Dydaktyka i Metodyka Nauczania

Kompleksowy zestaw fiszek słownikowych oparty na wykładzie z dydaktyki, obejmujący definicje pojęć, klasyfikacje metod nauczania, trudności w uczeniu się oraz współczesne teorie edukacyjne.

Dydaktyka (teoria kształcenia)

Subdyscyplina pedagogiczna badająca cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne kształcenia oraz jego uwarunkowania społeczne i psychologiczne.

Dydaktyka (etymologia)

Pochodzi od greckiego słowa $didaktikos$, co oznacza pouczający.

Pierwsze użycie terminu dydaktyka

Termin ten został użyty po raz pierwszy w $1613$ roku w Niemczech przez Krzysztofa Helwiga i Joachima Junga.

Dydaktyka szczegółowa

Bada konkretne aspekty charakterystyczne dla danego przedmiotu nauczania, np. dydaktyka matematyczna.

Funkcje metod nauczania

Zapoznanie uczniów z nowym materiałem, utrwalenie zdobytej wiedzy oraz kontrola i ocena opanowanej wiedzy.

Klasyfikacja metod według Cz. Kupisiewicza

Metody oparte na słowie, metody oparte na obserwacji i pomiarze, metody oparte na praktycznej działalności oraz metody aktywizujące.

Metody asymilacji wiedzy (Okoń)

Uczenie się przez przyswajanie, realizowane poprzez pogadankę, dyskusję, wykład lub pracę z książką.

Metody samodzielnego dochodzenia do wiedzy (Okoń)

Uczenie się oparte na procesie odkrywania.

Metody problemowe (Okoń)

Obejmują metodę przypadków, metodę sytuacyjną, giełdę pomysłów oraz gry dydaktyczne.

Metody waloryzacyjne (Okoń)

Nauka odbywająca się poprzez impresję lub ekspresję.

Metody praktyczne (Okoń)

Nauka poprzez działanie, obejmująca metody ćwiczeniowe i realizację zadań wytwórczych.

Zasady nauczania w koncepcji wielostronnego nauczania

Poglądowość, świadomy udział uczniów, operatywność wiedzy, trwałość wiedzy, indywidualizacja oraz ustawiczność kształcenia.

Zasada poglądowości według Jana Komeńskiego

Opiera się na bezpośrednim poznaniu rzeczywistości poprzez jej obserwację.

Cele nauczania

Kierunki i zamierzenia dotyczące przyswajania wiedzy oraz umiejętności stosowania jej w praktyce.

Taksonomia Blooma

System opracowany przez Benjamina Blooma (dziedzina poznawcza i emocjonalna) oraz Baldwina (dziedzina psychomotoryczna), służący do ścisłego ujęcia celów nauczania.

Dziedzina poznawcza taksonomii Blooma

Obejmuje wiedzę, rozumienie, zastosowanie metod, analizę, syntezę oraz ocenianie.

Zapamiętywanie (Kategoria A według Bolesława Niemerki)

Gotowość ucznia do przypomnienia sobie terminów, faktów, praw, teorii naukowych i zasad działania.

Zrozumienie (Kategoria B według Bolesława Niemerki)

Umiejętność przedstawienia informacji w innej formie niż zapamiętana, ich uporządkowania i streszczenia.

Stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych (Kategoria C według Niemerki)

Opanowanie umiejętności praktycznego posługiwania się wiadomościami według podanych wzorów.

Stosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych (Kategoria D według Niemerki)

Formułowanie i rozwiązywanie problemów, dokonywanie analizy i syntezy nowych zjawisk oraz tworzenie oryginalnych przedmiotów.

Obowiązek szkolny

Dotyczy uczniów do $15$ roku życia i obejmuje uczęszczanie do szkoły podstawowej.

Obowiązek nauki

Dotyczy młodzieży do $18$ roku życia i może być realizowany w szkole lub poza nią, np. u pracodawcy.

Typy zabaw

Manipulacyjne, konstrukcyjne, tematyczne, badawcze, ruchowe oraz dydaktyczne.

Zabawka

Przedmiot materialny zawierający treści kulturowe właściwej dla niego epoki, służący fizycznemu i symbolicznemu zawłaszczeniu przestrzeni.

Terapia

System działań wspomagających fizycznie i psychicznie osoby chore lub zaburzone w rozwoju w celu poprawy ich zaradności.

Arteterapia

Nowatorska metoda wykorzystująca techniki plastyczne, muzyczne, literackie i teatralne w leczeniu i diagnozowaniu zaburzeń.

Estetoterapia

Leczenie zaburzeń psychicznych i psychosomatycznych wykorzystujące piękno przyrody oraz dzieła sztuki.

Terapia pedagogiczna (dawniej reedukacja)

Całokształt oddziaływań wobec dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (czytaniu, pisaniu, liczeniu).

Kompensacja w terapii pedagogicznej

Proces równoważenia braków lub ograniczeń poprzez wzmożoną aktywność i rozwijanie innych obszarów funkcjonowania.

Korekcja w terapii pedagogicznej

Usprawnianie funkcji zaburzonych, poprawianie i usuwanie wad oraz maksymalne rozwijanie deficytów.

Dyskalkulia

Specyficzne trudności w rozwiązywaniu najprostszych zadań matematycznych, np. dodawania lub mnożenia.

Dysgrafia

Zniekształcenia strony graficznej pisma, objawiające się niekaligraficznym pismem.

Dysortografia

Trudności w pisaniu przejawiające się błędami ortograficznymi mimo znajomości zasad pisowni.

Dysleksja rozwojowa

Specyficzne trudności w nauce czytania i pisania, występujące w formach wzrokowej, słuchowej lub integracyjnej.

Koncepcja wychowania estetycznego Stefana Szumana

Personalistyczna pedagogika kultury zakładająca wychowanie człowieka przez wartości sztuki i dążenie do wewnętrznego doskonalenia.

Typy nauczyciela plastyki według Stanisława Popka

Pedagog, Artysta plastyk, Historyk sztuki oraz Psycholog sztuki.

Podstawa programowa

Formalny dokument określający strukturę i cele procesu kształcenia, stanowiący wyznacznik pracy dla nauczycieli.

Lekcje według Władysława Okonia

Lekcja podająca, lekcja problemowa, lekcja ćwiczeniowa oraz lekcja ekspozycyjna.

Mimesis

Naśladowanie świata zmysłowego, idei lub kopiowanie wzorów.

Pedagogika mimetyczna

Najstarszy nurt edukacji plastycznej oparty na obserwacji natury i przyswajaniu doskonałych schematów rysunkowych.

Pedagogika ekspresji (lata $60$ i $70$ XX w.)

Nurt rozwijający swobodną aktywność dziecka, wykorzystujący spontaniczne możliwości ucznia jako osobistą wypowiedź.

Pedagogika formy

Inspiruje się konstruktywizmem; ma na celu kształtowanie wizualnego i przestrzennego otoczenia człowieka poprzez rozumienie barwy, bryły i światła.

Kognitywizm

Teoria zakładająca, że umysł funkcjonuje jak komputer, skupiona na procesach wewnętrznych, pamięci i logicznym strukturyzowaniu materiału.

Konstruktywizm

Założenie, że wiedza jest aktywnie tworzona przez ucznia na podstawie doświadczeń, a nie biernie odbierana z otoczenia.

Konektywizm

Teoria uczenia się w epoce cyfrowej postrzegająca naukę jako proces sieciowy oparty na tworzeniu połączeń między ludźmi i informacjami.

Teoria społecznego uczenia się Alberta Bandury

Zakłada, że ludzie uczą się zachowań i postaw przede wszystkim poprzez obserwację innych.

Projekt edukacyjny

Zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu.

Twórca podejścia uczenia się przez działanie

John Dewey, który wprowadził koncepcję projektów jako środka zdobywania wiedzy.