les 1) De Lange 19de eeuw

.

wat houdt de lange 19de eeuw in?

de periode vanaf de Franse Revolutie tot de eerste wereldoorlog (1789-1914)

gepopulariseerd door Eric Hobsbawm

welke aspecten zijn belangrijk om de lange 19de eeuw te definiëren? (wordt later meer besproken)

• Politiek

• Industriële revolutie

• Imperialisme

• Emancipatiebewegingen

• Verzelfstandiging van de kunsten

Definiërende aspecten

Bespreek het aspect van Politiek.

• voortdurende revoluties (franse revolutie, belgische revolutie, etc).

• 1818 was een revolutiejaar

• in de aandacht: liberalisme, socialisme, progressieve gelovigen, democratisering, grondrechten, etc.

• In Europa ontstaan veel natiestaten

• Natiestaat heeft verbindende verhaal nodig: Nationalisme: mensen overtuigen enthousiast lid te zijn van de natiestaat.

definiërende aspecten

bespreek het aspect van de Industriële revolutie.

• uitvindingen van trein (stoomkracht): veranderd veel → transport sneller (mensen en nieuws verspreid sneller), eco expansie, tijd wordt belangrijker (dag verdelen in uren waarop trein rijdt).

• opkomst moderne fabriek + verstedelijking → mensen wonen waar ze werken, maar veel armoede.

• samenleving (agrarisch → industrieel): ecologisch probleem, verwoesting leefklimaat

• wet. en tech. vooruitgang → elektrisch licht (vroeger kaarsen), telefoon, etc

→ dagelijks leven is veel veranderd in 19de eeuw

definiërende aspecten

bespreek het aspect van imperialisme.

• Europese grootmachten breiden hun koloniale rijken verder uit (bv. België, Leo II)

• wereldhandel en grondstoffenexploitatie (globaal kapitalisme)

• Racisme propageert en koloniale ideologie

definiërende aspecten

Bespreek het aspect van Emancipatiebewegingen.

• slechte arbeidsomstandigheden (kinderarbeid, geen sociale zekerheid, etc) → sociale hervormingen (vakbonden, ziekenkassen, etc).

• Paternalisme (liefdadigheid) → opgeleiden gaan bepalen wat er met de anderen moet gebeuren. liefdadigheid in de vorm van communisme en socialisme = lage klasse niet blij → rijken deden charity om hun op hun plek te houden ‘hoe armer, hoe meer kans op hemel’

• uitbreiding kiesrecht (eerst alleen rijke, dan verbeterd)

• feminisme = vrouw eist politieke rechten

• Abolitionisme = strijd tegen slavernij (in Ned: eerst verkoop van S gestopt en dan volledig)

Definiërende aspecten

bespreek het aspect Verzelfstandiging van de kunsten.

• Mecenaat → marktwerking: geen macht meer tussen kunstenaar en kerk. Kunstenaar heeft meer vrijheid

• schrijven ook een zelfstandig beroep, schrijven met cliffhangers

  • niet antiburgerlijk, maar wel schrijven over problemen van burgerij.

• religie en nationalisme blijven belangrijk in kunst

• ruimte voor artistieke experiment: gevoelens, avant-garde, waardering van originaliteit, taboedoorbrekingen, etc.

• Literatuur had veel impact → bv Conscience.

werd de bevolking kleiner of groter?

• bevolkingsexplosie, overal in het westen

• eeuwen daarvoor: vaak massasterfte door bv de pest.

Hoe speelt WOI een rol in lange 19de eeuw, in relatie tot de aspecten?

• WO als gevolg van conflict tussen FR en DUI (nationalisme), daarna verspreid door heel Europa

• industrialisering: militaire schaalvergroting (spoorwegen, vliegtuigen, etc)

• Massa-mobilisatie: massaal gemobiliseerd, maar ook massa-oorlog en massa-slachting

• Geopolitieke rivaliteit: wereldwijde oorlog

• diplomatieke kluwen: natiestaten sluiten allianties en verdragen

Waar gaat De Stoomwagen van Jan van Beers over?

• de opkomst van de stoomtrein

• begin = terugblik op de oertijd: de mens is zwak, kwetsbaar en moet overleven in een gevaarlijke natuur.

  • geeft dan mijlpalen van menselijke vooruitgang: Eerste hut, jacht, steden, schrijft, boekdrukkunst,

• stoomwagen als revolutionaire kracht (veranderd de wereld positief)

• trein: een “reus”, een “draak” of een natuurkracht die bergen, rivieren en afstanden overwint

• viert menselijke macht over afstand en natuur

• hoopvol over de toekomst.

wat is de rol van God in De Stoomwagen van Jan van Beers?

• De god heeft de wereld gecreëerd en mens geschapen, maar heeft die zijn werk goed gedaan? In perspectief van de mens was god ‘lui’ geweest. Hij heeft weinig verdienste in wat de mens zelf heeft doorgezet.µ

→ Blasfemie? Nee! de geest (ziel) is een gift van god

Wie is de echte held in De Stoomwagen van Jan van Beers?

De mens

Vanwaar komt het mens- en wereldbeeld dat we zien in De Stoomwagen?

• verlichting

  • mens op eigen kracht, dankzij vernuft, vooruit

  • ontwikkelt technologie, wereld perfectionneren

  • groot belang in maakbaarheid van wereld

bespreek de donkere sfeer in De Stoomwagen van Jan van Beers.

De locomotief wordt als draak weergegeven: “Daar komt de meester, die den vuurdraak rijdt, Hem luchtig op den rug gesprongen!”

Het beeld van vuur verwijst bovendien naar hitte, rook en vernietiging, wat de donkere sfeer versterkt.

welk schilderij wordt er vergeleken met De Stoomwagen?

De Satanswagen (1837) van Gustaaf Wappers

welke vertelinstantie heeft Abeelen van Guido Gezelle, hoe klinkt die in het gedicht?

Een lyrische subject

• boos door het hakken van de bomen en vraagt of iemand anders dat ook voelt.

tot welke stroming hoort Abeelen en waarom?

Romantiek

• ingreep van mensen in de natuur is geoorloofd en doet pijn, vernietigt en is brutaal

• nadruk: verwoorde vernietiging van de bomen

• bomen worden verpersoonlijkt (personificatie) om meer empathie op te wekken (spelen op gevoel)

Wie en hoe was Guido Gezelle?

• De grootste Ned dichter van de 19de eeuw

• West-Vlaamse priester-dichter, oerconservatief en ultramontaan (ME gedachtegoed)

• geloof in god → liefde voor natuur, daarom tegen afkapping van bomen (door god geschapen en je kunt er god tegemoet treden)

Hoe komt Guido Gezelles ideologie voor in Abeelen?

• een boom is meer dan een plant: gods schepping

• bomen: verbinding aarde (wortels) en de hemel (kruin)

• Allegorische waarschuwing: zowel ecologisch als ideologisch → tegen hebzucht en hoogmoed van christelijke kader.

wat voegt Willem Vermandere toe aan deze les?

• hij is een zanger, muzikant beeldhouwer en kunstenaar.

• zet Abeelen op muziek, er veranderd niet veel.