geschiedenis van de roman

roman-avant-la-lettre

• Oorsprong van de roman: Hoewel de roman traditioneel gezien wordt als een uitvinding uit de 12e eeuw, werden er in de oudheid al teksten geschreven die je een 'roman' kunt noemen.

• De epen (verhalen) van Homeros (800-750 v.Chr.): Belangrijke vroege voorbeelden hiervan zijn de Ilias en de Odyssee.

  • Ilias: Dit epos beschrijft de strijd rondom de stad Troje.

  • Odyssee: Dit epos volgt de zoektocht (queeste) van een Griekse strijder die probeert terug te keren naar huis. Omdat hij de zeegod Poseidon tegen zich in het harnas heeft gejaagd, duurt deze reis maar liefst tien jaar.

• De bestemming: Zijn thuis is het Griekse eiland Ithaka, waar zijn trouwe echtgenote Penelope op hem wacht.

roman in de middeleeuwen (500-1450)

1. De goddelijke komedie (La Divina Commedia) – Dante Alighieri

• Auteur en context: Geschreven in de eerste helft van de 14e eeuw door de Florentijnse dichter Dante Alighieri, nadat hij uit Florence was verbannen.

• Betekenis van de titel: Een 'komedie' betekende in de middeleeuwen simpelweg een verhaal met een goede afloop.

• Inhoud: Het epos beschrijft Dantes fictieve reis door het hiernamaals, dat bestaat uit drie delen: de hel (inferno), de louteringsberg (purgatorio) en de hemel (paradiso).

• Overgangsperiode: Het werk weerspiegelt de overgang van de middeleeuwen naar de renaissance:

  • De reis zelf getuigt van het middeleeuwse theocentrisme (God staat centraal).

  • Zijn gids in de hel is echter Virgilius, een Romeinse schrijver uit de oudheid, wat typisch is voor de renaissance (waarin de oudheid herontdekt werd).

• 2. Van den Vos Reynaerde – Willem

  • Auteur en context: Een unieke roman uit de tweede helft van de 13e eeuw, geschreven door een zekere Willem (van wie we verder alleen weten dat hij ook het boek Madocke schreef).

  • Antropomorfisme: In het verhaal hebben de dieren menselijke eigenschappen en zwakheden.

  • Doel van het verhaal: Het werk is een meesterlijk voorbeeld van:

    • Een satire: een aanklacht tegen allerlei maatschappelijke wantoestanden.

    • Een parodie: het bespot op onnavolgbare wijze de traditionele middeleeuwse ridderverhalen.

roman in renaissance (eind 15e - 16e eeuw)

• De raamvertelling: In dezelfde periode waaide de traditie van de raamvertelling (een verhaal binnen een verhaal) over vanuit het Oosten.

• Bekend voorbeeld: De Sprookjes van 1001 nacht.

  • De rol van Sjeherazade: Zij speelt de centrale rol in de raamvertelling van deze sprookjes (waarbij zij de verhalen vertelt om haar leven te redden).

roman tijdens barok (17e- begin 18e eeuw)

Don Quichot – Miguel de Cervantes

• Auteur en context: Geschreven door Miguel de Cervantes aan het begin van de 17e eeuw. Het boek geldt als het prototype van de moderne West-Europese roman.

• Parodie op ridderverhalen: Het verhaal is een parodie op de traditionele ridderroman. De hoofdpersoon is een edelman uit het Spaanse La Mancha die door het lezen van te veel ridderromans zijn verstand verliest en denkt dat hij zelf een dolende ridder is.

• Belangrijke personages:

  • Sancho Panza: De buurman en dienaar van Don Quichot, die met hem meereist op zoek naar avontuur.

    • Dulcinea: De zogenaamde geliefde aan wie Don Quichot zijn ridderlijke liefde wil bewijzen. In werkelijkheid heeft hij haar nog nooit gezien en bestaat ze vermoedelijk niet eens.

roman in de verlichting (18e eeuw)

1. Robinson Crusoe – Daniel Defoe

• Kenmerk: Een uitstekend voorbeeld van een 'verlichte' roman uit de Verlichting.

• Inhoud: Het verhaal gaat over een schipbreukeling die de typische deugden van de Engelse burgerij belichaamt, zoals morele kracht en vindingrijkheid.

2. Gulliver's Travels – Jonathan Swift

• Auteur en context: Al snel na Robinson Crusoe geschreven door de in Ierland geboren Jonathan Swift als een parodie op Defoes boek.

• Doel van het werk: Het is een schitterende satire waarmee de auteur de Engelse politiek en de vele ondeugden van de Engelse samenleving op de korrel neemt.

  • De Lilliputters: Vooral het beeld van deze kleinzielige, piepkleine personages is beroemd gebleven. Hun gedrag en handelingen vormen een directe bespotting van de politieke intriges in het Engeland van die tijd.

roman uit de romantiek (eind 18e - begin 19e eeuw)

1. Het Escapisme & De Gothic Novel – Mary Shelley

• Escapisme: Een typisch kenmerk van de Romantiek is escapisme, oftewel de vlucht uit de dagelijkse werkelijkheid.

• Extreme emoties: Sommige auteurs zochten hierbij naar extreme emoties, wat leidde tot het genre van de gothic novel (de griezelroman).

• Frankenstein: Dit boek van Mary Shelley is het absolute prototype van de gothic novel. Het verhaal gaat over een wetenschapper die een wezen schept dat is opgebouwd uit de 'onderdelen' van verschillende lijken.

2. De Leeuw van Vlaanderen – Hendrik Conscience

• Kenmerk: Dit is het bekendste meesterwerk van de Vlaamse schrijver Hendrik Conscience, geschreven in de 19e eeuw

• 3. jules verne vlugt naar de toekomst

• 4. Goethe schreef verhaal Werther waarbij hoofdpersonage zelfmoord pleegt en vlucht in de dood.

realisme en naturalisme (1830 - eind 19e eeuw)

1. Oliver Twist – Charles Dickens

• Maatschappijkritiek: Dit onvergetelijke werk stelt de loodzware leefomstandigheden in het Victoriaanse Engeland aan de kaak.

• Thema's: Het boek vestigt de aandacht op de harde realiteit van alledag, zoals de ellende in armenhuizen, kinderarbeid en diepe armoede.

2. Cyriel Buysse (Vlaanderen)

• Auteur: Baron Cyriel Buysse is een van de belangrijkste Vlaamse schrijvers uit deze naturalistische stroming (waarin het harde, rauwe leven centraal staat).

• Bekende werken: * Hij is vooral blijvend bekend geworden door zijn aangrijpende toneelstuk Het gezin van Paemel.

  • Hij schreef daarnaast de indringende roman met de zeer toepasselijke titel Het recht van de sterkste.

roman in 20e en 21e eeuw

1. Het Modernisme (na de Eerste Wereldoorlog)

Modernistische kunstenaars probeerden de chaos van de wereld na de Eerste Wereldoorlog te ordenen, te herstellen en te reconstrueren.

• Franz Kafka – Het Proces

  • Thema: Tekent de diepe vervreemding van de mens.

  • Inhoud: Hoofdpersonage Josef K. wordt gearresteerd en uiteindelijk geëxecuteerd zonder dat hij ooit te horen krijgt waarvan hij beschuldigd wordt.

  • Betekenis: Een protest tegen de anonieme, bureaucratische krachten die het individu onderdrukken.

• Marcel Proust – À la recherche du temps perdu

  • Methode: Vertrekt vanuit la mémoire involontaire (het onvrijwillige geheugen) om via associaties het verleden te reconstrueren.

  • Techniek: Hij is de grondlegger van de stream-of-consciousness-techniek (de ononderbroken stroom van gedachten en indrukken).

• James Joyce – Ulysses

  • Inhoud: Gebaseerd op de Odyssee. Het boek volgt hoofdpersonage Leopold Bloom tijdens een wandeling door Dublin op 16 juni 1904.

  • Doel: Tijdens deze tocht passeren werkelijk alle aspecten van de menselijke cultuur, geschiedenis, wetenschap en politiek de revue.

2. Het Postmodernisme (na de Tweede Wereldoorlog)

In tegenstelling tot de modernisten proberen postmodernisten de brokstukken van de wereld niet meer te lijmen; zij cultiveren de chaos juist.

• Kenmerken:

  • De strikte scheiding tussen genres (zoals proza, essays en reclame) verdwijnt.

  • De taal wordt gewantrouwd als betrouwbaar communicatiemiddel.

  • De grens tussen fictie en realiteit vervaagt.

• Gabriel García Márquez (Colombia):

  • Een van de bekendste auteurs uit deze hoek (vaak geassocieerd met het magisch realisme).

  • Werken: Honderd jaar eenzaamheid en Kroniek van een aangekondigde dood.

  • Stijl: Een unieke, rijke mengeling van geschiedenis, wilde fantasie en intertekstualiteit (verwijzingen naar andere teksten).