sem 1&2

AUN - włókna przedzwojowe współczulne

cholinergiczne (uwalniają Ach)

AUN - włókna przedzwojowe przywspółczulne

cholinergiczne (uwalniają Ach)

AUN - włókna zazwojowe współczulne

zazwyczaj noradrenergiczne (uwalniają NA)

AUN - włókna zazwojowe przywspółczulne

cholinergiczne (uwalniają Ach)

AUN - zazwojowe współczulne w gruczołach potowych

wyjątek: są cholinergiczne (Ach)

Receptory w zwojach obu układów

zawsze nikotynowe typu N (Nn)

Receptory w rdzeniu nadnerczy

nikotynowe typu N (Nn)

Receptory w płytce motorycznej (mięśnie szkieletowe)

nikotynowe typu M (Nm)

Synteza katecholamin - etap 1

Tyrozyna -> DOPA

Synteza katecholamin - etap 2

DOPA -> Dopamina

Synteza katecholamin - etap 3

Dopamina -> Noradrenalina

Synteza katecholamin - etap 4 (rdzeń nadnerczy)

Noradrenalina -> Adrenalina

Główny mechanizm kończenia działania NA

wychwyt zwrotny do aksoplazmy (90%)

Enzym rozkładający NA w szczelinie synaptycznej

COMT (metylotransferaza)

Enzym rozkładający katecholaminy wewnątrz neuronu

MAO (monoaminooksydaza)

Receptor Alfa-1 - mechanizm wewnątrzkomórkowy

aktywacja fosfolipazy C (białko Gq)

Receptor Alfa-2 - mechanizm wewnątrzkomórkowy

spadek stężenia cAMP (białko Gi)

Receptory Beta-1 i Beta-2 - mechanizm

wzrost stężenia cAMP (białko Gs)

Receptor M1 i M3 - mechanizm

aktywacja fosfolipazy C (białko Gq)

Receptor M2 - mechanizm

hamowanie cyklazy adenylanowej (białko Gi)

Wpływ Alfa-2 presynaptycznych

ujemne sprzężenie zwrotne (hamują uwalnianie NA)

Efekt współczulny: Serce

wzrost HR i siły skurczu (Beta-1)

Efekt przywspółczulny: Serce

spadek HR i siły skurczu przedsionków (M2)

Efekt współczulny: Źrenica

rozszerzenie (Alfa-1)

Efekt przywspółczulny: Źrenica

zwężenie (M)

Efekt współczulny: Oskrzela

rozkurcz (Beta-2)

Efekt przywspółczulny: Oskrzela

skurcz i wzrost wydzielania (M)

Efekt współczulny: Przewód pokarmowy

spadek perystaltyki, skurcz zwieraczy

Efekt przywspółczulny: Przewód pokarmowy

wzrost perystaltyki, rozkurcz zwieraczy

Efekt współczulny: Pęcherz moczowy

rozkurcz wypieracza (Beta-2), skurcz zwieracza (Alfa-1)

Efekt przywspółczulny: Pęcherz moczowy

skurcz wypieracza, rozkurcz zwieracza (M)

Efekt współczulny: Wątroba

glikogenoliza (wzrost poziomu cukru)

Efekt współczulny: Ejakulacja

odpowiadają za nią receptory Alfa-1

Efekt przywspółczulny: Gruczoły łzowe

wydzielanie (łzawienie)

Efekt przywspółczulny: Ślina

obfite wydzielanie rzadkiej śliny

Efekt współczulny: Ślina

wydzielanie gęstej śliny (mała ilość)

Adrenalina (Epinefryna) - receptory

pobudza Alfa-1, Alfa-2, Beta-1, Beta-2

Adrenalina - dawka w RKO (zatrzymanie krążenia)

1 mg dożylnie (i.v.) co 3-5 min

Adrenalina - dawka we wstrząsie anafilaktycznym

0,3 do 0,5 mg domięśniowo (i.m.)

Adrenalina we wstrząsie - dlaczego i.m.?

wchłania się znacznie szybciej niż podskórnie (s.c.)

Adrenalina we wstrząsie - miejsce podania

przednio-boczna powierzchnia uda

Adrenalina w stomatologii - cel dodania do LZM

opóźnienie wchłaniania, wydłużenie znieczulenia, anemizacja pola

LA + Adrenalina - gdzie nie podajemy?

części dystalne: palce, nos, małżowiny uszne (ryzyko martwicy)

Adrenalina - przeciwwskazanie: Tarczyca

źle wyrównana nadczynność (ryzyko przełomu)

Adrenalina - przeciwwskazanie: Cukrzyca

ryzyko nasilenia hiperglikemii

Adrenalina - przeciwwskazanie: Serce

ciężkie nadciśnienie, jaskra z wąskim kątem

Adrenalina - stężenie w typowej ampułce

1 mg/ml (roztwór 0,1%)

Noradrenalina (Norepinefryna) - receptory

głównie Alfa-1 i Alfa-2 (Beta słabo)

Noradrenalina - główny efekt kliniczny

silny skurcz naczyń i gwałtowny wzrost ciśnienia

Noradrenalina - odruch z baroreceptorów

odruchowa bradykardia (mimo pobudzenia współczulnego)

Noradrenalina - droga podania

wyłącznie wlew dożylny (i.v.) do dużej żyły (ryzyko martwicy)

Dopamina - dawka nerkowa (mała)

0,5 - 2 µg/kg/min

Dopamina - efekt dawki nerkowej

rozszerzenie naczyń nerkowych i wzrost GFR

Dopamina - dawka sercowa (średnia)

2 - 10 µg/kg/min

Dopamina - efekt dawki sercowej

pobudzenie Beta-1 (wzrost rzutu serca)

Dopamina - dawka naczyniowa (duża)

powyżej 10 µg/kg/min

Dopamina - efekt dawki naczyniowej

pobudzenie Alfa-1 (silny skurcz naczyń)

Dobutamina - główny punkt uchwytu

selektywny agonista receptora Beta-1

Dobutamina - okres półtrwania

bardzo krótki, ok. 2 minuty

Dobutamina - wskazanie

wstrząs kardiogenny, ostra niewydolność serca

Fenylefryna - mechanizm

selektywny agonista receptora Alfa-1

Fenylefryna - działanie w oku

rozszerzenie źrenicy bez porażenia akomodacji

Midodryna - wskazanie

niedociśnienie ortostatyczne

Klonidyna - mechanizm

ośrodkowy agonista receptorów Alfa-2 (hamuje napęd współczulny)

Klonidyna - zastosowanie poza HTN

leczenie objawów odstawiennych (alkohol, opioidy)

Metyldopa - mechanizm

ośrodkowy agonista Alfa-2 ("fałszywy neurotransmiter")

Metyldopa - wskazanie I rzutu

nadciśnienie tętnicze u kobiet w ciąży

Metyldopa - dlaczego bezpieczna w ciąży?

nie zmniejsza przepływu przez łożysko

Metyldopa - działanie niepożądane (Heme)

anemia hemolityczna (wymagana kontrola morfologii)

Metyldopa - działanie niepożądane (OUN)

parkinsonizm polekowy

Salbutamol (SABA) - receptor

selektywny agonista receptora Beta-2

Salbutamol - czas działania

krótki, 3-6 godzin

Salbutamol - zastosowanie

doraźne przerywanie napadu astmy

Salbutamol - skutek nadużycia (Serce)

tachykardia (pobudzenie Beta-1)

Salbutamol - skutek nadużycia (Mięśnie)

drżenia mięśniowe

Salbutamol - skutek nadużycia (Elektrolity)

hipokaliemia (przesunięcie K+ do komórek)

Salmeterol (LABA) - cecha

działa długo (>12h), wolny początek, tylko profilaktyka

Formoterol (LABA) - cecha

działa długo (12h), ale ma szybki początek (5 min)

Ksylometazolina / Tetryzolina

Alfa-sympatykomimetyki stosowane miejscowo na śluzówki

Miejscowe Alfa-mimetyki - limit stosowania

maksymalnie 5 dni (ryzyko zanikowego nieżytu nosa)

Fentolamina - mechanizm

nieselektywny bloker receptorów Alfa-1 i Alfa-2

Fentolamina - wskazanie

przełom nadciśnieniowy w guzie chromochłonnym

Doksazosyna - mechanizm

selektywny antagonista receptorów Alfa-1

Doksazosyna - zastosowania

nadciśnienie tętnicze oraz łagodny rozrost prostaty (BPH)

Tamsulozyna / Alfuzosyna

uroselektywne (blokują Alfa-1A w sterczu)

Doksazosyna - profil lipidowy

korzystny wpływ (obniża LDL, podnosi HDL)

Urapidil - mechanizm 1

antagonista receptorów Alfa-1

Urapidil - mechanizm 2

agonista ośrodkowych receptorów 5-HT1A

Urapidil - zastosowanie

stany nagłe w nadciśnieniu (i.v.)

Propranolol - klasyfikacja

nieselektywny Beta-bloker (Beta-1 + Beta-2)

Tymolol - postać i zastosowanie

krople do oczu w jaskrze

Tymolol w jaskrze - mechanizm

zmniejszenie wytwarzania płynu śródgałkowego

Beta-blokery a cukrzyca

mogą maskować objawy hipoglikemii (drżenia, kołatanie)

Wyjątek: objaw hipoglikemii NIEmaskowany

potliwość

Metoprolol winian vs bursztynian

winian (krótki), bursztynian (uwalnianie przedłużone - ZOK/SR)

Metoprolol / Bisoprolol - selektywność

kardioselektywne (blokują głównie Beta-1)

Nebiwolol - unikalny mechanizm

bloker Beta-1 + stymulacja uwalniania NO (wazodylatacja)

Nebiwolol - wpływ na potencję

nie powoduje zaburzeń erekcji (dzięki NO)

Karwedilol - mechanizm

bloker Beta-1, Beta-2 oraz dodatkowo Alfa-1

Karwedilol - cecha dodatkowa

silny antyoksydant