inne leki przeciwbakteryjne, gruźlica, trąd

chloramfenikol

• Łączy się odwracalnie z podjednostką 50S rybosomu i hamuje syntezę białek

• działa bakteriostatycznie na większość bakterii

• zmniejsza aktywność leków bakteriobójczych (beta-laktamów i aminoglikozydów)

Szerokie: Gram+ i Gram-, tlenowe i beztlenowe, riketsje, nie działa na Chlamydia

• bakteriobójczy dla H. influenzae, N. meningitidis i niektórych szczepów Bacterioides

Bardzo rzadko ze względu na toksyczność 

1.ciężkie zakażenia lub alergia na b-laktamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,         

2. zakażenie VRE

3. ciężkie riketsje (dur plamisty, gorączka plamista Gór skalistych)

4. maść-Detreomycyna, miejscowo na zakażenia oczu, ucha i skóry

• doustnie/pozajelitowo (tu postać bursztynianu)

• dobrze wchłania się z pp i penetruje do tkanek (OUN też)

• metabolizowany w wątrobie, do monoglukuronidów wydalanych z moczem
  

chloramfenikol działania niepożądane

Nudności i wymioty, biegunka • grzybicze zakażenia jamy ustnej i dróg moczowo-płciowych 

• rzekomobłoniaste uszkodzenie jelit 

• uszkodzenie szpiku (odwracalne lub nieodwracalne)

• Zespół szarego noworodka (w przypadku dużych dawek i przez niewydolny system glukuronidacji)

interakcje chloramfenikol

Hamuje CYP450

• nasila efekty leków hipoglikemizujących i doustnych antykoagulantów

• fenobarbital zwiększa metabolizm chloramfenikolu

• paracetamol zmniejsza zdolność wątroby do metabolizmu chloramfenikolu

oporność na chloramfenikol

• oporność polega na

  •  wytwarzaniu przez bakterie acetylotransferazy chloramfenikolu (kodowana na plazmidzie), która go inaktywuje

  • nosiciel mutacji odp. za mniejszą przepuszczalność ściany bakterii dla leku (selekcja osobników)

tiamfenikol

podobny do chloramfenikolu o mniejszym działaniu szkodliwym dla szpiku

wymień ansamycyny

Ryfampicyna,
Ryfabutyna,
Ryfapentyna,
Ryfaksymina

mechanizm ansamycyny np. ryfampicyna

Blokują bakteryjną polimerazę RNA zależną od DNA i upośledzają syntezę RNA u bakterii

 – dobrze wchłaniają się z PP (poza ryfaksyminą, która się nie wchłania)

-ryfampicyna, ryfapentyna to silne induktory enzymów cyt. P450

-ryfabutyna mniej indukuje więc wskazana u pacjentów stosujących wiele leków metabolizowanych przez cyt P450

-ludzka polimeraza nie wiąże się z ryfampicyną

• ryfamycyna->pozajelitowo
  

interakcje lekowe ryfampicyna

• ryfampicyna pogarsza skuteczność np. metadonu, doustnych leków przeciwkrzepliwych, leków przeciwpadaczkowych, inhibitorów proteazy HIV, cyklosporyny, doustnej antykoncepcji

ansamycyny spektrum i wyszczególniona ryfampicyna

Gram+ (zwłaszcza gronkowce)

Gram- (Neisseria, Heamophilus Influenzae, Legionella)

prątki i Chlamydia

ryfampicyna->bakteriobójcza dla dzielących się prątków wewnątrzkomórkowych

ryfapentyna->10 x silniej na prątki gruźlicy

ansamycyny zastosowanie i niepożądane

Gruźlica,Trąd

rzadziej cięższe zakażenia wrażliwymi bakteriami (gronkowce, legionelloza (z makrolidami), Neisseria, H. influenzae

Zaczerwienienie skóry 

• Małopłytkowość 

• Zaburzenia przewodu pokarmowego 

• Rzekomobłoniaste zapalenie j. grubego 

• Żółtaczka cholestatyczna 

• Zapalenie wątroby 

• Barwią mocz, pot, łzy i spermę na pomarańczowoczerwono (ryfampicyna, ryfabutyna, ryfapentyna, ryfaksymina słabo)

• po ryfampicynie podawanej rzadziej niż 2 x tydzień objawy grypopodobne, śródmiąższowe zapalenie nerek

zastosowanie ryfaksymina

dekontaminacja jelit w czasie śpiączki wątrobowej i zakażeniach pp i SIBO

zastosowanie ryfabutyna

zakażenia prątkami atypowymi u pacjentów z AIDS, prewencja i leczenie zakażeń M. avium

ryfampicyna zastosowanie

leczenie wszystkich postaci gruźlicy

fidaksomycyna

Hamuje syntezę RNA bakterii (działając na polimerazę RNA w innym miejscu niż ansamycyny)

Clostridium difficile-bakteriobójcza

Leczenie rzekomobłoniastego zapalenia j. grubego-doustnie

Nudności, wymioty, zaparcia, reakcje nadwrażliwości czasem o ciężkim przebiegu (obrzęk naczynioruchowy, duszność)

strukturalnie makrolid

brak oporności krzyżowej z innymi gr. antybiotyków

polimyksyny B i E

Zaburzają strukturę i przepuszczalność błon bakteryjnych

• mają amfipatyczną budowę (jak detergenty)

• nie wchłaniają się z pp

• dożylnie wydalane w postaci niezmienionej przez nerki

Bakteriobójczo na gram- (w tym P. aeruginosa)

• niekiedy do PP w zakażeniach pp i w celu eliminacji bakterii przed operacjami na jelitach

• bardzo rzadko dożylnie w leczeniu ciężkich zakażeń bakteriami gram- (opornymi na inne antybiotyki np. P. aeruginosa, Acinetobacter)

• powikłane zakażenia dróg moczowych przez G-

Po miejscowym nie ma npż

Po podaniu doustnym:  nudności i wymioty 

Po wstrzyknięciu dożylnym: 

• ciężkie uszkodzenie nerek 

• zaburzenia ze strony OUN i ObUN 

• uwalnianie histaminy->silny skurcz oskrzeli szczególnie z astmą

stosowane miejscowo na skórę, do ucha i do worka spojówkowego

zastosowanie kolistymetat sodowy

• zapalenia płuc wywołane P. aeruginosa u chorych z mukowiscydoza

co to kolistyna

polimyksyna E

oporność na polimyksymy

• oporność rzadko, zależy od zmniejszenia przenikania tych leków do bakterii (pojedyncze szczepy Acinetobacter niewrażliwe na polimyksyny)

wymień pleuromutyliny i podaj mechanizm

retapamulina i lefamulina

Łączy się z podjednostką 50S rybosomu ( w miejscu swoistym białko L3)  i hamuję syntezę białek w bakteriach - działa bakteriostatycznie

retapamulina

1. Gram+ (S.aureus, S. pyogenes, S. agalactiae) 

2. bakterie niewrażliwe na kwas fusydowy i mupirocynę

3. brak aktywności wobec Enterobacteriaceae, P. aeruginosa czy E. faecalis

miejscowo na skórę w terapii liszajca i krótkotrwałe leczenie zakażonych ran

podrażnienie skóry, rzadziej kontaktowe zapalenie skóry

lefamulina

1. Streptococcus pneumoniae

2. Staphylococcus aureus

3. Haemophilus influenzae

4. Legionella pneumophila

pozaszpitalne zakażenie płuc u dorosłych (doustnie/dożylnie)

doustnie->biegunki, nudności i wymioty, podwyższone stężenie aminotransferaz

dożylnie->bóle głowy, bezsenność, hipokaliemia

oporność na repamulinę

• mutacja białka L3/pompa wyrzucająca lek poza organizm bakterii

• brak oporności krzyżowej z innymi antybiotykami

fosfomycyna

analog PEP

• Hamuje transferazę fosfoenolopirogronianową 

  • hamując (I etap) syntezy peptydoglikanu

• transportowany do bakterii przez przenośnik G6P (i w tym miejscu oporność, jeśli zaburzona zostanie funkcja transportera)

Bakteriobójczo - gram+ (gronkowce, enterokoki) i gram- (E.coli, Proteus, Klebsiella)

Niepowikłane zakażenia dróg moczowych (doustnie, leczenie, profilaktyka) nawet u ciężarnych

Nudności i wymioty, Biegunka

Zgaga, Bóle i zawroty głowy

kwas fusydowy

antybiotyk o budowie steroidowej

• Hamuje czynnik elongacyjny –G i translokację łańcucha peptydowego w obrębie rybosomu i syntezę białek w bakteriach

• bakteriostatyk

• dobrze penetruje do kości

• Rezerwowo w zakażeniach Staphylococcus aureus opornych na beta laktamy i klindamycynę

• Corynebaterium, Clostridium

• rzekomobłoniaste zapalenie jelit promienica

• czasem osteomyelitis (zapalenie kości i szpiku)

• zapalenie spojówek (miejscowo)

Biegunka, zaburzenia czynności wątroby (żółtaczka), wysypka

brązowe siczku

brak oporności krzyżowej z innymi antybiotykami

oporność na kwas fusydowy i leczenie skojarzone z nim

• punktowa mutacja genu dla EF-G, narasta szybko, dlatego lek podaje się w skojarzeniu z innymi antybiotykami np. ryfampicyną, cefalosporynami, penicylinami izoksazolowymi, wankomycyną

fuzafungina

antybiotyk o bud. desipeptydowej

Zaburza funkcjonowanie błony bakterii

• hamuje adhezję H. influenzae do nabł. dróg oddechowych

• lekkie działanie przeciwzapalne i immunostymulujące

Bakteriostatycznie na gronkowce, paciorkowce, moraxella, legionella penuophila, Mycoplasma pneumoniae

grzybostatycznie na Candida albicans

Miejscowo w zakażeniach górnych dróg oddechowych (aerozol)

Pieczenie śluzówki gardła, napady kichania, skurcz oskrzeli

mupirocyna

Blokuje syntetazę izoleucynową tRNA i wbudowywanie izoleucyny do białek

Bakteriostatycznie a większych stężeniach bakteriobójczo wobec Gram+ (gronkowce, paciorkowce)

Miejscowo na skórę - nosicielstwo Staphylococcus aureus w jamie nosowej, liszajcu i zakażeniach ran

Pokrzywka, świąd, rumień, pieczenie, kontaktowe zapalenie skóry

szybko pojawia się oporność i rozkład w organizmie->tylko miejscowo

brak oporności krzyżowej z innymi antybiotykami

bacytracyna

mieszanina cyklicznych peptydów

Hamuje defosforylację baktoprenolu i budowę ścian bakterii

• nie wchłania się z pp

Bakteriobójczo na gram+

1. Miejscowo na skórę, do oka i na błony śluzowe,

2. rzadko podawana doustnie w leczeniu Clostridium difficile

3. w ciężkich zakażeniach Staphylococcus aureus bywa stosowana domięśniowo

W przypadku iniekcji domięśniowej wysokie ryzyko uszkodzenia nerek

użycie miejscowe->brak poważniejszych skutków ubocznych

gramicydyna

mieszanina peptydów

Tworzy kanał w ścianie bakterii i zaburza równowagę jonową drobnoustroju

Bakteria gram+, Mycobateria i neisseria

Miejscowo w zakażeniach skóry i błon śluzowych

podawana ogólnie powoduje silną hemolizę więc tylko miejscowo

cykloseryna

Hamuje racemazę konwertującą L-alaninę do D-alaniny niezbędną do syntezy peptydoglikanu

Bakteriobójczo na gram+ i gram-

Leczenie zakażeń mycobacterium tuberculosis opornych na leczenie 1 rzutu

Bóle głowy, drgawki, drżenia mięśniowe, reakcje psychotyczne, neuropatia obwodowa-pirydoksyna zmniejsza częstość zaburzeń neurologicznych

wymień leki bakteriobójcze na gruźlicę

ryfampicyna, izoniazyd, pirazynamid, streptomycyna, etionamid, fluorochinolony, kapreomycyna

wymień leki bakteriostatyczne na gruźlicę

etambutol, kwas paraaminosalicylowy

izoniazyd (mechanizm, na jakie prątki działa, niepożądane)

Nieodwracalnie hamuje enzymy uczestniczące w syntezie kwasu mykolowego przez aktywny metabolit leku, który powstaje dzięki bakteryjnej katalazie-peroksydazie

prątki znajdujące się wewnątrz i na zewnątrz komórek

mniejsza aktywność dla prątków atypowych

gruźlica

• Reakcje immunologiczne

• Hepatotoksyczność - martwica wątroby, podwyższone stężenie aminotransferaz

• Neurotoksyczność - neuropatia obwodowa - zwiększone wydalanie wit. B6 

• Niedokrwistość 

• Inhibicja MAO 

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

etambutol

Hamuje arabinozylotransferazy które polimeryzują arabinoglikan będący składnikiem ściany prątków

• dobrze wchłania się z pp

• do OUN wchłania się dobrze tylko przy zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych

• 50% wydalany przez nerki

Bakteriostatycznie na prątki wewnątrz i pozakomórkowe dzielące się szybko

gruźlica

Dzieci – zbyt mała wiarygodność do zbadania widzenia koloru

Pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego – zaburzenie ostrości widzenia i ślepota na barwy zieloną i czerwoną

rzadziej reakcje uczuleniowe

pirazynamid

pochodna nikotynamidu

zależy od działania amidazy nikotynowej przekształcający go do aktywnego metabolitu

• dobrze wchłania się z pp

• do OUN wchłania się dobrze tylko przy zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych

W kwaśnym pH (w lizosomach makrofagow) jest bakteriobójczy wobec wolno dzielących się prątków

• nieaktywny dla prątków atypowych

gruźlica

Hepatotoksyczność

• Hiperurykemia (u większości chorych), może być napad dny 

• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe 

• gorączka

etionamid

Jak izoniazyd, hamuje syntezę kw. mykolowego

• Dobrze penetruje do OUN, podawany doustnie

Bakteriobójczy wobec prątków zewnątrz i wewnątrz komórkowych

gruźlica

• Podrażnienie żołądka • Neuropatia • Uszkodzenie wątroby

neuropatii zapobiega się pirydoksyną

jaki lek na gruźlicę ma oporność krzyżową z izoniazydem

etionamid

kapreomycyna

hamuje syntezę białek

Szczepy M. tuberculosis oporne na amikacyne i streptomycynę

Domięśniowe w oporności prątków na inne leki (gruźlica)

nefro i ototoksyczna (kaprawe hehe)

wywołuje powikłania w miejscu podania, ból, obrzęk, jałowy ropień

streptomycyna spektrum i zastosowanie w gruźlicy

Bakteriobójczo na prątki pozakomórkowe

Do OUN podczas zapalenia opon – podawany w ciężkich przypadkach choroby

nefro i ototoksyczna

kwas paraaminosalicylowy

Antagonista kwasu foliowego

względnie wybiórczy wobec prątków

Gruźlica oporna na leki pierwszego rzutu

Podrażnienie śluzówki żołądka, owrzodzenia żołądka i dwunastnicy, krwawienia z przewodu pokarmowego

3-8 tydzień: objawy nadwrażliwości tj. gorączka, ból stawów, zaczerwienienie skóry, hepato i splenomegalia, limfadenopatia, zapalenie wątroby, neutropenia)=>odstawienie leku

przy dużych dawkach->napady kamicy nerkowej (krystalizacja w moczu)

delamanid i pretomanid

pochodne nitroimidazolu

Hamuje syntezę kwasów mykolowych

i ich zredukowane metabolity zaburzają łańcuch oddechowy prątków

Leczenie skojarzone wielolekoopornej gruźlicy płuc u dorosłych

Przedłużenie odstępu QTc, dolegliwości dyspeptyczne, bóle i zawroty głowy, bezsenność

kwasica mleczanowa, hipokaliemia, retikulocytoza

bedachilina

Wybiórczo hamuje syntetazę ATP prątków, który wytwarza energię prątkom

• metabolizowana przez CYP3A4

Bakteriobójczo na dzielące się i niereplikujące prątki gruźlicy wewnątrzkomórkowo

Skojarzone leczenie wielolekoopornej gruźlicy płuc i dorosłych

Nudności i wymioty, bóle stawów i w klatce piersiowej, niewielkie wzrosty stężeń transaminaz we krwi

groźne arytmie bo blokuje kanał potasowy hERG, wydłuża odstęp QT [uwaga na leki hamujące CYP3A4]

brak oporności krzyżowej z innymi obecnie używanymi lekami przeciwgruźliczymi

leki stosowane w leczeniu trądu

dapson i inne suflony→narastająca oporność na sulfony, stosować wiele leków równocześnie przez 6 mscy

ryfampicyna

klofazymina

dapson

sulfon

hamuje syntezę dihydrofolianu

trąd

1. niedokrwistość hemolityczna

2. niestrawność

3. gorączka

4. świąd

5. zaczerwienienie skóry

6. rumień guzowaty (leczy się go GKS i talidomidem)

• łatwo wchłaniają się z pp

• kumulują się w skórze, nerkach, wątrobie i mięśniach

klofazymina

Prawdopodobnie łączy się z DNA i hamuje jego replikację

cięższe przypadki trądu (razem z dapsonemi i ryfampicyną)

1. przebarwienia skóry (czerwonobrązowe->czarn)

2. podrażnienie pp

kumuluje się w komórkach siateczkowych skóry, z których jest uwalniany przez miesiące

leki pierwszego rzutu na gruźlicę

izoniazyd

ryfampicyna

pirazynamid

etambutol

leki II rzutu na gruźlicę

streptomycyna

etionamid

kapreomycyna

cykloseryna

kwas paraminosalicylowy

kanamycyna, amikacyna

fluorochinolony

ryfabutyna, ryfapentyna

klofazymina

klarytromycyna

delamanid, pretomanid

bedachilina

jak wygląda profilaktyka gruźlicy

u osób nieszczepionych i u małych dzieci mających kontakt z chorym na gruźlicę i dodatni odczyn tuberkulinowy, też u zakażonych HIV

codzienne podawanie izoniazydu przez 6-8 miesięcy (zakażeni HIV->9-12 miesięcy)

czasem ryfampicyna przez 4 miesiące 

lub izoniazyd+ryfampicyna przez 3 miesięcy

ramoplanina***

platensymycyna***

teiksobaktyna***

sole galu