Gs Lage Landen, goede versie

Absolutisme

Een regeringsvorm waarin de koning alle macht heeft en zelf boven de wet staat

Agrarisch-urbane samenleving

Een maatschappijvorm waarin de meeste mensen werkzaam in de landbouw, maar waar ook steden zijn, waarin veel mensen hun brood verdienen als ambachtsman of handelaar

Bedelorde

Een religieuze orde van monniken of nonnen die geen bezittingen hebben en die voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van liefdadigheid

Beeldenstorm

Reeks vernielingen in katholieke kerken, in 1566 georganiseerd door protestanten.

Begijn

Vrouw die samen met andere begijnen in een begijnhof woont en zich daar toelegt op religieuze zaken

Bonum commune

Het algemeen belang van de stedelingen. De zorg voor het welzijn van het volk, bijvoorbeeld door zieken en armen te ondersteunen

Burgerij

De belangrijkste groep bewoners van een stad, de mensen die het burgerrecht hebben

Burgerlijke cultuur

Een cultuur waarin rijke burgers veel invloed hadden. Kunst en cultuur gingen vooral over het dagelijks leven, handel en welvaart van burgers.

Calvinisme

Stroming binnen het christendom die is gebaseerd op de ideeën van de hervormer Johannes Calvijn. Zie ook protestantisme

Centralisatie

Het streven van heersers om hun gebied vanuit één punt te besturen en in het hele grondgebied gelijke wetten en belastingen in te voeren.

Dertigjarige Oorlog

Een oorlog (1618-1648) waarbij veel Europese landen betrokken waren. De republiek was in deze periode in oorlog met Spanje, maar kon ook voordeel halen uit de onrust in omringende landen, door de handel naar zich toe te trekken.

Drieslagstelsel

Een manier om een graanakker zo nuttig mogelijk te gebruiken, door in één jaar een derde van het land in de herfst te zaaien, een derde van het land in de lente en een derde van het land braak te laten liggen

Feodale stelsel

Politiek/militair systeem waarbij een leenheer grond gaf aan een leenman (vazal) in ruil voor trouw, bestuur en militaire steun.

Gewetensvrijheid

De vrijheid om zelf te kiezen welke religie je aanhangt.

Gilde

Een vereniging van mensen met hetzelfde beroep (meestal handelaren of ambachtslieden) die de gezamenlijke belangen behartigt.

Gouden Eeuw

Een periode van economische en culturele bloei in de Republiek, tijdens de 17e eeuw.

Guldensporenslag

Een veldslag in 1302, waarin Vlaamse ambachtslieden en boeren streden tegen patriciërs en Franse ridders. Tegen alle verwachtingen in wonnen de ambachtslieden en boeren deze strijd.

Hanze

Een samenwerkingsverband van handelssteden in het noorden van Europa (de Nederlanden, Duitsland en Scandinavië)

Hofstelsel

Handel en geldeconomie vielen weg, dus gingen mensen samen op een veilig terrein wonen. Een economisch systeem gericht op landbouw en horigheid, waarbij boeren bescherming kregen in ruil voor arbeid op het land van een heer.

Laken

Een wollen stof van hoge kwaliteit, die onder meer werd gebruikt bij het maken van kleding.

Lutheranisme

Stroming binnen het christendom die is gebaseerd op de ideeën van de hervormer Maarten Luther. Zie ook protestantisme

Mercantilisme

De economische leer volgens welke de staat de eigen economie kan stimuleren door de export te bevorderen en de import te beperken

Moderne devotie

Religieuze stroming uit de 14e eeuw, waarvan de aanhangers kritiek hadden op de praktijken binnen de kerk; voorloper van de Reformatie. Mensen gingen meer voor/op zichzelf geloven.

Monetaire economie

Een economie waarin mensen geld gebruiken om mee te handelen (ook wel: geldeconomie)

Oligarchie

Bestuur door een kleine elite

Oorlogseconomie

Een economie waarin zowel de economische productie als de economische winst in dienst staat van de oorlogsvoering

Oranjegezind

Behorend tot de partij die in de Republiek de stadhouders uit het huis van Oranje steunde (ook wel: prinsgezind)

Particularisme

Het verschijnsel dat steden zoveel mogelijk zelfstandig beslissingen nemen, op basis van hun eigenbelang

Patriciër

Lid van een machtige en belangrijke familie in een stad

Poorter

Burger van een stad; een persoon met burgerrechten

Protestantisme

Het geheel van stromingen en kerken die zijn ontstaan uit protest tegen misstanden in de katholieke kerk

Rampjaar

Het jaar 1672, waarin de Republiek van drie kanten werd aangevallen: door Frankrijk, door Engeland en door twee Duitse vorstendommen

Reformatie

Kerkhervorming die uiteindelijk leidde tot een scheuring in de kerk en het ontstaan van het protestantisme

Regent

Een lid van de groep rijke burgers die de Republiek bestuurden, werden voorheen patriciërs genoemd.

Republiek

Staat die door (een deel van) de burgers zelf wordt bestuurd en niet door een koning of keizer

Staatsgezind

Behorend tot de partij die de gewestelijke staten in de Republiek als soeverein beschouwde en die zich verzetten tegen een al te grote macht van de stadhouder

Stadhouder

Ooit (in de Spaanse tijd) een dienaar van de koning, later (in de Republiek) een hoge ambtenaar van de gewesten die voor de gehele Republiek optrad als aanvoerder van leger en vloot

Stadsrecht

Het recht van een plaats op eigen bestuur en eigen rechtspraak

Stapelmarkt

Een plaats waar producten uit de hele wereld naartoe worden gebracht, om vanaf daar weer te worden doorverkocht

Staten-Generaal

De vergadering van vertegenwoordigers van de gewesten in de Republiek. Zij namen belangrijke besluiten over oorlog, belastingen en buitenlandse politiek.

Val van Antwerpen

De verovering van Antwerpen door de Spanjaarden tijdens de Nederlandse Opstand. Veel protestanten en handelaren vluchtten daarna naar Amsterdam en namen geld, kennis en handelsnetwerken mee.

Verzorgingsgebied

Het gebied rondom een stad, waarvoor die stad een economische functie heeft

Wisselbrief

Een document waarin handelaren afspraken vastlegden over geld