Tarih-Atatürk İnkılapları

Elahs vel İbda ve Temessül

Türk inkılabının "kendinde olmayanı arayıp bulma, kendine uydurma ve kullanma" şeklindeki özgün tarzını tanımlamak için kullanılır.

Torba (Poşet) Kanun

3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen ve içinde Halifeliğin kaldırılmasından Tevhid-i Tedrisat'a kadar pek çok önemli maddeyi barındıran yasalar bütününe yapılan benzetmedir.

Asım Us

Atatürk'ün, Hatay (Sancak) meselesinde hükümeti eleştirmek amacıyla *Kurun* gazetesinde makaleler yazarken kullandığı takma addır.

Galip Hoca

İş Bankası'nın ilk genel müdürü ve daha sonra cumhurbaşkanı olan Celal Bayar'ın, Milli Mücadele yıllarında kullandığı takma isimdir.

Herman Yansen

Ankara'nın şehir planını çizen ve Kızılay gibi bölgeleri modern bir anlayışla dizayn eden ünlü Alman şehir plancısıdır.

Albert Malche

1933 Üniversite Reformu'nu hazırlayan, Darülfünun'un İstanbul Üniversitesi'ne dönüştürülmesine rehberlik eden İsviçreli profesördür.

Sadiye Hanım ve Gül Kız (Gülaba)

Türkiye'nin ilk kadın belediye başkanı ve ilk kadın muhtarı

Türk Beşleri

Batı müziği tarzında eserler vermek üzere Avrupa'ya gönderilen; Cemal Reşit Rey, Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar, Ahmet Adnan Saygun ve Necip Kazım Akses'ten oluşan sanatçı grubudur.

Üç Beyaz ve Üç Siyah

Milli ekonomi hamlesinde yerli üretim hedefi olan "un, şeker, pamuk" (beyazlar) ile sanayi için gereken "kömür, demir, petrol" (siyahlar) stratejisidir.

Chester Oil Projesi

Lozan sürecinde Amerikan desteğini almak için gündeme gelen ancak hayata geçirilemeyen geniş kapsamlı bir demiryolu ve maden arama projesidir.

Hoover Moratoryumu

1929 Dünya Ekonomik Krizi sonrası Türkiye'nin dış borçlarının taksitlendirilmesini ve ertelenmesini sağlayan uluslararası düzenlemedir.

Sandler Raporu

Hatay meselesini inceleyen ve bölgede bağımsız bir devlet kurulması fikrini ortaya atan Milletler Cemiyeti raporudur.

Fır Hattı (Flight Information Region)

Ege Denizi'nde Türkiye ile Yunanistan arasında sorun olan "hava uçuş kontrol sahası" terimidir.

Etabli

Nüfus mübadelesi sırasında "yerleşik" sayılan ve göçe tabi tutulmayan (İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri gibi) kesimleri ifade eder.

Belleten

Türk Tarih Kurumu tarafından çıkarılan, ismini bizzat Atatürk'ün verdiği ve onun vefatından önce okuduğu son eser olan akademik dergidir.

Güneş Dil Teorisi

Bütün dillerin kökeninin Türkçe olduğunu savunan ve 1930'lu yıllarda dil çalışmalarına yön veren teoridir.

Elifba Raporu

Yeni Türk alfabesi seçilirken Dil Encümeni tarafından hazırlanan ve Latin alfabesinin uygunluğunu belirten raporun adıdır.

Beyaz Tren

Atatürk'ün Cumhuriyetin ilanından sonra Anadolu'yu karış karış gezdiği meşhur trenidir.

İrtica (Gerileyiş)

Bir hareketin veya isyanın (örneğin Şeyh Sait İsyanı gibi) çağdaşlaşmaya değil, eski düzene dönmeye odaklı olması durumudur.

Tepeden İnme (Tavandan Tabana)

Türk inkılabının halkın fikri hazırlık aşamasından ziyade, kararların devlet ve meclis eliyle hızla alınıp aşağıya doğru uygulanmasını ifade eden tarzdır.

Mülga ve İlga

Kanunların resmen yürürlükten kaldırılması (ilga) veya fiilen uygulanmayarak zamanla geçerliliğini yitirmesi (mülga) durumunu belirten hukuk terimleridir.

Kolonizatör Türk Dervişleri

Fethedilen bölgelerde tekke ve zaviyeler kurarak toplumsal rehabilitasyon sağlayan ve Türk kültürünü yayan dervişlere verilen isimdir.

Vakanüvis

Osmanlı’da sadece hanedan ve devlet olaylarını kronolojik olarak kaydeden resmi tarih yazıcılarıdır.

İyidi Milli

Osmanlı’da Meşrutiyet’in ikinci kez ilan edildiği günün anısına kutlanan ilk milli bayramdır.

Lüküs Hayat

Cumhuriyetin modern yaşam tarzını konu alan, Cemal Reşit Rey tarafından bestelenmiş meşhur operettir.

Memleket Menafi Sandıkları

1863'te çiftçiye kredi sağlamak için kurulan ve bugünkü Ziraat Bankası'nın temelini oluşturan kuruluşlardır.

Kibrit Tekeli

Merkez Bankası’nın kuruluş sermayesine katkı sağlamak amacıyla Amerikalı işletmecilere satılan tekel hakkıdır.

Zihni Derin

1923 yılında Rize ve çevresinde çay üretim çalışmalarını başlatan, Türkiye'deki çaycılığın öncüsü olan isimdir.

Nasturi İsyanı

Musul görüşmeleri sürerken İngilizlerin kışkırtmasıyla Hakkari bölgesinde çıkarılan ayaklanmadır.

Brüksel Hattı

Musul meselesinde Milletler Cemiyeti tarafından Türkiye-Irak sınırı olarak önerilen sınır çizgisidir.

Tayyar / Tayyare Kodlaması

Balkan Antantı’na üye olan Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya'yı akılda tutmak için kullanılan şifrelerdir

Yatıştırma Politikası

II. Dünya Savaşı öncesi İngiltere’nin Almanya’ya karşı izlediği pasif dış politika tarzıdır.

Kardak Krizi

1996 yılında bir geminin karaya oturmasıyla Türkiye ve Yunanistan’ı savaşın eşiğine getiren kayalıklar sorunudur.

Mavri Mira

Patrikane ile ilişkili olan ve Milli Mücadele döneminden itibaren Türkiye aleyhine faaliyet yürüten zararlı cemiyettir.

Müfide İlhan

Bazı kaynaklarda Türkiye'nin ilk kadın il belediye başkanı (Mersin) olarak geçen önemli isimdir

Hüseyin Vasıp Çınar

Eğitimde birliği sağlayan Tevhid-i Tedrisat Kanunu önergesini meclise sunan dönemin Milli Eğitim Bakanıdır

Ali Okulları

Okuma yazma oranını artırmak amacıyla askerlik hizmetini yapan erlere kışlalarda eğitim verilen okullardır

Halk Mecmuası

Harf İnkılabı sonrası okuma yazma öğrenen halkın bu becerisini pekiştirmesi için çıkarılan süreli yayındır

Halk Odaları

Halkevleri'nin (merkez) kasaba ve daha küçük yerleşim yerlerindeki şubelerine verilen addır

İttir-git / Kül-yut / Hayvansal Fırtlangıç

Dil çalışmaları sırasında bazı kelimeler için önerildiği iddia edilen ancak aslında kuruma atılmış asılsız yakıştırmalar olan uydurma terimlerdir

Mekteb-i Kuzat / Mekteb-i Nüvvap

Hukukta birliği sağlamak amacıyla kapatılan, Osmanlı döneminden kalma kadı ve avukat yetiştiren okullardır

Himaye-i Etfal

Günümüzdeki Çocuk Esirgeme Kurumu'nun temelini oluşturan ve "çocukları koruma" anlamına gelen eski kurum adıdır

Darül Eytam

Osmanlı'dan devralınan ve Cumhuriyet döneminde geliştirilen yetimhanelerdir

Hilal-i Ahdar

Yeşilay Cemiyeti'nin kaynaklarda geçen eski ve özgün ismidir

Hilal-i Ahmer

Kızılay Derneği'nin Atatürk tarafından "Kızılay" adı verilmeden önceki eski ismidir

Akvam

Milletler Cemiyeti'nin (Cemiyet-i Akvam) isminde geçen ve "kavimler/milletler" anlamına gelen Arapça terimdir

Ekümenik

Patrikhanenin savunduğu ancak Türkiye'nin reddettiği "evrensel/tüm Hristiyanların lideri" olma iddiasıdır

Megola İdea

Yunanistan'ın Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırma hayalini ifade eden milliyetçi idealidir

Rıfat Börekçi

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Diyanet İşleri Başkanı olan önemli din adamıdır

3B Projesi

Osmanlı döneminde başlayan Berlin-Bizans-Bağdat demiryolu projesine verilen teknik addır

Tayfur Sökmen / Abdülgani Türkmen / Abdurrahman Melek

Bağımsız Hatay Cumhuriyeti'nin sırasıyla ilk ve tek Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Başbakanıdır

SAT (Su Altı Taarruz)

Kardak Krizi sırasında kimseye görünmeden kayalıklara çıkarak Türk bayrağını diken özel eğitimli su altı komandolarıdır

Ahali Mübadelesi Anlaşması

Türkiye ile Yunanistan arasındaki nüfus değişimini hukuki zemine oturtan ve sorunu çözen anlaşmanın adıdır

Sabiha Gökçen

Dünyanın ilk kadın savaş pilotu olarak kadınların her alanda yükselebileceğinin simgesi olan tarihi şahsiyettir

Picardi Manevraları

Mustafa Kemal'in genç bir subayken katıldığı ve başındaki fesin Batılılarca alay konusu olduğu Fransa'daki askeri tatbikattır

Serpuş

Atatürk'ün Kastamonu'da şapkayı halka tanıtırken "başlık" yerine kullandığı terimdir

İskilpli Atıf

Şapka Kanunu sürecinde karşı faaliyetleri nedeniyle yargılanan ve kaynaklarda ismi geçen kişidir

Konstantin Arapoğlu

Türkiye ile Yunanistan arasında krize neden olan ve sınır dışı edilen patriktir

Sadık Ahmet

Batı Trakya Türklerinin haklarını savunmasıyla tanınan sembol liderdir