Nieuwe Tijd: Capita Selecta - 9 Lage Landen en het Oosten in de 18e Eeuw

Oostenrijkse Habsburgers en de wereld: Oostendse compagnie

• Algemene Keizerlijke en Koninklijke Compagnie van de Indiën, Oostendse Compagnie genaamd omdat Oostende als vertrekhaven

  • Winstpositie + Antwerpen afgesloten: 1621

  • Tolmuur bij schelde → goederen op lokale schip

• Poging van private financiers om internationale handel te organiseren, met steun van de Oostenrijkse regering 

• Groot aandeel in Indische handel naar Europa, vooral voor thee 

• Bestaat slechts vijf jaar, 1723-1728 

• Engeland, Verenigde Provinciën en Frankrijk zetten keizer Karel VI onder druk en schaft Compagnie af 

Oostenrijkse Habsburgers en de wereld: Oostendse compagnie in India

• Factorijen in Bengalen, aan de Ganges (! vr economie-

  • Banquibazar (Ichappur), waar vandaag nog enkele gebouwen sporen dragen van Oostendse tijd  

  • Cassimbazar (Birampur) aan de Ganges, waar een kleine koloniale stad en textielfabrieken  (moet zelfvoorzienend zijn dr de lange afstanden)

  • Bengalen: productiecentrum textiel en via de Ganges handel in Indische producten zoals thee  

• Europese handel in India toen nog kleinschalig, zodat Oostendse Compagnie snel grote winsten boekt en Europese markt overspoelt 

Oostenrijkse Habsburgers en de wereld: Oostendse Compagnie + VOC in China

• VOC wilt thee uit China → zijde, porselein ook

• Ied jaloers op Chinese economie

• Handelspost in Kanton 

• Thee, zijden stoffen, porselein,... 

• Chinahandel beloftevol voor de Oostendse Compagnie, in de jaren van haar bestaan belangrijker dan VOC 

• VOC vanaf 1727 een handelspost voor thee in Kanton 

VOC

• Bladeren van de theeplant (Camellia sinensis) in zuidoost-Azië gedronken sinds altijd 

• Theecultuur vanaf Chinese Tang-dynastie (618-907) 

• Jan Huyghen van Linschoten, Itinerario (1596): tchaa ceremoniële luxedrank in Japan en China 

• Europeanen benadrukken in 17de eeuw rituele aspecten: gastvrijheid, thee maken, sociale relaties onderhouden; discussie over nut van thee voor het lichamelijk welzijn 

• Thee en theeserviezen luxeproducten in Europa in de 17de eeuw 

• Europese vraag naar thee stijgt exponentieel in de 18de eeuw; enkel thee uit China: 

  • VOC in 17e eeuw als enige thee naar Europa, vanuit Batavia 

  • Snel concurrentie, begin 18e eeuw, Engelse EIC en Oostendse Compagnie, 1722-25 

  • In jaren 1730 VOC rechtstreekse vaart op Canton, China, onmiddellijk grote winsten 

  • 1730-50 VOC en EIC grootste theeleveranciers 

  • van 2% 1711 naar 50% 1789 aandeel thee in totale VOC handel (omgekeerde beweging voor textiel) 

• Aanleg theeplantages in China om aan de vraag te voldoen 

VOC: VOC op Java

• VOC verzwakt sultanaat Mataram op Indonesië, er blijft politieke verdeeldheid 

• Batavia op noordwest kust van eiland Java blijft draaischijf Aziatische handel VOC; tot 1740 grootste winsten, maar in vergelijking met specerijen voordien vergt handel in koffie, suiker, thee en textiel meer bedrijfskosten 

• 10 oktober 1740: 10.000 Chinezen gedood na onrust dat zij als slaven naar Ceylon zouden gevoerd worden door suikercrisis; gevolg: oorlog 

• In 18e eeuw ca. 60% bevolking Batavia slaafgemaakten 

VOC: monopolie op nootmuskaat

• Ceylon en specerijen-eilanden in ZO-Azië 

• Monopolie nootmuskaat op Banda eilanden 

• Uitbarstingen Gunung Api (‘brandende berg’) vulkaan 

  • Bv 2 April 1778 bij uitbarsting helft nootmuskaatbomen vernield en hele oogst verloren 

• Kaap de Goede Hoop (1795) en Banda eilanden (1796) in Engelse handen 

• 1798 opheffing VOC; schulden en bezittingen overgenomen door Bataafse Republiek 

VOC: Neergang

• In jaren 1750 verliest VOC terrein aan de Engelsen en Fransen in India en Perzië 

• Engelsen en Franse militaire staatssteun voor handel, terwijl VOC zelf instaat voor militaire bewapening; bedrijfskosten voor VOC heel hoog 

• Vierde Engels-Hollandse Zeeoorlog (1780-84) 

• Kaap de Goede Hoop (1795) en Banda eilanden (1796) in Engelse handen 

• 1798 opheffing VOC; schulden en bezittingen overgenomen door Bataafse Republiek