neurobiologische achtergronden van opvoeding en ontwikkeling

lack of empathy

gevoelens van anderen weinig aanvoelen of meewegen; kernkenmerk van psychopathie

lack of remorse

weinig of geen spijt na schadelijk gedrag; kernkenmerk van psychopathie

lack of guilt

weinig of geen schuldgevoel na overtreding of schade

shallow affect

oppervlakkige, weinig intense emoties; past bij de affectieve kant van psychopathie

callousness

emotionele kilheid en onverschilligheid tegenover leed van anderen

glibness/superficial charm

grandiose sense of self worth vlotte, charmante maar oppervlakkige sociale stijl overdreven gevoel van eigen belangrijkheid of superioriteit

pathological lying

gemakkelijk en herhaald liegen zonder veel innerlijke rem

manipulatief gedrag

anderen misleiden of gebruiken voor eigen voordeel

self centered

sterk gericht op eigen belang en weinig rekening houden met anderen

reward oriented

sterker gericht op beloning dan op mogelijke straf of schade

insensitive to punishment

relatief weinig gevoelig voor straf of negatieve consequenties; komt vaak voor bij psychopathie

fear insensitivity

verminderde gevoeligheid voor angst of dreiging, wat kan bijdragen aan risicovol en antisociaal gedrag

successful psychopaths

mensen met psychopathische trekken die niet per se gewelddadig of crimineel zijn en soms maatschappelijk goed functioneren

psychopathie

is niet elke psychopaat is extreem gewelddadig of een seriemoordenaar niet hetzelfde als geweld

conduct disorder

gedragsstoornis met herhaald agressief, normoverschrijdend en antisociaal gedrag; kan samenhangen met latere psychopathische trekken

antisociaal gedrag

gedrag dat sociale normen schendt en anderen kan schaden

neurodevelopmental perspective

ontstaan door ontwikkeling van brein in samenspel met genetische en omgevingsfactoren

genetische factoren

erfelijke kwetsbaarheden die kans op psychopathische of antisociale trekken vergroten

omgevingsfactoren

invloeden zoals opvoeding, mishandeling en context die ontwikkeling van psychopathische of antisociale kenmerken beïnvloeden

geneenvironment interplay

genen en omgeving beïnvloeden elkaar tijdens de ontwikkeling van psychopathie en antisociaal gedrag

harsh and inconsistent discipline

harde en inconsistente opvoeding die risico op antisociale ontwikkeling vergroot

maltreatment

mishandeling of verwaarlozing als risicofactor voor antisociale ontwikkeling

deviant peers

antisociale leeftijdsgenoten die probleemgedrag kunnen versterken

antisocialbrain

idee dat afwijkingen in hersenstructuur en hersenfunctie bijdragen aan psychopathie en antisociaal gedrag

neurocognitive model antisociality

model dat stelt dat antisociaal gedrag en psychopathische trekken voortkomen uit verstoringen in hersensystemen die betrokken zijn bij emotieverwerking, aandacht, leren van gevolgen, beloningsverwerking en gedragsregulatie

amygdala centered model

model dat de amygdala centraal stelt bij psychopathie en antisociaal gedrag, omdat de amygdala uit verschillende subkernen bestaat die elk andere functies hebben en sterk verbonden zijn met veel andere hersengebieden, waardoor dit gebied belangrijk is voor het koppelen van emotionele signalen aan leren, geheugen en gedrag

amygdala hersengebied

belangrijk voor emotieverwerking, leren van straf en herkennen van distress cues

hyporesponsieve amygdala

amygdala reageert minder sterk op negatieve emotionele signalen; belangrijk bij psychopathie

negatieve affectieve stimuli

distresscues emotionele prikkels zoals angst, verdriet, pijn of distress van anderen signalen van angst, verdriet of pijn bij anderen die bij psychopathie vaak minder sterk worden verwerkt

deficiënte affectieve verwerking

emotionele signalen van anderen, vooral negatieve, minder goed herkennen en verwerken

associatief leren

leren dat gedrag samenhangt met gevolgen

poor associative learning

minder goed leren van verbanden tussen gedrag en negatieve uitkomsten; relevant bij psychopathie

leren van straf gedrag

aanpassen op basis van negatieve gevolgen; verloopt vaak zwakker bij psychopathie

biased attention

minder aandacht voor belangrijke negatieve of emotionele signalen, zoals distress cues

vmPFC (ventromediale prefrontale cortex)

hersengebied betrokken bij waardeinschatting en besluitvorming; werkt samen met de amygdala

striatum

Hersengebied betrokken bij beloning en leren van uitkomsten

frontostriatale koppeling

samenwerking tussen frontale gebieden en striatum voor gedragscontrole en leren

corticolimbische interacties

samenwerking tussen cortex en emotionele gebieden zoals de amygdala; bij psychopathie vaak verstoord response outcome learning

prediction error

signaal dat de uitkomst anders is dan verwacht; nodig om van fouten te leren

link amygdala en psychopathie

bij psychopathie reageert de amygdala zwakker op negatieve emotionele signalen, waardoor empathie, strafleren en verwerking van distress cues verminderd zijn

link brein en psychopathie

verstoringen in amygdala, vmPFC en striatum dragen bij aan kilheid, beloningsgerichtheid en aanhoudend antisociaal gedrag

ectoderm

buitenste kiemlaag van het embryo waaruit het brein en ruggenmerg ontstaan

neural plate

verdikking van het ectoderm waaruit het zenuwstelsel zich gaat ontwikkelen

neural tube

structuur die ontstaat wanneer de neural plate omkrult; groeit later uit tot hersenen, hersenstam en ruggenmerg

specialisatie van het brein

proces waarbij hersengebieden steeds specifieker worden in structuur en functie

caregiving

invloed van zorgdragers op de ontwikkeling van het brein door ervaringen en interacties

neurale ontwikkeling

proliferatie en differentiatie, migratie, synaptogenese, pruning en myelinisatie

proliferatie en differentiatie

eerste fase van neurale ontwikkeling waarin nieuwe cellen ontstaan en specialis

migratie

proces waarbij nieuw gevormde neuronen zich verplaatsen naar hun uiteindelijke plaats in het brein via gliacellen

principe dat hersenweefsel van binnen naar buiten wordt opgebouwd

Inside out groei

synaptogenese

vorming van synapsen tussen neuronen; start na migratie en loopt door na de geboorte

overproductie van synapsen

pruning fase

waarin meer synapsen worden gevormd dan uiteindelijk nodig zijn proces waarbij overbodige of weinig gebruikte synapsen verdwijnen en veelgebruikte verbindingen sterker worden

myelinisatie

proces waarbij axonen een myelineschede krijgen waardoor signalen sneller worden geleid

microcefalie

afwijking waarbij het brein te klein is

macrocefalie

afwijking waarbij het brein te groot is

lissencefalie

afwijking waarbij het brein weinig of geen gyri en sulci heeft; een glad brein

Fetal Alcohol Syndrome

ontwikkelingsstoornis door prenatale blootstelling aan alcohol met gevolgen voor brein, motoriek, cognitie en gezichtsvorming

experience expectant process

vorm van hersenontwikkeling waarbij het brein algemene, soorttypische input verwacht voor normale ontwikkeling, zoals taal, gezichten of visuele stimulatie

experience dependent process

vorm van hersenontwikkeling waarbij unieke individuele ervaringen nieuwe verbindingen vormen, zoals het leren bespelen van een instrument

MRI

niet geschikt voor onderzoek baby's want hard geluid en baby's bewegen te veel

fNIRS (Functionele nabij-infrarood spectroscopie)

is een niet-invasieve, draagbare beeldvormingstechniek die hersenactiviteit meet door veranderingen in de zuurstofvoorziening van het bloed in de hersenschors te volgen met behulp van nabij-infraroodlicht. Het is een mobiel alternatief voor fMRI en EEG, ideaal voor onderzoek naar hersenactiviteit tijdens natuurlijke beweging en sociale interacties

looking time techniques

onderzoeksmethoden waarbij wordt gemeten hoe lang baby's naar een stimulus kijken om iets af te leiden over verwerking of voorkeur

voice processing

verwerking van stemmen door het brein

native language

de moedertaal of vertrouwde taal die baby's al zeer vroeg kunnen onderscheiden

sucking rate

zuigsnelheid; maat die bij babyonderzoek wordt gebruikt om voorkeur of herkenning aan te tonen

Superior Temporal Sulcus

hersengebied dat belangrijk is voor verwerking van menselijke stemmen en sociale signalen

Emotional prosody

discriminatie van het kunnen onderscheiden van bijvoorbeeld blije, boze intonatie

congruente emotionele informatie

situatie waarin gezichtsuitdrukking en stememotie bij elkaar passen, bij 7 maanden laten baby's zien dat ze de emotie in de stem kunnen koppelen aan de passende gezichtsuitdrukking; dit bleek uit een verschil in de ERP/Nc

faceprocessing

verwerking van gezichten en facelike stimuli

face like stimuli

prikkels die op een gezicht lijken door hun configuratie, bijvoorbeeld ogen boven en mond onder

top heavy patroon

patroon waarbij er meer elementen bovenin zitten; pasgeborenen hebben daar een voorkeur voor, ook als het geen echt gezicht is

FFA

fusiform face area gespecialiseerd hersengebied voor gezichtsverwerking bij volwassenen, beschadiging hierin kan leiden tot propagnosie

gaze cues

aanwijzingen uit oog en blikrichting

gaze following

vanaf 3 maanden, het volgen van de blikrichting van een ander persoon

direct gaze

babies voorkeur direct gaze, blik die recht op jou gericht is

seeing is source of knowing

inzicht dat iemand iets weet of aandacht heeft voor iets omdat die persoon het kan zien

functional specialization

functies zijn soms al zichtbaar in gedrag voordat een hersengebied volledig gespecialiseerd

is like me hypothesis

idee dat baby's door mimicry begrijpen dat anderen 'zoals ik' zijn, wat een basis kan vormen voor sociaal begrip en theory of mind

taalcues

bij imitatie woorden zoals "whoops" of "there" die baby's helpen onderscheiden of een handeling expres of per ongeluk gebeurde

hands free condition

als de handen vrij zijn en iemand toch met het hoofd op de knop drukt, imiteren baby's vaker ook de hoofdactie omdat ze aannemen dat daar een reden voor is

precondition op vatting over mirror neurons

idee dat mirror neurons helpen om de intentie van een ander te begrijpen

consequence opvatting over mirror neurons

idee dat mirror neurons juist actief worden nadat de intentie al is begrepen

murhythm suppression

afname van het muritme in EEG, gezien als mogelijke aanwijzing voor mirror neuronactiviteit

falsebelief understanding

begrip dat iemand een overtuiging kan hebben die niet overeenkomt met de werkelijkheid

Sally Anne test

klassieke taak om false belief understanding en expliciete theory of mind te meten

expliciete theory of mind

bewuste, verbaal of gedragsmatig uitgedrukte kennis van mentale toestanden, meestal meetbaar rond 4 jaar

impliciete theory of mind

mogelijk eerder aanwezig, indirect zichtbaar begrip van mentale toestanden, vaak gemeten met kijktijdtaken

violation of expectations

onderzoeksmethode waarbij langere kijktijd wijst op verbazing of een geschonden verwachting

TPJ (temporoparietal junction)

a critical brain region where the temporal and parietal lobes meet, acting as a hub for integrating sensory information, managing social cognition, and distinguishing self from others.

mPFC

mediale prefrontale cortex; hersengebied dat betrokken is bij expliciete theory of mind

mediale prefrontale cortex hersengebied

betrokken bij nadenken over mentale toestanden van jezelf en anderen

sociale cognitie

cognitieve processen waarmee we anderen begrijpen, zoals gezichten, stemmen, intenties en overtuigingen interpreteren

startup kit voor de sociale wereld

idee dat baby's al met basismechanismen worden geboren om sociaal relevante informatie op te pikken, zonder dat dit meteen volwassen verwerkingsprocessen betekent.

Relatie

Een sociale band tussen mensen waarbij sprake is van affiliatie, motivatie om samen te zijn en stress of gemis bij afwezigheid

Psychologische definitie van een relatie

Een relatie wordt gekenmerkt door een positief gevoel bij samenzijn, stress bij scheiding en een sterke motivatie om bij de ander te zijn

Affiliatie

De behoefte om sociale verbindingen aan te gaan en te onderhouden

Hechting

Een sterke, duurzame emotionele band, vaak tussen ouder en kind of romantische partners

Sociale band

Algemene term voor relaties tussen mensen, kan zowel positief als negatief zijn