muziek examen havo 5 alle begrippen b&b

A capella

Zingen zonder begeleiding van instrumenten.

Accelerando

Versnellen.

Adagio

Langzaam.

Alt

Lage vrouwenstem.

Andante

Rustig, wandeltempo.

Arrangement

Bewerking van een muziekstuk, vaak voor andere instrumenten.

Articulatie

De manier waarop je tonen speelt, bijvoorbeeld kort of gebonden.

Atonaliteit

Atonale muziek is niet gebaseerd op een toonladder.

Backbeat

Accenten op de 2de en 4de tel van de maat.

Backing vocals

Achtergrondkoor.

Bas

Lage mannenstem.

Basso continuo

Deze zorgt voor de akkoorden en de baslijn in barokmuziek. De b.c. wordt dikwijls gespeeld door klavecimbel en cello.

Blue note

Een toon die lager gezongen ofplayed wordt. Komt veelvuldig voor in de blues en de jazz.

Bluesschema

Het vaste akkoordschema van de blues, meestal 12 maten per chorus.

Bourdon

Begeleiding waarbij steeds de grondtoon of grondtoon en kwint wordt gespeeld.

Bpm

Beats Per Minute, het aantal tellen (beats) per minuut.

Break

De band valt stil. Een break wordt vaak opgevuld met een solo van een instrument.

Bridge

Brug die tussen twee refreinen in wordt gezongen. De melodie en tekst zijn anders dan die van het couplet en refrein.

Cadens

Akkoordopeenvolging ter afsluiting van een muzikale zin of muziekstuk.

Cadens in soloconcert

Solo aan het einde van een deel. De solist kan in de cadens zijn virtuositeit laten horen. Een solocadens kan uitgeschreven zijn of geïmproviseerd.

Call and response

Voor

Canon

Alle partijen zetten dezelfde melodie of hetzelfde thema na elkaar in. Meestal op dezelfde toonhoogte.

Chorus

Refrein. Echter in de blues staat chorus voor 1x spelen van het bluesschema.

Chromatiek

Het gebruik van halve toonsafstanden.

Climax

Hoogtepunt in een muziekstuk.

Close harmony

Meerstemmigheid waarbij de toonhoogtes van de melodieën dicht tegen elkaar aan liggen.

Coda

Slot van een muziekstuk.

Concertino

De kleine groep instrumenten bij een concerto grosso.

Concerto grosso

Een muziekstuk uit de barok waarin een kleine groep en het orkest elkaar afwisselen. Concerto grosso is zowel de term voor het muziekstuk als voor het hele orkest.

Cover

Een nummer in een andere uitvoering. Bijvoorbeeld door een andere band.

Crescendo

Steeds harder gaan spelen of zingen.

Decrescendo

Steeds zachter gaan spelen of zingen.

Dirty intonation

Expres te hoog of te laag spelen of zingen van een noot.

Dissonant

Samenklank waarbij de tonen veel spanning oproepen.

Distortion, vervorming

Het geluid van de elektrische gitaar is vervormd. De gitaar klinkt nu ronkend, scheurend.

Dodecafonie

Atonale muziek waarbij de twaalf tonen van het octaaf in een reeks worden gezet.

Dominant

De vijfde akkoordtrap.

Dominant toonsoort

Toonsoort van de dominant, de V

Doorwerking

Tweede gedeelte van een klassieke hoofdvorm.

Duet

Een aria voor twee zangstemmen.

Eenstemmig

Alle zangers zingen dezelfde melodie. Alle instrumenten spelen dezelfde melodie.

Echodynamiek

Een hard gedeelte wordt zacht herhaald, als een echo.

Expositie

Het eerste gedeelte van de hoofdvorm. De twee thema's worden hier tentoongesteld.

Fermate

Dit teken geeft aan dat je de noot of rust zo lang mag laten doorklinken als je wilt.

Forte

Sterk. Afkorting: f.

Fortissimo

Zeer sterk.

Fuga

Een compositie waarbij één thema door alle stemmen na elkaar worden ingezet. De toonhoogte van elke thema

Fuga

expositie

Gebroken akkoord

De tonen van een akkoord worden na elkaar gespeeld.

Geestelijke muziek

In de middeleeuwen: Eenstemmig, a capella in het Latijn gezongen kerkmuziek.

Gelijknamige toonladder

Majeur en mineurladders met dezelfde grondtoon: G

Gemengd koor

Een koor dat bestaat uit mannenstemmen en vrouwenstemmen: sopraan, alt, tenor en bas.

Glissando

Glijden tussen twee tonen.

Grafische partituur

Partituur met (naast noten ook) andere tekens.

Grondtoon

De eerste toon van een toonladder of akkoord.

Harmonisch mineur

Mineurtoonsoort waarbij de 7de toon verhoogd is. Hierdoor krijgt deze toon een leidtoonfunctie.

Harmonische variatie

In de variatievorm is het thema vooral harmonisch gevarieerd. Er zijn andere akkoorden gebruikt.

Hemiool

Een driedelige maat wordt tijdelijk tweedelig of andersom door de verandering van maataccenten.

Herhaling, herhalingsteken

Een bepaald stukje of deel van de muziek komt (steeds) terug.

Homofonie

Meerstemmigheid, waarbij de verschillende partijen tegelijkertijd in (bijna) hetzelfde ritme zingen of spelen.

Hoofdtoonsoort

De toonsoort van een compositie. "Dit stuk staat in C

Hoofdvorm

Vorm die bestaat uit een expositie, doorwerking en reprise. Het eerste deel van bijvoorbeeld een symfonie en sonate staan in de hoofdvorm. Een andere naam voor hoofdvorm is sonatevorm.

Imitatie

De ene partij herhaalt de ander, eventueel op een andere toonhoogte en iets gewijzigd.

Interval

Samenklank van twee tonen.

Intro

(Instrumentaal) voorspel.

Kickbeat

De bassdrum (kick) klinkt op elke tel.

Kunstlied

Het middeleeuws kunstlied gaat vaak over de liefde voor een onbereikbare vrouw, is eenstemmig, maar heeft een moeilijkere melodie dan het volkslied. Het romantische kunstlied is een lied met pianobegeleiding.

Kwint

De afstand tussen twee tonen waarvan de ene vier secundes hoger of lager ligt dan de andere wordt kwint genoemd. Bijvoorbeeld C

Largo

Breed, zeer langzaam.

Lead vocals

Solo stem, leading voice, lead. De belangrijkste melodie van een nummer.

Legato

Je speelt de noten aan elkaar. Dit heet gebonden. Je noteert een boog tussen de noten.

Maatsoort

De maatsoort wordt bepaald door de maataanduiding. Het bovenste getal geeft aan hoeveel tellen er in de maat staan. Het onderste getal geeft aan welke noot één tel duurt.

Majeur

Toonsoort die gebaseerd is op de majeur toonladder. De majeur toonladder heeft een grote terts op de tonica.

Meerstemmig

Er klinken 2 of meer melodieën samen.

Melismatisch

Meer tonen per lettergreep.

Melodisch mineur

Mineurtoonladder waarin de 6de en 7de toon verhoogd is.

Melodische variatie

In de variatievorm is het thema vooral melodisch gevarieerd. De melodie wordt gevarieerd.

Menuet

Franse dans, 3/4 maat, matig snel, sierlijk. Deze dans was in de barok onderdeel van de suite en in het classicisme het derde deel van de symfonie. Meestal heeft het een middendeel: het trio.

Metronoomaanduiding

Met een metronoom geef je het tempo aan.

Middeleeuwse volksliederen

Eenvoudig te zingen, algemeen bekende liedjes, ze worden mondeling verspreid. Volksliederen vertellen over alledaagse zaken in het leven (liefdesliederen, drinkliederen) of over historische gebeurtenissen (ballades). Ze ontstonden vaak al improviserend in, bijvoorbeeld de kroeg. Iedereen zong en speelde mee, want de melodie en structuur waren eenvoudig.

Mineur

Toonsoort die gebaseerd is op de mineur toonladder. De mineur toonladder heeft een kleine terts op de tonica.

Modulatie

Verandering naar een andere toonsoort.

Motief

Kort stukje muziek van een paar tonen. Een muzikale bouwsteen.

Motiefverwerking

Een motief wordt herhaald en veranderd.

Muzikale zin

Melodie met een duidelijk hoorbaar begin en eind.

Nazin

De tweede helft van een muzikale zin (het 'antwoord').

Omvang

De afstand tussen de laagste en hoogste noot. Bij een grote omvang is de afstand tussen de laagste en hoogste noot groot.

Onregelmatige maatsoort

Maatsoort die samengesteld is uit groepjes van 2 en 3. Bijvoorbeeld 5/4 en 7/4 maat.

Opmaat

Een opmaat is een maat aan het begin van een muziekstuk met minder tellen. Daardoor begint het muziekstuk niet op de eerste tel, maar ervoor. Een opmaat kan ook tijdens een muziekstuk voorkomen. De melodie start dan niet op de eerste tel.

Opera

Voorstelling met zang, toneel, dans en muziek (klassiek).

Oratorium

Meerdelige vocale compositie, gebaseerd op een bijbelse tekst.

Orgelpunt

Een lang aangehouden bastoon waarboven andere stemmen zich bewegen.

Overgangsdynamiek

Muziek wordt geleidelijk harder of zachter.

Overgangszin

Een muzikaal gedeelte dat van thema A naar thema B leidt, inclusief een modulatie. Wordt er niet gemoduleerd, dan spreek je van een verbindingszin.

Ouverture

Openingsdeel van bijvoorbeeld een opera.

Parallelle toonsoorten

Twee toonsoorten met hetzelfde aantal kruisen of mollen aan de sleutel. Bijvoorbeeld C groot en a klein zijn parallelle toonsoorten.

Parallelle/gelijke beweging

Twee stemmen bewegen zich in dezelfde richting.

Pentatoniek

Toonladder van vijf tonen. Tussen de tonen zijn hele en anderhalve afstanden. Bijvoorbeeld C D E G A.

Pianissimo

Zeer zacht. Afkorting: pp.

Polyfonie

Meerstemmigheid waarbij de verschillende melodieën even belangrijk zijn. Het ritme van de melodieën loopt niet gelijk.