reactie op de NAVO.

IJzeren Gordijn

Grens van prikkeldraadafsluiting tussen het communistische Oost-Europa en het kapitalistische West-Europa.

Marshallplan

Economisch hulpprogramma door de VS aangeboden aan Europese staten.

dominotheorie

Amerikaans geloof dat het overgaan van één land naar het communisme de val van een hele regio zou inluiden.

wapenwedloop

Concurrentiestrijd tussen landen om zo veel mogelijk geavanceerde wapens te ontwikkelen.

detente

Periode in de Koude Oorlog van relatieve rust en beperkte toenadering tussen Oost en West.

glasnost

Politieke hervorming in de Sovjet-Unie gericht op transparantie, politieke vrijheden en vrijheid van informatie.

perestrojka

Herstructurering van de Sovjeteconomie naar meer economische vrijheid.

gemengde economie

Vrijemarkteconomie waar privéondernemingen de meeste productiemiddelen bezitten, maar de overheid een actieve regulerende rol speelt.

levensstandaard

Niveau van welvaart waarin de bevolking op sociaaleconomisch vlak leeft.

verzorgingsstaat

Staat die het welzijn beschermt via sociale voorzieningen zoals pensioenen en werkloosheidsuitkeringen.

vrijhandel

Systeem waarbij goederen vrij in- en uitgevoerd worden zonder handelsbelemmeringen van de overheid.

consumptiemaatschappij

Levensstijl waarbij het kopen van goederen en diensten een belangrijke rol inneemt.

planeconomie

Economie die volledig door de overheid gepland wordt zonder privé-initiatief.

federale staat

Staat waarin het staatsgezag verdeeld is tussen het federale niveau en de deelstaten.

unitaire staat

Staat waarin het staatsgezag bij een centrale overheid ligt.

Referendum

Volksraadpleging waarbij de bevolking stemt over een voorstel van de overheid (directe democratie).

staatshervorming

Proces waarbij de structuur, machtsverdeling of functies van een staat worden gewijzigd.

gemeenschap (België)

Deelstaatindeling op basis van taal en cultuur: de Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap.

gewest (België)

Deelstaatindeling op basis van sociaaleconomische factoren: het Vlaamse, Waalse en Brusselse Hoofdstedelijke Gewest.

decreet

Wet op het niveau van een deelstaat met dezelfde rechtskracht als een federale wet binnen die deelstaat.

grondwet

Basisdocument met grondrechten van burgers en de organisatiewijze van de staat.

socialisme

Ideologieën die streven naar een samenleving op basis van sociale rechtvaardigheid.

christendemocratie

Ideologie gebaseerd op christelijke waarden die via samenwerking tussen klassen de positie van arbeiders wil verbeteren.

dekolonisatie

Het onafhankelijk worden van kolonies.

zelfbeschikkingsrecht

Het recht van een persoon of groep om zelfstandige keuzes te maken.

exploitatiekolonie

Kolonie die diende als wingewest voor grondstoffen van het moederland.

évolué

Inheemse persoon die zich de westerse beschaving eigen had gemaakt in de ogen van de kolonisator.

sociale mobiliteit

De mogelijkheid om in een samenleving op te werken en van sociaaleconomische status te veranderen.

kleptocratie

Corrupt regime waarbij de elite de rijkdommen van het land plundert ten koste van de bevolking.

neokolonialisme

Situatie waarbij een voormalige kolonie politiek onafhankelijk is maar economisch afhankelijk blijft van het westen.

dictatuur

Staatsvorm waarbij alle macht (wetgevend, rechtgevend, uitvoerend) verenigd is in één persoon.

democratie

Bestuursvorm waarin machtshebbers verkozen worden door de wil van het volk.

etnie

Groep mensen die een gemeenschap vormen op basis van een historisch gegroeide culturele eigenheid.