មេរៀនស្តីពីជំងឺស្រទាប់ក្នុងនៃស្បូន (Endometriosis Study Notes)

Definition of Endometriosis)

• គឺជាការតាំងនៅខុសប្រក្រតី (Ectopic locations) នៅខាងក្រៅប្រហោងស្បូន (Outside of the uterine cavity) នៃជាលិកាស្រទាប់ក្នុងស្បូន (Endometrium tissue)។

Possible Locations of Endometriosis

• នៅក្នុងសរីរាង្គបន្តពូជ និងតំបន់អាងត្រគាក:     * នៅក្នុងស្រទាប់សាច់ដុំស្បូន ដែលគេហៅថា Adenomyosis។     

• នៅក្នុងអាងត្រគាក (Peritoneum)។  

• លើសរសៃចងស្បូន (Ligaments) ដូចជា Broad ligament ឬ Round ligament។

•  នៅលើដៃស្បូន (Fallopian tubes) និងក្រពេញអូវែ (Ovaries)។

Extra Uretrus and Pelvis :…

យន្តការនៃជំងឺ (Pathogenesis

• ការហូរត្រឡប់នៃឈាមរដូវ (Retrograde menstruation

• ការលូតលាស់នៃកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុង (Embryonic cell growth

• ការដុះសាច់នៅត្រង់ស្នាមវះកាត់ (Surgical scar implantation)

• ការដឹកជញ្ជូនកោសិកា (Endometrial cells transport)

• បញ្ហាប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (Immune system disorder)

Adenomyosis (Etiology)

• Adenomyosis

• Embryonic cell

• Factor :

  • Remove placenta fragments

  • ការកោសសម្អាតត ស្បូន Curetage

  • Myomectomy ( កាត់យកដុំស្បូនចេញ )

Risk Factor

• ស្នាមមរដូវ episiotomy

• Hymen imperforate

• ស្ទះ Isthmus by decreased immune system

Evolution and Hormonal Response

• ឥទ្ធិពលអ័រម៉ូន:     ជាលិកា endometrium ដែលនៅខុសកន្លែង (Ectopic) ទទួលរងការរំញោចពីអ័រម៉ូន Estrogen និង Progesterone ដូចជាលិកាក្នុងស្បូនដែរ។     * វាលូតលាស់ដោយសារ Estrogen និងទ្រទ្រង់ដោយ Progesterone រួចនឹងរបកធ្លាក់ចុះនៅចុងវដ្តរដូវ។

• ការកកើតដុំគីស:     * ក្នុងករណី endometriosis បិទជិត វានឹងបង្កើតជាដុំគីស (Cyst) ដែលមានទឹកពណ៌សូកូឡានៅខាងក្នុង (Chocolate cyst) ជាពិសេសនៅលើក្រពេញអូវែ (Ovary)។

• ប្រតិកម្មរលាក និងផលវិបាក:     * ការឆ្លើយតបនឹងអ័រម៉ូនមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបានពេញលេញទេ ដោយសារពុំមានប្រព័ន្ធសរសៃឈាមគ្រប់គ្រាន់ និងមានការហ៊ុមព័ទ្ធដោយប្រតិកម្មរលាក។     * ការរលាកបណ្តាលឱ្យមានការប្រែក្លាយជាសាច់ក្រិន និងសំលាក (Fibrosis and scarring) ដែលនាំឱ្យមានផលវិបាកដូចជា៖         * ការស្ទះបំពង់បង្ហូរទឹកនោម នាំឱ្យមានជម្ងឺហើមតម្រងនោម (Hydronephrosis)។         * ការស្ទះក្នុងពោះវៀនតូច។         * ការជ្រៀតចូលនៃសាច់ក្រិនទៅក្នុងវ៉ាហ្សាង (Vagina) និងក្រសាល់គូថ (Rectum)។         * ការបាត់បង់ Plan of cleavage ដែលធ្វើឱ្យមានការលំបាកខ្លាំងដល់ការវះកាត់។

• Complication of រលាក, ក្រិន

• Hydronephrosis

• Bowel obstruction

• ក្រិន to វ៉ាហ្សាំង and rectum

• Lose of plan of clivage

Diagnosis

1. 
   

• Most in women

• កើតលើស្រី ស្ត្រីក្នុងវ័យបន្តពូជ។  

•    ស្ត្រីនៅលីវ ឬស្ត្រីដែលពុំទាន់មានកូន។  

•    ស្ត្រីមកពិគ្រោះដោយសារបញ្ហាមិនអាចមានកូន (Infertility)។

• Pain Symptoms

• ឈឺចាប់ក្នុងអាងត្រគាក៖ កាន់តែខ្លាំងនៅពេលមករដូវ និងធូរស្រាលក្រោយចប់រដូវ។   

•   * ឈឺក្នុងអាងត្រគាករ៉ាំរ៉ៃ (Chronic pelvic pain)។  

•    * ឈឺចាប់ពេលមករដូវ (Dysmenorrhea)៖ ជាមូលហេតុញឹកញាប់នៃ secondary dysmenorrhea។   

•   * ឈឺចាប់ពេលរួមភេទ (Dyspareunia)។

•     * នោមឈឺ (Dysuria)។

ការធ្លាក់ឈាម (Hemorrhage)

• ការធ្លាក់ឈាមរដូវច្រើន (Menorrhagia)។   

•   * ការធ្លាក់ឈាមក្រៅពីពេលមករដូវ (Metrorrhagia)

  
  

• 
  

• អសមត្ថភាពបន្តពូជ

PE

• ការបាត់បង់ចលនានៃស្បូន។    

•  * សាច់នៅចន្លោះទ្វារមាស និងក្រសាល់គូថឡើងក្រាស់។    

•  * ដុំដៃស្បូនពុំសូវមានចលនា។    

•  * ឃើញមានដុំតូចៗពណ៌ស្វាយនៅលើប៉េរីណេ

Paraclinic

• HSG)៖ បង្ហាញរូបភាពដំបៅ ឬការរីកដុះដាលនៅត្រង់បំពង់ដៃស្បូន (Image en écheveau)។    

•  * អេកូសាស្ត្រ (Echography)។   

•   * ការឆ្លុះមើលក្នុងពោះ (Laparoscopic surgery) ដើម្បីពិនិត្យមើលផ្ទាល់។

Treatment

• គោលបំណង: បញ្ឈប់ការធ្លាក់មេជីវិត (Ovulation) និងបញ្ឈប់ការមករដូវ។

• ការព្យាបាលតាមរយៈថ្នាំអ័រម៉ូន:    Oestro-progestatifs ឬ synthetic progestatifs

• Pain Management): diclo…..

• Surgical Treatment : រក្សាមុខងារបន្តពូជ ជាពិសេសស្ត្រីវ័យក្មេង

  • ការបកស្រទាប់ស្អិត

  • If cyst —> drainin

  • កាត់ដៃស្បូន unilateral: Annexectomy

  • Rare : Anastomose tube-tubal