BATCH 19 — Voortplanting: basisprincipes en oestrale cyclus van de koe en teef

Waarvoor kan KOZ bij voortplanting gebruikt worden?

Om te bepalen wanneer het dier geïnsemineerd moet worden

Hoelang duurt een cyclus ongeveer algemeen?

Ongeveer drie weken

Wat gebeurt bij een merrie zonder dekking?

Hengstigheid verdwijnt en komt na ongeveer drie weken terug

Wat gebeurt bij een merrie na dekking?

Ze is niet meer hengstig

Wat voor kweker is de merrie?

Seizoenskweker en polyoestraal

Wat betekent polyoestraal?

Meerdere oestri binnen één seizoen kunnen hebben

Wat voor kwekers zijn koe en zeug?

Continue kwekers

Wat betekent continue kweker?

Dier kan doorheen het jaar cyclisch actief zijn

Wat voor ovulator is de kat?

Geïnduceerde ovulator

Wat betekent geïnduceerde ovulator?

Ovulatie treedt op na dekking/stimulatie

Waarom is tocht/herkennen van oestrus belangrijk?

Ovulatie ligt in de buurt van de tocht

Wat gebeurt hormonaal tijdens tocht?

Oestrogenen stijgen boven een bepaald niveau

Wat activeert stijgend oestrogeen?

Het generatief centrum

Wat gebeurt na activatie van het generatief centrum?

Toename van LH en FSH

Wat veroorzaakt de pre-ovulatoire LH-piek?

Ovulatie

Waar wil de eicel na ovulatie de spermacel ontmoeten?

In de oviduct

Wanneer ovuleert de koe ten opzichte van einde bronst?

Ongeveer 12 uur na einde bronst

Wanneer insemineer je een koe die ’s ochtends bronstig gezien wordt?

In de namiddag

Wanneer ovuleert een merrie ten opzichte van einde bronst?

1–2 dagen vóór het einde van de bronst

Waarom is ovulatie bij merrie moeilijker te voorspellen?

Je weet niet precies wanneer de oestrus zal stoppen

Hoe voorspel je ovulatie bij merrie nauwkeuriger?

Door follikelgroei met echografie te monitoren

Hoe lang duurt oestrus bij merrie ongeveer?

4–8 dagen

Vanaf wanneer monitor je bij merrie vaak follikelgroei?

Vanaf dag 3 van de oestrus

Wat is het fokdoel bij melkkoeien?

Eén kalf per koe per jaar

Waarom is één kalf per koe per jaar in realiteit moeilijk?

Door lactatiecurve en praktische vruchtbaarheidsproblemen

Wanneer komt een koe ongeveer in puberteit/cyclus?

Rond 8–12 maanden

Wanneer wordt een koe ongeveer voor het eerst gedekt?

Rond 13 maanden

Wanneer krijgt een koe idealiter haar eerste kalf?

Rond 22–24 maanden

Hoe lang is de lactatietijd in dit schema?

Ongeveer 7–8 maanden

Wanneer ligt de lactatiepiek bij koe?

6–8 weken na begin lactatie

Wanneer zou een koe opnieuw geïnsemineerd moeten worden?

Rond de lactatiepiek

Wanneer wordt een koe drooggezet?

Ongeveer één maand voor kalving

Hoe lang mag de tijd tot nieuwe inseminatie maximaal zijn voor één kalf per jaar?

Ongeveer drie maanden

Hoe lang duurt de cyclus van de koe?

Ongeveer 21 dagen

Wat gebeurt op dag 1 van de koecyclus?

Ovulatie start en corpus luteum blijft achter

Wat produceert het corpus luteum?

Progesteron

Wat veroorzaakt progesteron?

Progesteronblok

Wat betekent progesteronblok?

Er is follikelactiviteit, maar geen ovulatie

Wat produceert de uterus als de koe niet drachtig is?

PGF2α

Wat doet PGF2α?

Luteolyse van het corpus luteum

Wat gebeurt na luteolyse?

Progesteron daalt naar basale waarde

Wat gebeurt met de dominante follikel na progesterondaling?

Die kan ovuleren

Hoe verloopt follikelactiviteit bij koe meestal?

In drie follikelgolven/fasen

Wat gebeurt met de eerste dominante follikel?

Barst niet door progesteronblok en regresseert

Wat gebeurt met de tweede dominante follikel?

Barst ook niet en regresseert

Welke dominante follikel ovuleert meestal?

De derde, na luteolyse

Wat zijn eerste tekenen van bronst bij koe?

Licht gezwollen vulva, onrust en contact zoeken

Wat doet een bronstige koe met andere koeien?

Contact zoeken, kin over achterhand wrijven en bespringen

Wat betekent als de besprongen koe niet blijft staan?

Zij is waarschijnlijk niet in staande bronst

Wat is tochtslijm?

Heldere draadvormige vaginale slijmuitvloei tijdens bronst

Hoe hoort tochtslijm eruit te zien?

Helder en dradentrekkend, zonder pus

Wat betekent pus in tochtslijm?

Pathologische uitvloei/ontsteking verdacht

Wat is staande bronst?

Koe blijft staan wanneer ze besprongen wordt

Wanneer insemineer je bij staande bronst?

Ongeveer 12 uur later

Wat is de lendenreflex bij koe?

Tochtige koe houdt staart weg bij wrijven over de rug

Wat gebeurt aan einde bronst?

Slijm verdwijnt en koe blijft niet meer staan

Wat is afbloeden bij rund?

Bloedige uitvloei ongeveer 48 uur na de tocht

Is afbloeden menstruatie?

Nee

Wat vertelt afbloeden aan de veehouder?

Koe was ongeveer 48 uur eerder tochtig

Wanneer moet veehouder na afbloeden opnieuw opletten?

Ongeveer 19 dagen later

Hoe kan tochtactiviteit gemonitord worden?

Met stappenteller of sensor, want tochtige koe stapt meer

Wat zie je op dag 1 bij koe-ovarium mogelijk?

Grote follikels en een regresserend corpus luteum

Wat betekent een ver gevorderd/regresserend CL met grote follikels?

Koe zal waarschijnlijk ovuleren

Wat zie je op dag 2 bij koe?

Geen grote follikels, wel een jong corpus luteum

Waarom is CL op dag 2 nog binnen de contouren van het ovarium?

Het is nog niet volgroeid

In welke fase zit koe met jong CL dag 0–5?

Vroege luteale fase

Hoe onderscheid je follikel en CL op echo?

Follikel is mooi rond en met vocht gevuld; CL ziet anders/complexer uit

Wat zie je op dag 5 bij koe?

CL is groter en follikels zitten onder progesteronblok

Wat betekent een rood CL op dag 5?

CL is nog in opbouwfase

Wat zie je op dag 7 bij koe?

Volgroeid CL en follikel onder progesteronblok

Wat zie je op dag 17 bij koe?

Grote follikel met regresserend CL, vaak op ander ovarium

Wat betekent dag 17-beeld met grote follikel en regresserend CL?

Koe zal waarschijnlijk ovuleren

Wat is anoestrus?

Geen cyclische activiteit op de ovaria

Is anoestrus bij koe normaal?

Nee, behalve bij dracht

Waarom is anoestrus bij koe pathologisch?

Koeien zijn continue kwekers

Wat zie je op echo bij anoestrus?

Veel kleine follikels zonder verdere activiteit

Wat voor kweker is de teef?

Seizoenskweker, maar door domesticatie minder strikt seizoensgebonden

Hoe vaak wordt een teef gemiddeld loops?

Ongeveer twee keer per jaar

Wat betekent mono-oestraal bij teef?

Eén oestrus per kweekseizoen

Wat gebeurt als een teef niet gedekt wordt tijdens loopsheid?

Ze wordt dat seizoen niet opnieuw loops

Hoe lang duurt het ongeveer tot volgende loopsheid?

Ongeveer zes maanden

Wat is groepssynchronisatie bij teven?

Cycli gaan samenlopen als teven in groep samenleven

Welke vier fasen heeft de cyclus van de teef?

Pro-oestrus, oestrus, metoestrus en anoestrus

Hoe lang duurt pro-oestrus bij teef ongeveer?

Ongeveer één week

Hoe lang duurt oestrus bij teef ongeveer?

Ongeveer één week

Hoe lang duurt metoestrus bij teef ongeveer?

Ongeveer 70 dagen

Hoe lang duurt anoestrus bij teef ongeveer?

3–4 maanden

Wanneer start pro-oestrus bij teef?

Bij begin van bloedverlies

Wanneer start metoestrus bij teef?

Wanneer de teef de reu niet meer accepteert

Wat is een praktisch ijkpunt voor eigenaar bij pro-oestrus?

Start van bloederige uitvloei

Wat is een praktisch ijkpunt voor eigenaar bij metoestrus?

Stoppen van bloeden

Hoe lang duurt volledige cyclus van teef ongeveer?

Ongeveer zes maanden

Waar zit een teef zonder loopsheidssymptomen meestal in?

Anoestrus

Wat gebeurt aan einde anoestrus hormonaal?

FSH en LH stijgen onder invloed van daglicht/temperatuur

Wat start door FSH aan einde anoestrus?

Follikelgroei

Welke interne fasen onderscheid je bij de teef?

Folliculaire fase en luteale fase

Wat gebeurt in de folliculaire fase?

Follikels ontwikkelen en produceren oestrogeen

Wat gebeurt in de luteale fase?

Ovulatie en corpus luteum/progesteronactiviteit

Wat maakt de overgang pro-oestrus naar oestrus lastig?

Die is uitwendig nauwelijks te zien

Hoe verandert de uitvloei theoretisch rond oestrus?

Bloederige uitvloei wordt iets geliger