Dónall Ó Conaill

Cúlra

Rugadh Dónaill Ó Conaill gar do Chathair Sadhbhín i gcontae Ciarraí sa bhliain 1775. Labhair sé Gaeilge nuair a bhí sé ag fás suas. Dá bháir na pléindlíthe seoladh é chuig an Fhrainc le haghaidh oideachas nuair a bhí sé 15.

Fuascailt na gcaitliceach

Ba é ‘Fuascailt na gcaitliceach’ ná deireadh a chuir leis na pléindlíthe. Bhí é seo ceann de na hathruithe polaitiúla a bhí á lorg ag Dónall Ó Conaill. Beach saoirse iomlán acu ó na Péindlíthe.

Compantas na gCaitliceach

Mhothaigh Dónall gur ghá gluaiseacht náisúnta a bhunú chun an athrú seo a bhaint amach. Mar sin i 1823 bhunaigh sé ‘Compántas na gCaitliceach’

Cumann a lorg Síntiús , cíos caitliceach, óna baill chun íoc as bhunú a nuachtáin, cásanna cúirte agus feachtas toghchánaíochta. Bhí an síntiús chomh beag sin gur raibh daoine ábalta íoc as agus bheith ina bhaill den chumann.

Fothoghchán i gContae An Chláir

Sa bhliain 1828 chun níos mó airde a tharraingt ar chosc na Chaitlicigh suí sa pharlaimint, chinn ó Cónaill seasamh i bhfothoghchán i gcontae An Chláir.

Ag an am i raibh cead ach ag fir vóta a chaitheamh agus bhí ar na fir sin talamh a bheith acu le luach áirithe ard air.

D’éirigh le Dónaill tacaíocht a fháil ó na fir sí agus bhuaigh sé an fothoghchán.

Leasainm

Taistil Dónaill Ó Conaill ar fud an dtír ag tabhairt óráidí spreagúla mar shin tugadh an ‘Fuascailteoir’ air