CMK Les 2 (Lizanne Van Hese)

Adaptieve focus

= Je MOET zo normaal mogelijk zijn → afwijken van de norm wordt beschouwd als stoornis

Iedereen MOET aan de norm gehoorzamen, afwijken is ‘problematisch’ (→ voor wie?) - deze adaptieve aanpak werd breed geïmplementeerd in GGZ, scholen, arbeidsplek, gezinsleven..

Essentialiserende focus

Men vraagt zich af wat er onderliggend aan de hand is met de “abnormalen”

Medische biologisering

Er is een biologische basis als determinant van abnormaliteit (klopt NIET voor psychiatrische aandoeningen)

Psychotherapeutische benadering

Houden wel rekening met context & subjectieve ervaring

Er was een interessant spanningsveld: psychotherapeutische benaderingen volgden niet zomaar → deze legden het accent op de subjectieve beleving en de inbedding van belevingen in contexten (levensgeschiedenis, cultuur, gezin, relatiepatronen...)

Modernistische opvatting

Ziet het zelf/ de mens als rationele, voorspelbare en kenbare entiteit → een zelf dat aan deze kenmerken gehoorzaamt, zou ‘normaal’ zijn

• Wij zijn een rationeel te begrijpen constructie met cognities, emoties, en gedragingen die op elkaar ingrijpen

• Mens is een sterk kenbaar iets

Drie typische strategieën die worden toegepast als men typisch individualistisch kijkt (Foucault)

• Medicaliseren: neiging om aan een stoornis een biologische oorzaak toe te kennen (bv: iets mis in de hersenen?)

• Hospitaliseren: interventies voor mentale problemen gebeuren eerst in ziekenhuizen

  • Is heel lang klassieke strategie geweest

  • Residentieel, ambulant...

• Segregeren: ‘zieke’ mensen worden afscheiden van de maatschappij

  • Verwijdering uit gebruikelijke sociale interacties

  • Ze worden als aparte subgroep behandeld

  • Bv. vroeger moesten ‘zieken’ verblijven in rand van de stad

Aanvullende opvattingen over normaliteit (3)

• Normaliteit als gemiddelde = wat veel voorkomt is normaal, wat weinig voorkomt gaan we problematiseren (iets dat een aantal standaarddeviaties afwijkt van de normaalverdeling = abnormaal)

• Normaliteit als gezondheid = geen symptomen, stoornissen of beperkingen hebben

• Normaliteit als ideaal = normaal zijn is wenselijk, optimaal, harmonieus functioneren → hoe we vinden dat de mens zou moeten zijn

Reïficeren

ADHD beschouwen als een aandoening die aanleiding geeft tot druk en onaandachtig gedrag → ADHD is eigenlijk een beschrijvende diagnose die stelt dat iemand in zijn gedrag de dreiging heeft om in contexten druk en onaandachtig te zijn (=puur descriptief te begrijpen)

Maar er dreigt een omkering te komen: mensen gaan het op een reïficerende manier gebruiken → dus niet langer descriptief → maar als een essentie

Kind kan niet stilzetten want heeft adhd → dat is een causale redenering → maar dat kunnen we niet zomaar doen bij een descriptieve diagnose

Productie-discours (in het onderwijs)

Het mechaniekje moet zo goed mogelijk gesmeerd draaien → baseren zich op ideologie om dit normatief beeld te verkrijgen

• Zorgt dat sommige kinderen niet kunnen meedraaien (bv ADHD)

• Door het ideaal te definiëren, definieer je ook het onwenselijk

• We moeten emanciperend denken = hoe aan noden van kind voldoen? (in plaats van kind in te passen)

3 invullingen over afwijken van de norm

1. Afwijken van de statistische norm (gemiddelde score die 2 sd’s afwijkt va, het gemiddelde)

2. Afwijken van de theoretische norm (theoretisch model inzake normale waarneming – hallucinatie niet normaal)

3. Afwijken ten aanzien van een morele norm en/of maatschappelijke ideaalbeelden (homoseksualiteit psychiatrische aandoening + ADHD

Verzet

Het installeren van andere praktijken en omgangsvormen → pogen om vanuit een ander discours te handelen met een bepaalde problematiek (←→ protest: ‘boe geroep’)

Grass-root initiatief

Bottom up initiatieven die ontstaan in maatschappij omdat mensen vinden dat het anders moeten (geen diagnosestelling enkel met de vraag van jongeren en nagaan wat de beste oplossing is)

4 terugkerende spanningsvelden

1. subject/object

2. structuur/proces

3. natuur/cultuur

4. simpliciteit/complexiteit

Spanningsveld subject/object

Wie is de lijdende persoon? Een passief object van studie en interventie of een actief belevend subject met eigenheiden, voorkeuren, en keuzes?

• ‘Ondergaat’ de patiënt onderzoek en behandeling?

• Of kan hij/zij deze mee vormgeven?

• Ligt de werking van de ‘instelling’ vast en moet de werking van de ‘patiënt’ veranderen? Of zit daar wederkerigheid?

Spanningsveld structuur/proces

Focus op vaste onderliggende realiteiten/structuren of op patronen/processen in contextueel ingebedde uitwisselingsprocessen?

• ADHD = genetische brein kwestie versus interactie-dynamiek?

Spanningsveld natuur/cultuur

Focus op aangeboren (natuur) of over het verworven karakter (cultuur/ nurture) van eigenschappen?

Spanningsveld simpliciteit/complexiteit

Focus op lineaire causaliteit (simpel) of multifactoriële determinering (complex) in contexten?

Vragen waaruit psychologie vertrekt

• Wie is de ‘Ander’? → zie Lévinas

• Hoe worden waarheden geconstrueerd over de Ander?

• Hoe moet/mag de Ander participeren in de maatschappij en de wetenschap?

• Waar wordt de stem van de Ander gehoord? En kiezen we voor dialoog, participatie en empowerment of voor dwingend conformeren en segregatie?

Wilhelm Wundt

Beschreef 2 takken in de psychologie:

1. Eén die zich richt op eenvoudige processen: waarneming, bewustzijn en verwerking van prikkels, die werkt met experimentele laboratorium taken

• Verschijnselen worden bestudeerd in neutrale context

• Waardenvrij

• Bv. functieleer

2. Eén die zich richt op hogere psychologische functies: zelfbeleving, betekenisverlening en interacties tussen mensen

• Moet werken met methoden die lijken op de methoden uit de antropologie, etnologie en geschiedenis (verhalend)

• Verschijnselen worden bestudeerd als gedetermineerd door de context (←→ waardenvrij)

• Hier heeft de experimentele methode zijn limieten

Eerste tak is doorheen de tijd de sterkste poot geworden in de psychologie

• Abnormaliteit = afwijken van de statistische norm (niet waarde-beladen)

• Nam aan dat fenomenen context onafhankelijk waren, MAAR is niet zo ‘meten is vergeten’ → je moet context in rekening brengen, anders uitwassen (discriminatie bij intelligentietest)

Elisabeth Kubbler Ross

Normale VS pathologische rouw

Beschreef 7 stappen in de rouw: schok, ontkenning, frustratie/ kwaadheid, depressie, experimentele fase, nieuwe beslissingen maken en integratie

Wat eerst descriptief wordt beschreven als ‘gebruikelijk’, wordt vervolgens een norm/ideaal

Er zijn een aantal stappen die je MOET doorgaan bij rouwen, anders ben je abnormaal = normativiteit (je moet stappen doorlopen) w gekoppeld aan normaliteit → s stel een fase ontbreekt dan is er iets mis/ abnormaal

Maar wat is normale rouw? Hoe rouw je ‘normaal’ over een verloren geliefde? Wat de we daarover zeggen, is beslist ingebed in historische en persoonlijke contexten en in sociaalcultureel geconstrueerde gebruiken

Pascal

"Kniel en bid, en gij zult geloven.”

Althusser

Het normatieve kader getuigd van een bepaalde ideologie

• Ideologie is NIET zozeer dat wat je bewust zegt, maar het komt vooral in uiting in praktijken, hoe je handelt

• Wat we doen → DAARUIT blijken onze ideeën

“Ik zal daarom stellen dat, in het geval van één subject [...], dat het bestaan van zijn ideeën materieel is in de zin dat zijn ideeën materiële handelingen zijn, geplaatst in materiële praktijken, beheerst door materiële rituelen die zelf op hun beurt bepaald worden door het materiële ideologische apparaat waarvan de ideeën van het subject komen”

Descartes

Hanteert een mechanistische ideologie

• ‘Ik denk dus ik ben’

• Het lichaam kan bestudeerd worden zoals een klok (klok was toen het meest ingewikkelde apparaat)

• We kunnen de mens, vooral het lichaam, ook zo bekijken (←→ vroeger: mens was geschapen door god

• Wetmatigheid van een lichaam

De la Mettrie

Pastte de mechanistische ideologie toe op de geest van de mens = geest werkt ook als klok → je kan het ook mechanistisch bestuderen

Foucault

Besprak hoe dergelijke focus op stoornissen samenhangt met disciplinerende praktijken

• Gedragingen en belevingen die afwijken worden gewantrouwd in de algemene populatie → zorgt voor stigma (de persoon is gevaarlijk, onberekenbaar…), geweld, uitsluiting

• Stigma ontstaat wanneer negatieve stereotypen w toegeschreven aan een groep mensen → leidt tot uitsluiting, wat een negatieve spiraal in gang zet voor het individu met ‘abnormale’ kenmerken

• Bv. psychoten hebben 6 keer meer kans om slachtoffer te worden van geweld dan om geweld te plegen, terwijl velen denken dat ze effectief gewelddadig zijn…

Dit leidt tot de tendens om personen met psychische problemen te willen disciplineren

• = Hen verplichten om binnen de lijntjes te kleuren en bestraffen of opsluiten als ze dat niet doen

• Disciplineren gebeurt door mensen te onderwerpen aan machtspraktijken:

  • Hun functioneren labelen met ziektetermen

  • Interventies toepassen op alle levensvlakken waar de ‘abnormale’ kenmerken storend zijn voor anderen (school, werk, gezin, op straat….) → interventies gericht op beheersing + uitsluiten indien ze de interventies niet volgen

Disciplinering werkt BEST wanneer individuen zelf geloven in wat hen wordt toegeschreven → wanneer ze geloven dat autoriteit dichterbij de waarheid staat

• ←→ hoe sterker ze dat weigeren, hoe sterker de disciplinering en uitsluiting zal worden

• Deze machtsdynamiek is gestoeld op waarheidsclaims (bijv. de idee dat het afwijkende gedrag een ziekte is)

  • Het is maar omdat dergelijke waarheidsclaims geloofd worden, dat de machtsdynamiek standhoudt

  • Macht ontstaat doordat iemand in de ban is van waarheidsclaims

  • Schikken naar normatieve opvattingen uit de maatschappij