elementet e grupit s - metalet alkaline

në cilën anë të sistemit periodik gjenden metalet?

gjenden në anën e majtë dhe në qendër të sistemit periodik

gjendja agregate e metaleve

të gjitha janë në gjendje të ngurtë përpos merkurit (Hg) që është i lëngtë

vetitë e përgjithshme të metaleve

• e përcjellin mirë nxehtësinë dhe elektricitetin

• lëshojnë elektrone dhe formojnë jone me ngarkesë pozitive, kështu oksidohen dhe janë mjete të forta reduktuese

• formojnë okside bazike, përkatësisht baza

si ndahen metalet në bazë të densitetit?

• metalet e lehta - densiteti më i vogël se 5g/cm³

• metale të rënda - densiteti më i madh se 5g/cm³

renditja e metaleve në bazë të reaktivitetit

• K - më aktiv; mjet i fortë reduktues (oksidohet)

• Na

• Ca

• Mg

• Al

• (C)

• Zn

• Fe

• Sn

• Pb

• (H)

• Cu

• Hg

• Ag

• Au

• Pt - më joaktiv; mjet i fortë oksidues (reduktohet)

si ndodh zhvendosja e metaleve?

metalet më aktive (në anën e majtë) i zhvendosin (reduktojnë) metalet joaktive (në anën e djathtë)

Fe + CuSO₄ = FeSO₄ + Cu

si përfitohen metalet e rradhitura në anën e majtë të karbonit (C)?

përfitohen me elektrolizën e kripërave të tyre të shkrira

si përfitohen metalet në anën e djathtë të karbonit (C)?

përfitohen duke i reduktuar xeheroret e tyre me koks:

PbO + C = Pb + CO

cilit bllok i përkasin metalet alkaline?

i përkasin bllokut s

kush bën pjesë në elemente të bllokut s?

gjthsej janë 14 elemente; elementet e grupit të parë, të dytë dhe heliumi nga grupi i 18-të. Të gjitha janë metale, përpos H dhe He që janë jometale.

konfiguracioni në nivelin e fundit energjetik i metaleve alkaline

ns¹, ku n ka vlerat e periodave 2-7

cila veti është me e theksuar tek metalet alkaline?

janë elementet më elektropozitive, tek të cilat vetitë metalike janë më të theksuara se tek të gjitha metalet e tjera

vetitë në kuadër të periodës dhe grupit tek metalet alkaline

• kanë radiusin më të madh (sepse radiusi atomik në kuadër të periodës zvogëlohet)

• kanë energji jonizimi, afinitetin e elektronit dhe elektronegativitetin më të ulët (sepse këto rriten në kuadër të periodës)

cili është metali më aktiv i grupit?

ceziumi (Cs) ngase me rritjen e masave atomike rirtet edhe reaktiviteti i metaleve alkaline, përkatësisht vetia reduktuese e tyre ngase oksidohen lehtë

ku gjendet metalet alkaline?

meqë janë shumë reaktive, nuk gjenden në natyrë por ruhen të zhytura në vajguri sepse oksidohen lehtë

cilat elemente qëndrojnë mbi ujë dhe pse?

Li, Na dhe K kanë densitet më të vogël se uji andaj qëndrojnë mbi ujë

numri oksidues i metaleve alkaline

+1

si ngjajnë metalet alkaline me gazrat fisnike?

jonet e metaleve alkaline (gr.1) kanë konfiguracion të njëjtë me gazat fisnike (gr.18)

çfarë ngjyre kanë flakat e metaleve alkaline?

metalet alkaline kanë aftësi t’i japin flakës ngjyrë, kështu:

• flaka e Litiumit - E KUQE E NDRITSHME

• flaka e Natriumit - E VERDHË

• flaka e Kaliumit - E VJOLLCË
  flaka e Rubidiumit - E KUQE E ERRËT

• flaka e Cesiumit - BLU

bashkëveprimi i metaleve alkaline me oksigjenin

kur metalet alkaline digjen në tepricë oksigjeni, japin:

• Me djegien e Litiumit formohet oksidi i litiumit, lirohet flakë me ngjyrë të kuqe: 4Li + O₂ + 2Li₂O

• Me djegien e Natriumit formohet peroksidi i natriumit. lirohet flakë me ngjyrë të verdhë: Na₂O₂

• Me djegien e Kaliumit formohet superoksidi i kaliumit, lirohet flakë me ngjyrë vjollce: KO₂

Edhe rubidiumi dhe cesiumi i bashkangjiten kaliumit, pra formojnë superokside

bashkëveprimi i metaleve alkaline

• me hidrogjenin - hidrure të metaleve (NaH)

• me oksigjenin - okside, perokside, superokside

• me halogjene - kripëra (Na + HCl = NaCl + H₂)

• me acide - formojnë kripëra, duke liruar hidrogjen

• me ujin - formojnë baza dhe lirojnë hidrogjen

si përfitohen metalet alkaline?

përfitohen me elektrolizën e kripërave të shkrira

2LiCl = 2Li + Cl₂

çka përfitohet me bashkëveprimin e metaleve alkaline dhe ujit?

përfitohet baza përkatëse dhe lirohet hidrogjeni:

• 2Li + H₂O = 2LiOH + H₂

• 2Na + H₂O = 2NaOH + H₂

djegia e litiumit

kur përbërjet e litiumit vendosen në flakë, ato japin ngjyrë të kuqe, por kur nxehtësia rritet flaka merr ngjyrë argjendi

me cilin element ka litiumi marrëdhënie diagonale?

me magnezin, ku supozohen të kenë radius, energji jonizimi të ngjajshme

përdorimet e litiumit

• përbërës i elektrotade të baterisë

• përdoret për dhimbje koke në mjekësi

• ngjyrues dhe oksidues piroteknikë në fishekzjarre

• LiOH dhe Li₂O₂ përdoren në hapësira të mbyllura për heqjen e dioksidit të karbonit dhe pastrimin e ajrit:

- hidroksidi i litiumit abosorbon dioksidin e karbonit nga ajri duke formuar karbonat litiumi + ujë

- peroksidi i litiumit reagon me dioksidin e karbonit, formohet karbonat litiumi dhe lirohet oksigjen

cili është metali alkalin më i përhapur në koren e tokës?

Natriumi (Na)

si gjendet natriumi në natyrë?

• minerali halit (Nacl)

• shalitra e Kilit (NaNO₃)

vetitë fizike dhe kimike të natriumit

• metal i butë si dylli, prehet lehtë me thikë, ka ngjyrë të bardhë si argjend

• ka densitet 0.97 g/cm³ pra noton mbi ujë

si përfitohet natriumi?

me elektrolizën e shkrirë të NaCl dhe NaOH.

Gjatë elektrolizës së NaCl, shtohet edhe CaCl₂ me qëllim për të ulur pikën e shkrirjes së NaCl

komponimet e natriumit

• oksidi i natriumit

• peroksidi i natriumit

• NaCl klorur natriumi

• NaNO₃ shalitra e Kilit

• NaOH hidroksidi i natriumit - Soda Kaustike

• Na₂CO₃ karbonat natriumi - Soda e Kalcinuar

• NaHCO₃ hidrogjen karbonat natriumi - Soda e Bukës

• Na₂SO₄ × 10H₂O sulfat natriumi dekahidrat - Kripa e Glauberit

çka përfitohet me bashkëveprimin e oksideve të metaleve alkaline dhe ujit?

përfitohen bazat përkatëse

soda kaustike - NaOH

bazë e fortë dhe përdoret për përgatitjen e sapunëve të fortë

soda e kalcinuar - Na₂CO₃

në industri fitohet përmes metodës së Solvejit e cila bazohet në shtimin e NH₃ dhe CO₂ në tretësirën e ngopur të NaCl

soda e bukës -NaHCO₃

përdoret për përgatitjen e brumit, prodhimin e pijeve të gazuara etj

shalitra e Kilit - NaNO₃

pleh mineral

përhapja në natyrë e kaliumit

ndodhet në formë të mineraleve silikate me zbërthimin e të cilave formohen kripërat në formë mineralesh:

• KCl - silvini

• KCl _^x NaCl - silviniti

• KCl _^x MgCl₂ × 6H₂O - karnaliti

• KCl _^x MgSO₄ × 3H₂O -kainiti

vetitë fizike dhe kimike të kaliumit

metal me ngjyrë argjendi dhe me shkëlqim metalik, i butë dhe ka densitet 0.86 g/cm3, është më i lehtë dhe më reaktiv se natriumi

përdorimi i kaliumit

• prodhimi i fishekzjarreve

• bioelement

• kontribuon në rritjen dje zhvillimin e bimëve

• prezenca e joneve të kaliumit në gjak mundëson funksionin normal në zemër

përfitimi i kaliumit

elektroliza e shkrirjes së KCl ose KOH

hidroksidi i kaliumit - KOH

bazë e fortë dhe përdoret për përgatitjen e sapunëve të butë

komponimet e tjera të kaliumit

• KCl - përdoret si pleh mineral artificial që përmban 30-50% K₂O

• Nitrati i kaliumit KNO₃ - përdoret si pleh mineral

• Bisulfiti i kaliumit KHSO₃ - konservues ushqimor në verë dhe birrë

• Cianuri i kaliumit KCN - përdoret për të veçuar metalet e çmuara si ari dhe argjendi