Begrippen H3 Parlementaire democratie

begrippen voor periode 2

soevereiniteit

wanneer een staat op duidelijk begrensd gebied het hoogste gezag uitoefent en het geweldsmonopolie heeft

politiek

het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn gebonden

overheidsbeleid

ontstaat door politiek en wordt uitgevoerd om maatschappelijke problemen op te lossen

algemeen belang

zaken waar politiek zich mee bezighoudt. De zaken waar veel mensen nu of later mee te maken krijgen

dilemma

tussen efficiënt besturen of maximale participatie. Dus snel beslissingen nemen of burger meer invloed geven

directe democratie

burgers stemmen rechtstreeks op wetten en besluiten

indirecte democratie

burgers kiezen volksvertegenwoordigers die stemmen op wetten en besluiten

representatieve democratie (indirect)

het volk kiest volksvertegenwoordigers die de beslissingen nemen en aan de bevolking verantwoording moeten afleggen

kenmerken democratie

• individuele vrijheid
• politieke grondrechten
• wettelijke beperkte bevoegdheden
• onafhankelijke rechtspraak
• persvrijheid

parlementair stelsel (representatief)

-> burgers kiezen een parlement
-> uitvoerende macht moet verantwoording afleggen aan parlement
-> staatshoofd heeft beperkte macht

constitutionele monarchie

staatshoofd als koning die is gebonden aan de grondwet

presidentieel stelsel (representatief)

-> volk kiest parlement en staatshoofd
-> staatshoofd is hoogste machtsorgaan en mag ministers aannemen of ontslaan
-> staatshoofd heeft geen onbindingsrecht

ontbindingsrecht

recht om het gehele parlement te ontbinden (buiten spel te zetten)

Grondwet en democratie

-> taken en bevoegdheden van drie machten (Trias Politica)
-> politieke grondrechten (stemrecht)
-> regels voor politieke besluitvorming
-> overheid laat media vrij en geeft juiste informatie door

autoritair regime

staatsvorm waarbij drie machten niet zijn gescheiden, maar in handen van een kleine groep mensen

kenmerken autoritaire regimes/dictatuur

-> machtsscheiding ontbreekt
-> geen onafhankelijke rechtsstaat
-> grondrechten worden niet geaccepteerd
-> oppositiepartijen vaak verboden
-> overheidsgeweld, leger en politie machtig
-> bij verkiezingen sprake van fraude, geweld en manipulatie
-> geen persvrijheid, maar censuur

censuur

media en andere uitingen worden gecontroleerd door de overheid

ideologische dictatuur

alleen aanhangers van ideologie hebben politieke invloed, bv Noord-Korea

religieuze dictatuur

wetgeving van religie wordt doorgevoerd, bv Iran

militaire dictatuur

macht ligt bij het leger en staatshoofd is militair, bv Myanmar

ideologie

een samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste inrichting van de samenleving

standpunten van ideologie

→welke normen en waarden?

→wat de gewenste rol is van de overheid op sociaal-economisch gebied (links, rechts of midden)

Links

een actieve overheid, eerlijke verdeling van inkomen, een uitgebreide verzorgingsstaat en gelijke kansen

Rechts

een passieve overheid, lage belastingen, mensen hebben voor eigen verantwoordelijkheid en economische vrijheid

Midden

tussen links en rechts in, bv: ChristenUnie

Liberalisme

• vrijheid van iedere individu

• persoonlijke vrijheid (geloof)

• economische vrijheid (vrijemarkteconomie)

• individuele verantwoordelijkheid

• tolerantie, respecteren van anderen

• rechtse ideologie

• bv, VVD en D66

Doel van liberalisme

vrijheid voor mensen om te doen en laten wat ze willen en deze vrijheid beschermen. Vooral voor werkende burgers, ondernemers en bedrijven

Socialisme/Sociaal-democratie

• gelijkwaardigheid

• solidariteit

• gelijkheid

• communisme

• linkse ideologie

• bv, PvdA, SP en GroenLinks

\

Doel van socialisme

een eerlijke verdeling van inkomens, kennis en macht. Bescherming van de zwakken en vooral voor mensen met weinig geld en mensen met minder banen

Confessionalisme

• christelijk geloof

• rentmeesterschap, zorgen voor de aarde

• solidariteit, zorgen voor anderen

• gespreide verantwoordelijkheid

• midden ideologie

• bv, ChristenUnie, CDA en SGP

Doel van Confessionalisme (Christendemocraten)

een samenleving waarin mensen goed voor elkaar zorgen en respect voor het woord God. Vooral voor gezinnen met kinderen en christelijken instanties

socialisten/sociaaldemocraten

maatschappelijke verbeteringen verkrijgen via verkiezingen en deelname aan politiek besluitvorming

communisten (communisme)

maatschappelijke verbeteringen verkrijgen via revoluties en gebruik van geweld

ontideologisering

vanaf de jaren zestig, het verdwijnen van een ideologie als leiddraad voor hoe de samenleving moet worden ingericht, met als gevolg nieuwe stromingen en partijen

ecologisme

politieke stroming die staat voor wederzijdse afhankelijkheid tussen mens en natuur. Economische waarden worden ondergeschikt gemaakt aan ecologische waarden. Vooral voor duurzaamheid en bescherming leefmilieu

populisten

Spreken heel veel wat fout gaat in een land, maar komen zelden met oplossingen

Populisme

• ‘vox populi’, namens “het volk” spreken

• afkeer tegen de ‘elite’, ookwel regering

• nationalistische standpunten

• heeft geen ideologie, dus moeilijk te plaatsen

• bv, Forum voor Democratie en PVV

Sociaaleconomisch vlak

Hoe partijen kijken naar de vraag wat de overheid moet doen voor de economie en de samenleving (links, midden, rechts)

Sociaalcultureel vlak

Hoe partijen kijken naar gedragsregels en cultuur van een land (progressief/conservatief)

progressief

vooruitstrevend, veranderingsgericht en richting de toekomst. bv homohuwelijk en klimaat

partijen = Volt, D66 en GroenLinks

conservatief

behoudend en gericht op heden en verleden.

bv geen voorstander van verandering

partijen = PVV, Forum voor Democratie, Ja21

reactionair

terug willen naar de situatie van vroeger

kosmopolitisme

een land is onderdeel van een geglobaliseerde wereld, een open houden naar andere landen en culturen

nationalisme

globalisering is bedreiging voor eigen banen, cultuur en identiteit. Dus moet het land worden afgesloten van andere landen

Politieke partij

een groep mensen met globaal dezelfde ideeën over een ideale samenleving

One-issuepartijen

die één aspect van de samenleving centraal stellen of één specifieke doelgroep. bv, BBB, Partij voor de Dieren

Niet-democratische partijen

→ wijzen democratische staatsvorm af

→ standpunten die in strijd zijn met de grondwet

→ roepen vaak op tot geweld

Functie van partijen

• integratie van ideeën over de samenleving

• articulatie, verwoorden van maatschappelijke problemen

• informatie, via media verspreiden van standpunten

• participatie, burgers aanmoedigen om deel te nemen aan de politiek

• selectie van kandidaten

maatschappelijke veranderingen

• door ontzuiling en individualisering kwam er toename in aantal ‘zwevende kiezers’.

• minder mensen worden lid van een partij met als gevolg minder functioneerden partijen

• bereik van nationale politiek vermindert, door komt van EU

zwevende kiezers

kiezers die hun keuze laten afhangen van het moment maar ook de persoonlijkheid van partijleiders

fractiediscipline

partijen voeren een sterke dwang uit op fractieleden met een afwijkend standpunt

fractie

een groep tweede kamerleden van dezelfde partijen

actief kiesrecht

vanaf achttien jaar mag je stemmen

passief kiesrecht

vanaf achttien jaar mag je je verkiesbaar stellen

evenredige vertegenwoordiging

alle uitgebrachte stemmen worden verdeeld over het beschikbare aantal zetels

kiesdeler

de hoeveelheid stemmen die nodig is voor één zetel.

aantal uitgebrachte stemmen : aantal zetels

(Nederland - 150 zetels)

voordelen evenredige vertegenwoordiging

• stemmen gaan niet verloren

• de macht ligt niet bij één partij

• nieuwe partijen kunnen makkelijker in het parlement komen

nadelen evenredige vertegenwoordiging

• partijen moeten veel coalities en compromissen sluiten

• partijen kunnen minder snel te werk gaan

• debatten duren lang en zijn onoverzichtelijk

oplossing kiesdrempel

een partij moet een minimum percentage stemmen halen om zetels te kunnen krijgen, bv 5 %

districten- of meerderheidsstelsel

→ per district wint een kandidaat met het grootste aantal stemmen

→voordeel, kiezers kennen de kandidaten beter

→nadeel, stemmen van verliezer gaan verloren

→ bv VS en Verenigd Koninkrijk

op campagne

• spindoctors, communicatiedeskundigen die kandidaten adviseren over een positief imago

• opiniepeilingen, tussentijdse peilingen over de verwachten uitslag

• invloed van media

mediacratie

de media speelt grote rol in de politieke situatie

motieven om te stemmen

• de standpunten van een partij spreken je aan

• de partij komt op voor jouw belangen

• strategisch stemmen, welke partij maakt grootste kans op winst

• de persoon van lijsttrekker spreekt je aan

stemmen op een persoon

→ In Nederland stem je op een persoon en niet op een partij

→ meeste kiezen voor lijsttrekkers, maar soms voor andere kandidaat

→voorkeursstemmen kunnen ervoor zorgen dat iemand toch in de tweede kamer komt

na de verkiezingen

1 de verkenning, onderzoekt verschillende coalitiemogelijkheden

2 de informatie, onderzoekt welke partijen samen een coalitie willen vormen

3 de formatie, vormt uiteindelijke kabinet en verdeeld ministerposten

coalitie

een combinatie van verschillende partijen die samenwerken op bestuurlijk niveau, de rest is oppositie (minimaal 76 zetels)

regeerakkoord

bevat de hoofdlijnen van het beleid dat het kabinet in de komende jaren wilt uitvoeren. Opgesteld door de coalitiepartijen

prinsjesdag

• Troonrede, kabinet geeft uitleg over plannen voor komend jaar

• Miljoenennota, overzicht van verwachte uitgaven en inkomsten het komende jaar

• Algemene beschouwingen, reeks debatten

Val van het kabinet

• kabinetsleden zijn het structureel onderling oneens

• tweede kamer zegt steun op

1 vervroegde verkiezingen

2 demissionair kabinet, zonder enige missie

regering

koning en ministers

kabinet

ministers en staatssecretarissen

minister

heeft een eigen beleidsterrein en eigen ministerie, geeft leiding aan ambtenaren

premier / minister-president

voorzitter ministerraad en leidt het kabinet

staatssecretaris

neemt een del van het beleidsterrein van de minister op zich

minister zonder portefeuille

minister zonder ministerie

staatshoofd

→ ondertekenen alle wetten en verdragen

→ voorlezen troonrede

→ benoemen van ministers en staatssecretarissen

→ zich laten informeren over kabinetsbeleid door premier

→ ons land vertegenwoordigen in het buitenland

ministriële verantwoordelijkheid

ministers verantwoordelijk voor de koning, want koning is onschendbaar

Parlement / Staten-Generaal

Eerste en Tweede kamer. Hebben een wetgevende en controlerende taak

Hoofdtaken parlement

• medewetgeving, samen met de regering wetten maken

• de regering controleren

Rechten Parlement ‘wetgevend’

• stemrecht, stemmen op wetsvoorstellen

• Recht van amendement, 2e kamer mag wetsvoorstellen wijzigen

• Recht van initiatief, wetsvoorstellen indienen

• Budgetrecht, de rijksbegroting goed of afkeuren

Rechten parlement ‘controlerend’

• Recht van motie, door aannemen van moties verzoekt de kamer een verandering in beleid van minister

• Recht van interpellatie, recht voor aanvragen van debatten

• Vragenrecht, schriftelijk of in de kamer vragen stellen aan de minister

• Recht van onderzoek en enquête, onderzoek starten naar onderdelen van regeringsbeleid

Motie van afkeuring

het beleid van de minister wordt afgekeurd

Motie van wantrouwen

het vertrouwen in de minister wordt opgezegd

Poldermodel

de Nederlandse politieke cultuur die bereid is voor de samenwerking van partijen en het sluiten compromissen

Dualisme

een politiek systeem waarin en een duidelijke taakverdeling is tussen de wetgevende (parlement) en uitvoerende macht (regering)