Литосфера 8 сынып

Жер бедерінің қалыптасуына әсер ететін күштер

Ішкі

Сыртқы

Қатпарлану кезінде біртұтас жоғары көтерілген бөлігі

Антиклиналь

Қатпарлану кезінде майысып төмен түскен бөлігі

Синклиналь

Қатпарлану кезінде беткі тегіс болып көтерілген бөлігі

Моноклиналь

Тау жыныстары минералдық құрамының өзгеріске ұшырамай бұзылуы

Физикалық үгілу

Тау жыныстарының маңызды химиялық, биогендік, биохимиялық реакциялар әсерінен бұзылуы

Химиялық үгілу

Материктің шеткі жағалық бөліктері

Материктік қайраң

Материктік беткей

Өтпелі зона

Қазаңшұңқырлар

Аралдар доғасы

Терең шұңғымалар

Суасты орта жоталары

Осьтік жоталар

Тектоникалық аңғарлар

Мұхит табаны

Қазаңшұңқырлар

Тау жоталары мен көтерілімдер

Тау бөктеріндегі өзендердің жер бедерін күшті тілімдеуі

Бедленд

Бедленд кең таралған

Орта Азия, Кіші Азия, Үндістан түбектерінің тауалды аймақтары

АҚШ Ұлы жазықтар

Мұздықтармен өңделіп тасымалданған жыныстар

Морена

Тау жыныстарының суда еруі

Карст құбылысы

Картс пішіндерінің ішіндегі ең кең тарағаны

Үңгірлер

Ең ұзын үңгір

Аппалачтағы Флинт Мамонт

587 км

Ең терең үңгір

Кавказдағы Крубери Воронья

2256 км

Карст нәтижесінде қалыптасқан жер бедері кең таралған

Балқан және Кіші Азия түбектері

Оңт шығыс қытай

Венесуэла

Аппалач

Қазақстанда карст пішіндері таралған

Қаратау жотасы

Маңғыстау

Үстірт жазығы

Тау жыныстары шығу тегіне қарай

Магмалық

Шөгінді

Метаморфты

Жер қыртысының тереңдігінде қалып қойған магмалық жыныстар

Интрузивті жыныстар

Магмалық жыныстар түрлері

Эффузивті

Интрузивті

Интрузивті магмалық жыныстар

Гранит

Габбро

Эффузивті магмалық жыныстар

Базальт

Пемза

Туф

Магмалық тау жыныстар жер щыртысының қанша пайызын құрайды

60%

Шөгінді жыныстар жер қыртысы массасының қанша пайызын құрайды

10%

Шөгінді жыныстар жер бетінің қанша пайызын жауып жатыр

75%

Шөгінді жыныстар қалыптасқан орнына қарай

Теңіздік

Континенттік

Шөгінді жыныстардың ең көп таралғандары

Сазды(50%)

Құмды және карбонатты(45%)

Жоғары температура мен қысым әсерінен магмалық және шөгінді жыныстардың құрамы өзгеріп қалыптасады

Метаморфты жыныстар

Минералдардың қанша түрі бар

3000+

Құрамындағы атомдары мен молекулалары белгілі бір дұрыс геометриялық пішінде орналасатын минералдар

Кристалдар

Метаморфты жыныстар

Гранит гнейске

Құмтас кварцитке

Әктас мәрмәрға

Лава түрінде бетіне шыққан, бу мен газдан ажыраған магмалық жыныстар

Эффузивті жыныстар

Жасыл минерал

Малахит

Көк минерал

Азурит

Сызылу түсі қара минерал

Магнетит

Сызылу түсі қызыл минерал

Гематит

Сызылу түсі сары минерал

Лимонит

Мөлдір минерал

Тау хрусталі

Жартылай мөлдір минерал

Халцедон

Мөлдір емес минерал

Пирит

Сыртқы күштердің механикалық әсеріне минералдардың төтеп беру дәрежесі

Қаттылық

Қазақстан жерінде ашылған минералдар саны

200 жуық

Уранның гелий мен қорғасынға ыдырауы қанша жылға созылады

4,51×10^9

Тау жыныстарының жасы қалай ажыратылады

Абсолюттік

Салыстырмалы

Жер шарындағы ең ежелгі тау жынысының абсолюттік жасы

3,8 млрд жыл

Өте ежелгі тіршілік

Архей

Ежелгі тіршілік

Палеозой

Өте ертедегі қарапайым тіршілік

Протерозой

Орта кезең тіршілігі

Мезозой

Жаңа кезең тіршілігі

Кайнозой

Қазіргі кезде құрлық пен мұхит табандарында орналасқан сөнбеген жанартаулар саны

800+

Ноосфера ілімін дамытқан

Вернадский

1944

Калифорния мен Мехико жеріндегі грунт

9 м

Токиодағы грунт

7 м

Мәскеудегі грунт

1 м