PRI osobowość (poznawcze, ale nie style poznawcze!!)

Poznawcze podejście do osobowości

Osobowość to system zmiennych i procesów, które pozwalają uchwycić to, dlaczego ludzie odmiennie interpretują świat, siebie i własną relację ze światem

Poddaje się ścisłemu, empirycznemu określeniu i pomiarowi

Łączy się przede wszystkim z oceną tego, jak ludzie adaptują się do otaczającego ich świata

Teoria równowagi poznawczej Heidera

Człowiek dąży na swój własny sposób do wyjaśnienia świata, który go otacza i stara się przewidzieć, co się wydarzy

Ludzie spostrzegają świat w kategoriach pewnych całości – jednostek poznawczych Domyślnie pojawia się dążenie do równowagi w układzie społecznym, jeśli jej nie ma to występuje motywacja jej przywrócenia

zasada zgodności Heider

ludzie zmieniają postawy, przekonania i spostrzeżenia, aby uzyskać ich wzajemną spójność

Atrybucja Heider

przypisywanie innym ludziom lub sobie samemu określonych cech na podstawie zewnętrznych zachowań

Teoria konstruktów osobistych Kelly’ego

Każdy człowiek jest badaczem – stara się przewidywać i kontrolować

zjawiska, formułuje teorie, testuje hipotezy i ocenia dane eksperymentalne

– formułuje konstrukty, aby rozumieć i przewidywać zjawiska

Ludzie są zorientowani na przyszłość, a nie na przeszłość lub

teraźniejszość

Ludzie wykorzystują zdolność tworzenia reprezentacji środowiska – nie

ograniczają się do reagowania na środowisko

Człowiek może tworzyć reprezentacje samego siebie i przekształcać je

Ludzie są zarówno wolni, jak i zdeterminowani (konstruktami)

Kontrukt osobisty (Kelly)

Dwubiegunowe pojęcie (albo-albo), za pomocą którego ludzie widzą i

interpretują rzeczywistość

Jeden biegun opisuje prawdopodobieństwo, drugi różnicę, np. dobryzły, sztywny-zabawny, przyjazny-nieprzyjazny

“Konstrukt jest to sposób, w jaki pewne rzeczy interpretujemy jako takie

same, a jednak odmienne od innych”

Mają różny:

zakres użyteczności (kiedy się przyda)

centrum użyteczności (do kogo lub czego się najlepiej odnosi)

Kontrukty tworzą system → wchodzą ze sobą w relacje

Rodzaje konstruktów osobistych: (Kelly)

Wykluczające – najważniejsze, podstawowe i definiujące sytuację

Konstelacyjne – automatycznie uruchamiają inne konstrukty i interpretację sytuacji, która za tym idzie

Zadaniowe – Rozwój osobowości polega na wzbogacaniu różnorodności systemu konstruktów

Lęk (Kelly)

powstaje gdy rozpoznajemy wydarzenia, z którymi się stykamy, jako leżące poza zakresem stosowalności naszych konstruktów osobistych (lęk przed nieznanym)

Poczucie winy (Kelly)

stan świadomości, że nie mieścimy się w ramach określonej subiektywnie ważnej roli, wyznaczonej przez innych lub siebie i przeświadczenie, że nie żyjemy zgodnie z aspektem wartości, które należą do systemu konstruktów osobistych

Stan zagrożenia (Kelly)

świadczy o tym, że cały system konstruktów wymaga intensywnej rekonstrukcji lub zmiany

Terapia ustalonej roli

Zakłada, że trudności psychiczne są efektem interpretowania i

przewidywania rzeczywistości przy użyciu niefunkcjonalnych konstruktów

osobistych, będących jej umysłowymi reprezentacjami

Celem terapii nie jest doprowadzenie do trwałej zmiany klienta w

odgrywaną przez niego postać, lecz zachęcenie go do otwartości i

eksperymentowania oraz dostarczenie mu „ożywczego doświadczenia,

które wstrząsnęłoby jego konstruktami” (Kelly, 1955)

Terapia ta pozwala klientowi zdystansować się wobec dotychczasowego

sposobu interpretowania i antycypowania rzeczywistości, inicjującego

zmianę jego konstruktów

Poznawczo-doświadczeniowa teoria “Ja” Epsteina

Osobowość jest “względnie stabilnym wzorcem jawnych i ukrytych

tendencji do reagowania, które wyróżniają jednostkę spośród innych

jednostek”

Osobowość człowieka funkcjonuje na dwóch poziomach – świadomym i

automatycznym → dwa niezależne, współdziałające systemy

przetwarzania informacji

System doświadczeniowy (Epstein)

Zorganizowanym adaptacyjny, irracjonalny, przedświadomy

Oparty na skojarzeniach

Powstaje w drodze uczenia się i warunkowania, poprzez

generalizację wyniku i afektu

Jest powiązany z emocjami (wzmocnienia)

Funkcjonuje w sposób automatyczny, niejawny, szybki, bez wysiłku

Tworzy ukryte przekonania, motywy, uczucia, samoocenę

Występuje w świecie zwierząt

System racjonalny

Poznawczy system przetwarzania informacji

Racjonalny, świadomy

Bazujący na języku i logicznym wnioskowaniu, związkach

przyczynowo-skutkowych

Osobista teoria, model świata

Wolniejszy, umożliwia odraczanie reakcji

Łatwiej ulega zmianom

4 fundamentalne potrzeby wg Epsteina

1. Uzyskać przyjemność i uniknąć bólu (przekonanie o tym, w jakim stopniu

świat jest źródłem satysfakcji i bezpieczeństwa, a w jakim bólu i

zagrożenia)

2. Zachować stabilność i spójność systemu pojęciowego (przekonanie o

tym, w jakim stopniu życie jest sensowne, a w jakim bezsensowne)

3. Ustalić i podtrzymać relację (przekonanie co do tego, na ile ludzie są godni

zaufania, dają wsparcie i są źródłem komfortu, a na ile są niegodni,

zagrażający i są źródłem napięć)

4. Umocnić samoocenę (przekonanie, w jakim stopniu jednostka jest

wartościową osobą, a w jakim bezwartościową)

Pojęcie i złożoność “Ja”

“Luźno zorganizowany zbiór przekonań o sobie” (Baumeister, 1995; za:

Strelau, 2000);

“Luźna struktura różnych ról i tożsamości społecznych, przekonań na

własny temat i samoocen, a także wartości i celów uznawanych za własne”

(Wojciszke, 2004) – sieć różnych schematów Ja

System Ja traktuje się jako wieloaspektowy, dynamiczny konstrukt,

schemat poznawczy, stanowiący zorganizowaną strukturę wiedzy o sobie

(Oleś, 2018)

Jest to sposób, w jaki postrzegamy oraz doświadczamy samych siebi

Czynniki “Ja”

Na nasze Ja składa się wiele czynników:

samowiedza (wiedza o nas samych dotycząca różnych aspektów, cech

psychicznych, fizycznych – wiedza o własnym wyglądzie i fizyczności)

samoocena oraz ocena dotycząca tego, jak oceniają nas inni

pełnione przez nas role społeczne

tożsamość, pamięć biograficzna, wspomnienia

wartości, zasady, normy

cele i dążenia

stereotypy

Ja poznające (podmiotowe, doświadczające)

jest podmiotem poznania (poczucie tożsamości, ciągłości i odrębności)

prowadzi do analizy procesów (stanów i motywów) oraz funkcji

samoocena na tym poziomie jest motywem działania – ocenianiem

siebie, dążeniem do obrony, podtrzymania…

Ja poznawane (przedmiotowe, empiryczne)

będące przedmiotem poznania (koncepcja siebie, samowiedza)

prowadzi do analizy strukturalnej

samoocena na tym poziomie to treść przekonań o sobie (jestem

świetny, jestem do niczego), czyli samoocena wyższa lub niższa

Aspekt podmiotowy, Ja poznające (I as knower):

Jest to świadomość, czyli zdolność do myślenia o sobie, refleksji nad

sobą

To Ja myślę o sobie, to Ja czuję (emocje, zapachy, to, że wyglądam

dobrze...), Ja podejmuję decyzję i działania

Ja jestem podmiotem: tym, który myśli, czuje, działa

Ja poznające jest procesem: myślę, przyglądam się sobie

Aspekt przedmiotowy, Ja poznawane (Me), Ja jako obiekt:

• Myślę o sobie jako o pewnym obiekcie, który ma jakieś cechy (jestem kimś

mądrym, trochę za grubym, w dobrym nastroju, średnim kierowcą,

właścicielem domku z ogrodem, posiadaczem konta w banku…)

• Wiedza o sobie, własne przekonania, odczucia dotyczące siebie…

Samowiedza a samoocena

Hierarchiczność systemu Ja stanowi ochronę przed zaburzeniami koncepcji globalnego Ja w wyniku zmian w koncepcji szczegółowej Ja

Ja reprezentuje wiedzę o nas samych

Koncepcja siebie jest czasami tożsama z samooceną

Wyróżniamy dwa kluczowe aspekty siebie:

• samowiedza – element poznawczy

• samoocena – element afektywny

Status pojęcia “Ja”

• Pojęcie „ja” okazuje się szczególnie przydatne, gdy myślimy o tym, jak

osoba konstruuje swój świat = jak spostrzega rzeczywistość, w jakie

schematy poznawcze ujmuje zdarzenia, swoje właściwości i aspekty

relacji między sobą a światem

• Wszystko to, a zwłaszcza sposób doświadczania samego siebie i

przekonania na swój temat, pełni dość ważną rolę w zachowaniu

Funkcje systemu “Ja”

• Pojęcie Ja pozwala na zrozumienie postrzegania świata przez daną osobę

(ocena i porządkowanie informacji o relacjach między samym sobą a

światem)

• Kategoryzowanie swoich przeżyć, doświadczeń życiowych i konstruowane

na ich podstawie przekonań na swój temat, które są osobiście ważne,

związane silnie z poczuciem tożsamości

• Umożliwia opisanie i zrozumienie zachowań, w które człowiek jest

zaangażowany lub nie – osobiste odniesienie do wykonywanych czynności;

• Pozwala na analizę spójności zachowania, myśli i emocji – definicyjna

funkcja osobowośc

Motyw autowaloryzacji – motyw podwyższania samooceny

• Dążenie do poszukiwania takich informacji, które mogłyby dostarczyć przesłanek pozytywnego myślenia o sobie i podnoszenia poczucia własnej wartości

• Motyw autowaloryzacji stoi na straży samooceny, a zatem też i samopoczucia

Działanie motywu autowaloryzacji przejawia się w:

• preferowaniu pozytywnych informacji zwrotnych

• odrzucaniu negatywnych informacji

• przecenieniu własnych pozytywnych cech

• porównywaniu siebie z innymi ludźmi (stojącymi poniżej) w sposób

• korzystny dla siebie

• kojarzenie siebie z ludźmi o pożądanych cechach

Motyw autoweryfikacji

• Ma charakter bardziej poznawczy niż emocjonalny

• Tendencja do aktywnego zbierania informacji potwierdzających Ja (głównie

do innych ludzi)

• Zachowują się więc tak, aby uzyskać dane potwierdzające ich samowiedzę

i ich wizerunek zgodnych z faktami

• Przyczyną jest potrzeba wewnętrznej spójności i przewidywalności

• Zapewnia trafność przewidywań i adekwatny poziom aspiracji

• Pozwala wybierać osiągalne cele i dopasowywać działania do posiadanych

właściwości – pozwala tworzyć prawdziwą wiedzę o sobie

• Ludzie dążą też do potwierdzania negatywnych schematów

Konflikt kognitywno-afektywny

• Zdarzenia życiowe niespójne z obrazem siebie nawet, jeśli miały

pozytywny charakter:

–naruszają rezerwy energetyczne

–obniżają odporność organizmu na infekcje

–mogą prowadzić do choroby somatycznej

• “Choroba ze szczęścia” – seria niekontrolowanych pozytywnych wydarzeń

zakłóca funkcjonowanie systemu Ja, który jest nieprzygotowany na takie

“niezasłużone” sukcesy i pozytywne zdarzenia

Motyw samopoznania

poszukiwanie odpowiedzi na pytania:

• “Kim jestem?”

• „Jakie mam cechy, zdolności i do czego się nadaję, a do czego nie?”

Motyw samodoskonalenia

skłania do wysiłku i prób zmiany siebie,

podejmowania wyzwań w celu zbliżenia się do ideału, a także działań

autokorekcyjnych i autonaprawczych

• daje o sobie znać zwłaszcza w sytuacji niepowodzeń i porażek

• wynika z napięcia pomiędzy Ja realnym a Ja idealnym

Koncepcja “Ja” Markus

• „Ja” jest pojęciem lub kategorią podobną do innych pojęć, czy kategorii

• Ludzie tworzą struktury poznawcze dotyczące Ja, podobnie jak robią to w

odniesieniu do innych zjawisk

• Takie struktury poznawcze nazywane są schematami Ja

• Schematy Ja są poznawczymi generalizacjami dotyczącymi Ja i powstały

na podstawie wcześniejszego doświadczenia

• Kierują przetwarzaniem informacji i organizują je

• Gdy schemat Ja jest ukształtowany to istnieje silna skłonność do tego, aby go utrzymać – tendencja do samopowierdzania

Ja robocze (operacyjne) (MArkus)

aktualnie aktywizowana koncepcja siebie w związku

z określoną sytuacją, “maska społeczna”

• Poznawcza interpretacja tej sytuacji (inne ja robocze na randce a inne na

egzaminie)

• Obrazuje całościową, choć ograniczoną do pewnej sytuacji koncepcję w

siebie

• Ja robocze to na ogół własna koncepcja siebie dostosowana do

określonych warunków i zadań

• Geneza koncepcji siebie może mieć związek z opiniami innych osób

Ja możliwe (markus)

przekonania człowieka na własny temat dotyczącego tego:

• kim mógłby się stać

• kim chciałby się stać

• kim obawia się stać

• Przekonania te mają silnie motywujące działanie

• Jedne Ja możliwe są bardziej realistyczne, inne mniej

• Posiadają 4 ważne właściwości – są wyobrażone, najczęściej rzutowane w

przyszłość, giętkie i pożądane/niepożądane

“Ukierunkowanie Ja” (Higgins)

• standardy, które dana osoba ma spełnić

• -powstają w wyniku wczesnego uczenia się i są związane z emocjonalnymi

konsekwencjami ich spełnienia

• organizują informację podobnie jak schematy Ja oraz pełnią funkcję

emocjonalną i motywacyjną

Trzy ukierunkowania Ja: Higgins

• Ja realne – atrybuty, o których jednostka wie, że je posiada

• Ja idealne – atrybuty, o których jednostka wie, że pragnęłaby je posiadać, marzy o tym

• Ja powinnościowe – atrybuty, o których jednostka wie, że powinna je posiadać

Wymiary reprezentacji “Ja” Higgins

Elementami składowymi samowiedzy są tzw. reprezentacje “Ja”, z których każda może być opisana na dwóch wymiarach:

Wymiar przedmiotowy – odnosi się do treści samowiedzy

• Ja realne – poznawcza reprezentacja właściwości, którymi osoba charakteryzuje się aktualnie i cech, które obecnie realnie posiada → “Jaki/Jaka aktualnie jestem?”

• Ja idealne jest poznawczą reprezentacją właściwości, którymi osoba chciałaby się charakteryzować nadzieje, aspiracje i życzenia

• Ja powinnościowe jest poznawczą reprezentacją właściwości, którymi

osoba powinna się charakteryzować odpowiedzialność i obowiązek “Ja”, jakim osoba czuje się w obowiązku lub wręcz zmuszona być, w odróżnieniu od tego, jaką osobą wewnętrznie i z głębi siebie pragnie być

• Wymiar podmiotowy – odnosi się do perspektywy, z jakiej jednostka formułuje treść danej reprezentacji – jest to swoisty punkt widzenia, jaki osoba przyjmuje, opisując siebie, w tym swoje ideały i powinności

System “Ja” wg Higginsa

• Ja realne formułowane z własnej perspektywy – reprezentacja poznawcza właściwości, które osoba sama sobie przypisuje

• Ja realne formułowane z perspektywy osób znaczących – reprezentacja poznawcza właściwości, które, według osoby, przypisują jej inni

• Ja idealne formułowane z własnej perspektywy – nadzieje, aspiracje, pragnienia i marzenia osoby w stosunku do samej siebie

• Ja idealne formułowane z perspektywy osób znaczących – właściwości, które, zgodnie z przekonaniem osoby, inni chcieliby u niej widzieć

• Ja powinnościowe formułowane z własnej perspektywy – cechy, którymi osoba, zgodnie z własnym przekonaniem, powinna się charakteryzować, co wiąże się z jej poczuciem obowiązku i odpowiedzialności

• Ja powinnościowe formułowane z perspektywy osób znaczących – powinności, jakie, zgodnie z przekonaniem osoby, nakładają na nią inni

• Idealne ukierunkowania Ja pełnią rolę w zwracaniu uwagi na dokonania i osiągnięcia – koncentracja na promowaniu

• Powinnościowe ukierunkowania Ja prowadzą do zwracania uwagi na bezpieczeństwo – koncentracja na prewencji

Prywatna samoświadomość Carvera i Scheiera

oznacza koncentrację na osobistych przekonaniach na temat ja, wgląd i postępowanie zgodnie z własnymi uczuciami, pragnieniami i standardami

• zakłada koncentrację na własnych, wewnętrznych standardach

• pozwala na czucie się sobą

Publiczna samoświadomość Carvera i Scheiera

koncentruje się na tych aspektach koncepcji siebie, które ujawniane są oto oraz postępowanie zgodne z tym co inni pomyślą

• koncentracja na standardach zewnętrznych, do których dopasowywane jest zachowanie

• pozwala dostosować się do oczekiwań społecznych

Teorie społeczno-poznawcze

• Podkreślają społeczne źródła ludzkiego zachowania

• Kładą nacisk na rolę procesów poznawczych we wszystkich sferach funkcjonowania człowieka – motywacji, emocjach i działaniu

• Zakładają, że człowiek jest podmiotem aktywnie działającym

• Odrzucają ujmowanie człowieka jako biernej ofiary własnych nieświadomych impulsów lub kogoś biernie reagującego na zdarzenia w środowisku

• Podkreślają zmienności zachowania, które jest reakcją na zmiany środowiska: ludzie podlegają czynnikom zewnętrznym, ale też decydują o tym, jak się zachować pomiędzy organizmem a środowiskiem zachodzi interakcja

• Wychodzą poza tradycyjny podział na podejście do człowieka behawiorystyczne vs humanistyczne: Podobnie jak w behawioryzmie podkreślana jest rola systematycznych badań ludzkiego zachowania Podobnie jak w humanistycznym podejściu podkreślana jest możliwość człowieka w zakresie wpływania na swój los i rozwijania się w granicach biologicznych ograniczeń

• Zakładają możliwość uczenia się złożonych wzorców zachowania bez nagrody

Społeczno-poznawcza teoria Bandury

odrzucenie poglądów, że ludzie są popychani przez wewnętrzne siły lub że są przyciągani przez bodźce zewnętrzne

Zachowanie można wyjaśnić w kategoriach interakcji między osobą a środowiskiem – wzajemny determinizm – człowiek w obliczu sytuacji:

• reaguje na sytuację

• aktywnie konstruuje sytuację

• wpływa na sytuację

• wybiera sytuację

• jest kształtowany przez sytuację

Jakie są podstawowe elementy struktury osobowości w ujęciu poznawczym? (bandura)

Struktura osobowości obejmuje oczekiwania i przekonania, cele oraz kompetencje i umiejętności. Oczekiwania dotyczą zdarzeń, zachowań innych ludzi oraz nagród i kar, a przekonania odnoszą się do własnych możliwości radzenia sobie z zadaniami i wyzwaniami w różnych sytuacjach.

Na jakich procesach poznawczych opierają się oczekiwania i przekonania oraz jak wpływają na zachowanie? (bandura)

Oczekiwania i przekonania opierają się na kategoryzacji sytuacji, przewidywaniu przyszłości i autorefleksji. Człowiek klasyfikuje sytuacje (np. praca–zabawa, formalne–nieformalne), co wpływa na emocje i zachowania oraz prowadzi do trwałych wzorców reagowania w różnych typach sytuacji.

Czym jest przekonanie o własnej skuteczności i jak różni się od oczekiwania rezultatu? (bandura)

Przekonanie o własnej skuteczności to wiara w zdolność skutecznego działania w sytuacjach trudnych, stresujących i nieprzewidywalnych. Różni się od oczekiwania rezultatu, które dotyczy przewidywania efektu działania, a nie własnej zdolności do jego osiągnięcia.

Jakie znaczenie ma poczucie własnej skuteczności i co na nie wpływa? (bandura)

Poczucie własnej skuteczności jest kluczowym motywem wpływającym na wybór celów, wysiłek i wytrwałość. Wpływają na nie: osiągnięcia w działaniu, doświadczenia obserwacyjne innych osób, perswazja werbalna oraz stany fizjologiczne i emocjonalne.

Jak osiągnięcia, doświadczenia innych, perswazja i stany fizjologiczne wpływają na skuteczność? (bandura)

Osiągnięcia wzmacniają wiarę w siebie poprzez sukcesy w nowych sytuacjach. Doświadczenia innych pokazują skuteczne strategie. Perswazja werbalna obejmuje instrukcje i wsparcie motywacyjne. Stany fizjologiczne (np. stres, napięcie) mogą obniżać lub wzmacniać ocenę własnych możliwości.

Jak niskie poczucie skuteczności wpływa na emocje, myślenie i zachowanie? (bandura)

Prowadzi do silnego lęku i stresu, skupienia na porażce zamiast na rozwiązaniach oraz „strachu przed strachem”, który może wywoływać panikę. Nie sama sytuacja, lecz brak wiary w skuteczność powoduje reakcję lękową.

Jak niska skuteczność wiąże się z depresją i wykonaniem zadań? (bandura)

Może prowadzić do depresji, szczególnie gdy osoba nie osiąga nagradzających wyników. Występują wysokie standardy, brak ich realizacji i samobwinienie. Niska skuteczność pogarsza wykonanie i zmniejsza szansę na nagrodę.

Jak działa rozbieżność między standardami a wykonaniem? (bandura)

Rozbieżność może prowadzić do zwiększenia wysiłku (gdy cel wydaje się osiągalny), apatii (gdy cel jest poza zasięgiem) lub depresji (gdy cel jest uznany za racjonalny, ale brak wiary w możliwość jego osiągnięcia).

Czym są cele i jak wpływają na funkcjonowanie człowieka? (bandura)

Cele odnoszą się do przyszłości, ukierunkowują działania, ustalają priorytety, wzbudzają motywację i pozwalają podtrzymywać działanie w czasie. Ich wybór zależy od znaczenia, sytuacji i poczucia skuteczności.

Czym są kompetencje i dlaczego są ważne? (bandura)

Kompetencje obejmują sposoby myślenia o problemach i umiejętności radzenia sobie z nimi. Mogą dotyczyć różnych obszarów (np. społecznych, akademickich, biznesowych) i warunkują skuteczność działania.

Jak przebiega poznawcza motywacja i co podtrzymuje zachowanie? (bandura)

Zachowanie jest kierowane przez oczekiwania i przewidywane konsekwencje, a nie tylko reakcję na przeszłość. Motywację wzmacniają standardy wewnętrzne oraz przewidywana satysfakcja z osiągnięć.

Czym jest samowzmacnianie i jaka jest jego rola? (bandura)

Samowzmacnianie polega na podtrzymywaniu działania poprzez własne standardy i przewidywaną satysfakcję. Umożliwia samoregulację i uniezależnia motywację od zewnętrznych nagród.

Jak Bandura wyjaśnia agresję i jakie są jej źródła?

Agresja jest nabywana przez modelowanie oraz wzmocnienia bezpośrednie i obserwacyjne. Może być wywołana traumą, frustracją lub oczekiwanym efektem. Brak zinternalizowanych norm sprzyja jej utrwaleniu.

Co reguluje agresję i co musi wystąpić, aby się pojawiła? (bandura)

Agresję regulują konsekwencje (satysfakcja, wstyd, poczucie winy). Aby wystąpiła, potrzebny jest wzorzec poznawczy, przekonanie o własnej skuteczności i ocena konsekwencji działania.

Na czym polega teoria Rottera i jak człowiek interpretuje rzeczywistość?

Teoria zakłada, że ludzie aktywnie konstruują rzeczywistość, uczą się społecznie i przewidują skutki działań. Interpretacja zdarzeń wpływa na osobowość i sposób reagowania.

Czym jest locus of control i jakie są jego typy? (rotter)

Locus of control to przekonanie o źródle kontroli nad zdarzeniami. Wewnętrzne oznacza wpływ własnych działań, zewnętrzne oznacza wpływ czynników zewnętrznych (los, inni ludzie, sytuacja).

Jak powstaje i działa poczucie kontroli oraz jakie są jego konsekwencje? (rotter)

Poczucie kontroli kształtuje się poprzez doświadczenia i wzmocnienia. Wybór zachowania zależy od przewidywanej skuteczności. Internaliści częściej czują winę, eksternaliści krzywdę.

Czym jest wyuczona bezradność i jakie są jej skutki? (seligman, mayer)

Wyuczona bezradność to stan po braku kontroli nad sytuacjami stresowymi. Prowadzi do spadku motywacji, lęku, depresji i obniżenia poczucia skuteczności oraz zaburzeń w uczeniu się zależności między działaniem a skutkiem.

Jak można zapobiegać wyuczonej bezradności i co wpływa na jej rozwój? (seligman, mayer)

Można jej zapobiegać przez wzmacnianie poczucia kontroli i skuteczności. Wpływają na nią styl atrybucji i umiejscowienie kontroli.

Jak rozumiana jest osobowość w kontekście systemu rodzinnego i współczesnych trendów?

Osobowość kształtują interakcje rodzinne i rówieśnicze, a analiza dotyczy systemu, nie tylko jednostki. Zaburzenia wynikają z relacji w grupach. Uwzględnia się też wpływ kultury i płci.