Hoofdstuk 15: berekenen van het nationaal inkomen

Inkomsten en uitgaven in economie

• welvaart economie bekijken → kijken naar inkomen gegenereerd door economie

• hoe hoger inkomen → hoe meer G&D aangeschaft worden → hoe hoger welvaart

• binnenlands product = BP → meet 2 dingen:

  • totale inkomen actoren economie

  • totale uitgaven voor productie van G&D

  • uitgaven iemand (koper) = inkomen iemand (verkoper)

• economische kringloop:

  • uitgaven gezinnen → markt G&D

  • uitgaven (inkomen) ondernemingen → markt productiefactoren

  • vraag productiefactoren → afgeleide vraag van keuze om bepaald goed aan te bieden op andere markt

• echte economie complexer:

  • inkomen gezinnen → niet volledig uitgeven aan G&D

  • gezinnen kopen niet enkel G&D → andere actoren ook bv.: overheid

Meting van BBP: algemeen

• = Bruto Binnenlands Product

• = vertegenwoordigt marktwaarde alle G&D voor finaal verbruik binnen bepaalde periode in land geproduceerd

• kenmerken:

  • marktwaarde

  • alle

  • finaal verbruik

  • G&D

  • geproduceerd

  • in land

  • binnen bepaalde periode

Meting van BBP: kenmerken: marktwaarde

• verschillende G&D samennemen → zelfde noemer → economische waarde

  • mogelijk maken door gebruik marktprijzen

• marktprijzen:

  • = hoeveel individuen willen betalen

  • = ruilwaarde

Meting van BBP: kenmerken: alle

• alle items → legale wijze geproduceerd + verkocht worden

  • voeding

  • boeken

  • gezondheidszorg

  • huurwoningen

• uitgesloten:

  • G&D → illegale wijze geproduceerd + verkocht worden

    • G&D in huiselijke sfeer bv.: trouwen met kapper → gratis en binnen gezin

Meting van BBP: kenmerken: finaal verbruik

• BBP → enkel waarde finale goed

  • intermediaire G&D niet

• toegevoegde waarde:

  • bijdrage bepaald productieproces tot waarde finaal goed

  • gerealiseerde verkoopswaarde → aankopen bij andere om verkoopswaarde te creëeren

  • vergoeding aangewende productiefactoren in productieproces

  • bv.: katoenteelt (0-5-5) → weverij (5-20-15) → fabrikant (20-40-20) → kledingwinkel (40-50-10)

• componenten marktwaarde goed:

  • wel: afschrijvingen, winst, loon, huur/pacht/rente

    • = bruto toegevoegde waarde

  • niet: ingekochte G&D

• G&D niet direct verkocht → voorraad onderneming

  • finaal = investering in voorraad

  • G&D verkocht > G&D toegevoegd voorraad → desinvestering voorraad

Meting van BBP: kenmerken: G&D

• BBP = tastbare G + ontastbare G

  • tastbaar → bv.: voeding, kleding, boeken, abonnement muziek streamen, …

  • ontastbaar → bv.: kapper, schoonmaak, dokter, concert, …

Meting van BBP: kenmerken: geproduceerd

• BBP = producten momenteel geproduceerd

  • tweedehands niet

Meting van BBP: kenmerken: in land

• BBP = meten waarde productie binnen territoriale begrenzing

  • ongeacht nationaliteit verkoper

  • bv.: Nederlands verkoopt in België → Belgische BBP

Meting van BBP: kenmerken: binnen bepaalde periode

• BBP = meten binnen bepaald tijdsinterval

• meestal:

  • jaar

  • kwartaal

Andere meeteenheden inkomen: algemeen

• bruto nationaal product

• netto nationaal product

• nationale inkomen

• beschikbaar inkomen

Andere meeteenheden inkomen: bruto nationaal product

• = BNP

• = totale inkomen permanente inwoners land

• verschil BBP → ook inkomens inwoners land in buitenland verdienen

  • niet → inkomen buitenlanders in land

• BNP = BBP + NFI

  • NFI = netto-factorinkomsten = verschil inkomsten productiefactoren betaald + ontvangen uit buitenland

Andere meeteenheden inkomen: netto nationaal product

• = NNP

• = totale inkomen permanente inwoners verminderd met verliezen ten gevolge depreciatie

  • depreciatie = afschrijvingen = vervangingsinvesteringen → ontstaan als gevolg van slijtage waaraan kapitaalgoederen (machines + infrastructuur) onderheven zijn

• NNP = BNP - afschrijvingen

• componenten bruto investeringen:

  • netto investering

  • afschrijving

Andere meeteenheden inkomen: nationale inkomen

• = NY of NNP_^fk (NNP tegen factorkosten)

• = totale inkomen verdiend door inwoners in land voortvloeiend uit productie G&D

• = som factorkosten

• = bruto lonen + bruto inkomsten zelfstandige activiteit + bruto vennootschapswinsten + interesten + onroerende inkomsten uit bezit gronden en immobiliën

• gebaseerd op → kost van aangewende productiefactoren

• BNP en NNP → weergave verkoopsprijzen markt

• verschil factorkosten en marktprijzen:

  • indirecte belastingen → kostprijsverhogend → T_i

  • subsidies → kostprijsverlagend → Subs

• NY = NNP_mp - T_i + Subs

Andere meeteenheden inkomen: beschikbaar inkomen

• = BY

• = inkomen dat gezinnen overhouden om vrij te besteden aan consumptie-uitgaven/sparen

• afgeleid van NY → rekening met saldo tussen 2 bewegingen:

  • afhoudingen toegepast op vergoedingen in NY → niet in handen van gezinnen → niet bij BY → directe belastingen (T_d) + sociale zekerheid (SZ) -bijdragen + onverdeelde winsten

  • bijdragen overheid aan gezinnen → niet bij NY → bijtellen bij BY → SZ-uitkeringen

• BY = NY - T_d - SZ-bijdragen + SZ-uitkeringen - onverdeelde winsten

Verband verschillende meeteenheden

• bevat BBP, BNP, NNP, NNP_fk = NY, BY

• samenvattend schema

Componenten van BBP: algemeen

• consumptie = C

• bruto investeringen = BI

• overheidsuitgaven = G

• netto-exports = NX

• BBP = C + BI + G + NX

Componenten van BBP: consumptie = C

• = alle uitgaven voor G&D door gezinnen exclusief kapitaalgoederen (huizen bouwen, renovatie huis)

• bv.: eten in restaurant

Componenten van BBP: bruto investeringen = BI

• = aankoop kapitaalgoederen + wijziging aangehouden voorraden

• door gezinnen, bedrijven of overheid

• verdere splitsing BI:

  • netto investering = NI:

    • voorraadwijziging/stock-verandering = deltaS_t

    • uitbreidingsinvestering = NI_k

  • vervangingsinvestering/afschrijving = VI

Componenten van BBP: overheidsuitgaven = G

• = uitgaven voor G&D door overheden exclusief uitgaven investeringen (transferten of sociale zekerheidsuitgaven → niet in ruil voor prestatie)

Componenten van BBP: netto-exports = NX

• = aankoop door buitenlanders van binnenlandse G&D - binnenlandse aankoop buitenlandse G&D (import/invoer)

• = X - M

BBP: perfecte maatstaf voor welzijn

• goede maatstaf voor economische welvaart → meeste maar niet alle doeleinden

  • goed → individueel economisch welzijn (hoe hoger BBP, hoe beter welzijn)

  • niet goed → meten van waarde/levenskwaliteit

• BBP per hoofd → zegt iets over inkomen + uitgaven per persoon in economie

• zaken die bijdragen tot welvaart persoon → niet opgenomen in BBP per hoofd:

  • dingen die niet geproduceerd worden:

    • waarde vrije tijd

    • schone omgeving

    • aantrekkelijk cultureel erfgoed

  • activiteiten buiten marktomgeving:

    • vrijwilligerswerk

• geen indicatie inkomensverdeling → enkel gemiddelde waarde