ONDERWIJS: LEZEN: SCHRIJVEN EN REKENEN (EN MEER)

Wie mag naar school

onderwijs wereld wij wie mag naar school

meeste landen basis onderwijs is een recht en een verplichting

start lees, schrijf en rekenonderwijs rond de leeftijd van 6 jaar

lezen en rekenen globaal

-            wereld wijd 56% van alle kinderen kan niet functioneel lezen of rekenen op een leeftijd dat zijn het basis onderwijs moeten verlaten ( te weinig om in je dagelijks leven te gebruiken)

-            een beetje meer gelijkheid (mijsjes nog een achterstand in de sub-sahararegio in Afrika en centraal en zuidelijk Azië)

Vlaanderen

o Laaggeletterdheid: 16%

o Laaggecijferdheid: 15%

o De deelnemers die Nederlands als moedertaal hebben scoren zowel voor geletterdheid als gecijferdheid beter dan anderstaligen.

o Het verschil in prestaties tussen volwassenen met en zonder een migratieachtergrond is groter dan in de meeste andere OESO-landen.

o 66% van de laaggecijferden is tewerkgesteld, bij de hooggecijferden ligt de werkzaamheidsgraad op 94%

o Hooggecijferden hebben vaker een goede gezondheid, een hoge levenstevredenheid en meer vertrouwen in anderen dan laaggecijferden. Ze participeren ook meer aan vrijwilligerswerk.

Belang van goed lezen

- Schoolloopbaan

- Plaats in de maatschappij

- Preventie van: sociale en emotionele problemen, werkloosheid en criminaliteit

ONDERWIJSTRENDS: MEER DAN LEZEN, SCHRIJVEN EN REKENEN

• Afkomst en taal: sterk bepalende indicatoren voor succes op school

• Vlaamse onderwijs: Enerzijds presteert een grote groep leerlingen erg goed op

school, anderzijds laat een andere groep systematisch zwakkere

schoolprestaties zien. Deze tweede groep bestaat voornamelijk uit leerlingen met

een migratieachtergrond en/of uit lagere sociaal-economische milieus

-            om te helpen zijnen en wachten omdat spreeken echt moeilijk is

Inclusie

onderwijsaanbod voor kinderen met specifieke leerproblemen

• Maar: noden van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften moeten in de eerste plaats binnen het gewone onderwijs opgevangen worden (VN-verdrag 2009: rechten van personen met een handicap)

• M-decreet (2015): meer lln les laten volgen in het gewoon onderwijs. De toegang tot het buitengewoon onderwijs wordt hiermee veel moeilijker, ondersteuningsmaatregelen in het gewone onderwijs komen eerst

• Decreet Leersteun (2023-2024): Elke gewone school moet een doordacht zorgbeleid hebben = een zorgcontinuüm en scholen moeten zoeken naar redelijke aanpassingen

Moeten scholen kinderen ook emotionele intelligentie bijbrenge

• Emotionele intelligentie = de capaciteiten en vaardigheden die ten grondslag

liggen aan het op de juiste manier inschatten, evalueren, uitdrukken en

reguleren van emoties.

• Kritiek: scholen moeten zich op traditionele vakken concentreren

• Maar toch: door het stimuleren van emotionele intelligentie leren kinderen hun

emoties effectief te reguleren

SCHOOLRIJHEID: WANNEER IS EEN KIND KLAAR VOOR SCHOOL

het begin van de 3^de kleuterklas kijken we naar

• Schoolrijpheid: de overstap van de laatste kleuterklas naar het eerste leerjaar

• Heel wat kritiek ‘schoolrijpheid’

• Wat is schoolrijpheid?

− Cognitieve voorspellers: voorbereidende taal- en rekenvaardigheden

− Psychosociale voorspellers: werkhouding, acceptatie door klasgenoten, …

− Omgevingsfactoren: kinderen uit lage SES-omgeving worden minder vaak

geprikkeld en hebben daardoor minder leerkansen, hebben vaak achterstand

op het gebied van sociale vaardigheden en emotionele regulatie, ook kinderen

met een andere thuistaal dan de schooltaal doen het minder goed

• Huidige term: voorbereidende lees-, schrijf-, en rekenvaardigheden

KOALA

kleuter onderwijst luistervaardigheid) test: taalscreening bij kleuters in het Nederlandstalig kleuteronderwijs in

Vlaanderen en Brussel

− Sinds sep 2021

− Voor kinderen 3de kleuterklas op school afgenomen

− Doel: opsporen taalachterstand en bijwerken zodat kind klaar is om naar het

eerste leerjaar te gaan

− Resultaat test: 3 kleurcodes

• Groen: alles is in orde

• Oranje: lichte taalachterstand, verdere opvolging maar geen verdere

maatregelen

• Rood: school is verplicht voor het kind om een taalintegratietraject op te

stellen. Ouders kunnen dit traject niet weigeren.

 

Hebben kinderen die jonger zijn dan de meeste andere kinderen in hun klas het zwaarder vanwege het leeftijdsverschil?

• Geboortemaandeffect: in onderwijs en sport

• = gevolg van het jaarklassensysteem op basis van leeftijd. Tss

verschillende lln in een klas kan een leeftijdsverschil van één jaar zitten (lezen en

schrijven begint in de maand september van het jaar waarin het kind zes jaar

wordt)

• Kinderen die in de herfst zijn geboren zijn, hebben meer kans om het

basisonderwijs met één jaar achterstand te beëindigen

• Ook: de slagingskans voor bijvoorbeeld het toegangsexamen tot de opleiding

burgerlijk ingenieur aan de KU Leuven is gerelateerd aan de geboortemaand

Wat kun je als ouders nu het beste doen als blijkt dat je kind nog niet rijp genoeg is om te beginnen aan het formele lees- en rekenonderwijs?

Door klueteren

het kind brengt nog een extra jaar in de kleuterklas door om schoolrijp te worden.

• In Vlaanderen: 1,74% van de kleuters

• School geeft advies, ouders maken de uiteindelijke beslissing Voorwaarde: kinderen moeten minstens 290 halve dagen aanwezig geweest zijn in de 3de kleuterklas

Is zittenblijven door kleuters effectief? Een heel complex verhaal!

• Zittenblijven in de derde kleuterklas kost het kind een extra jaar en brengt bovendien niets op voor de wiskundeprestaties. Vanaf het eerste leerjaar scoren kleuterzittenblijvers gelijk met vergelijkbare jongere leerjaargenoten die wel overgingen naar het eerste leerjaar.

• Zittenblijven in de derde kleuterklas verdubbelt de kans om minstens een jaar

in het buitengewoon onderwijs door te brengen.

• Kinderen met een hoog risico op zittenblijven die toch overgaan naar het eerste leerjaar scoren lager voor welbevinden en vertonen meer verstoorde sociale relaties en meer probleemgedrag dan vergelijkbare kinderen die blijven zitten in de derde kleuterklas.

• Kinderen die na twijfel toch overgaan naar het eerste leerjaar hebben een grotere kans om later te blijven zitten.

Wat kan je doen voor kinderen met leermoeilijkheden in het lager onderwijs

• 2,21% kinderen van de lagere schoolkinderen bleef zitten in schooljaar 2023-

2024 (Statistisch jaarboek voor het Vlaams onderwijs)

• Redenering leerkrachten: “Een extra jaar biedt leerlingen de kans om hun achterstand in te halen.”= Misvatting!

• Lkr hebben positieve opvattingen over zitten blijven: Lkr heeft zicht op korte

termijn effecten van zittenblijven, niet op de lange termijn effecten

Onderzoek resultaten zittenblijven lager onderwijs: Tegenstrijdige resultaten

− Samenvattend tonen studies aan dat zittenblijven in het algemeen minder

gunstig blijkt voor zittenblijvers dan Vlaamse en Nederlandse leerkrachten en

directies doorgaans denken.

− Vooral op langere termijn blijkt zittenblijven een negatief effect te hebben op de schoolse prestaties en de schoolloopbaan van zittenblijvers, tenzij zittenblijvers een ruim pakket aan extra ondersteuning krijgen en doorstromers niet.

En hoe zit het met zittenblijven in het SO

• 5,72 % lln SO deed zijn jaar opnieuw (Statistisch jaarboek voor het

Vlaams onderwijs 2023-2024)

• Resultaten onderzoek:

− Sterk verschil per onderwijsvorm (vooral KSO, gevolgd door TSO en BSO)

− Geslacht is sterke voorspeller

− Zowel negatieve effecten op korte als lange termijn (zelfbeeld daalt, gaat veel

tijd verloren in leerstof die de leerling wel al beheerst en is voorspeller van

vroegtijdig schoolverlaten)

• Van studierichting veranderen is beter dan zittenblijven

è oplsossing voor deze problemen à Loskomen van rigide jaarsystemen en overgaan op flexibele leerwegen? (minder vase regels en out of de box denken)

fonoligsche vaardigheden

fonoligsche vaardigheden

Het vermogen om met klanken in taal om te gaan, zoals rijmen, klanken herkennen en woorden opdelen in klanken. Deze vaardigheden zijn belangrijk voor leren lezen en schrijven.

Auditief geheugen
Het vermogen om wat je hoort tijdelijk op te slaan en later weer op te roepen, zoals woorden of klanken.

Auditieve discriminatie van fonemen
Het vermogen om kleine verschillen tussen klanken (fonemen) in woorden te horen en te onderscheiden.

Auditieve synthese
Het samenvoegen van losse klanken tot een geheel woord dat je herkent.

Auditieve analyse
Het opdelen van een woord in afzonderlijke klanken die je kunt herkennen en benoeme

Orthografische vaardigheden

Orthografische vaardigheden
Het vermogen om de juiste schrijfwijze van woorden te herkennen en toe te passen volgens spellingregels.

Visuele discriminatie van letters/woorden
Het vermogen om verschillen en gelijkenissen tussen letters en woorden visueel te herkennen.

Visuele synthese
Het samenvoegen van afzonderlijke letters of delen tot een volledig woord dat je herkent.

Visuele analyse
Het opdelen van woorden in kleinere visuele onderdelen, zoals letters of lettergroepen.

Stadium 0: Beginnende geletterdheid: 0-4j

− Basisprincipes taal: luisteren en spreken = mondelinge taalvaardigheid

− Kennis maken met prentenboeken, voorleesverhalen, pictogrammen en letters

− Inzicht: via schrift is communicatie mogelijk over afstand en tijd heen

Stadium 1: Fonologisch bewustzijn

4j tot einde 1ste lj

− Basisprincipes lezen en schrijven: boeken lezen van voor naar achter, van

boven naar beneden per bladzijde en regels van links naar rechts

− Fonologisch bewustzijn = Het bewustzijn van de klankstructuur van een

taal

− Alfabetisch principe = Het besef dat letters en lettercombinaties de

symbolen zijn om spraakklanken te representeren

− Techniek van het lezen (1ste lj): decoderen van woorden. Decoderende

leesroute = De mogelijkheid om grafemen in fonemen om te zetten en dit

inzicht te gebruiken om nieuwe woorden te decoderen.

• vb. kat  /k/ - /a/ - /t/  /kat/

− Schrijven is omgekeerde volgorde

Grafeem

e eenheid (letter of lettercombinaties) die één foneem representeren

Foneem=

de kleinste eenheid van een klank die de betekenis van een woord kan veranderen

Allofoon

klankverschillen die niet woordonderscheidend zijn

Spectogram

aboratorium instrument waarmee een grafische voorstelling gemaakt wordt van de sterkte en de verschillende frequenties van een geluid in de tijd

Luisteren Spreken fonologisch bewustzijn

onbewust gebruik van klanken

Leren lezen/ spellen fonologisch bewustzijn

bewust gebruik van klanken

Stadium 2: Vloeiend hardop lezen: vanaf 2de lj

Leestempo neemt toe, langere en moeilijkere woorden lezen

− Hoe? Door automatisering en herhaling

tadium 3: Lezen om te leren

vanaf 4de lj tot ca. 14 jaar

− Verschillende leesstrategieën en verschillende soorten teksten

− Begrijpend lezen evolueert naar studerend lezen en lezen om te leren

Stadium 4

4 jaar en ouder

− Lezen en verweken van informatie dat uit verschillende perspectieven is

geschreven

− Veel beter begrijpen van geschreven materiaal

− Lezen van grotere literaire werken

Structuurmethode

de nadruk ligt op de componenten van het lezen, zoals de klanken van letters en hun lettercombinaties en de manier waarop letters en geluiden tot woorden worden gecombineerd

 Voorbeeld: Veilig leren lezen

Globaalmethode

= Kinderen leren het best lezen door blootstelling aan het totaal: zinnen, verhalen, … Kinderen leren bij deze methode niet zorgvuldig alle woorden te spellen, maar worden gestimuleerd om te gissen op basis van de context waarin de woorden voorkomen

--> Uit onderzoek blijkt dat structuurmethoden beter werken