Architectuurgeschiedenis - Renaissance, maniërisme,

TIJD: einde 14e eeuw

STIJL: gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Firenze, Duomo

PLAATS: Firenze

UITLEG: koepel = probleem → internationale wedstrijd

TIJD: 1420-1436

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi (en Ghiberti)

GEBOUW: Koepel van Duomo

PLAATS: Firenze

UITLEG: dubbele schaal, visgraat patroon, zijkoepels om enorme gewicht af te dragen op ruimer grondvlak, visgraatsysteem (bakstenen nemen spanning op dus koepel blijft op zichzelf staan)

TIJD: 1425-1452

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Ghiberti

GEBOUW: bronzen deur Battistero

UITLEG: wedstrijd, Brunelleschi doet mee maar wint niet

TIJD: 1860

STIJL: renaissance

MAKER: Jacob Burckhardt

PROJECT: Die Kultur Der Renaissance in Italien

PLAATS: Zwitserland

UITLEG: Hij ziet renaissance als het begin van de moderne tijd

TIJD: midden 16e eeuw

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Giorgio Vasari

OPDRACHTGEVER: De Medici

GEBOUW: Corridoio Vasariano (gang)

PLAATS: Firenze UITLEG: nieuwe tijd legt zich over oude, middeleeuwse weefsel

TIJD: 1420-1436

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

GEBOUW: Lantaarn op Duomo

PLAATS: Firenze

UITLEG: Extra gewicht voor stevigheid. Klassieke elementen op lantaarn (voluut), maar is eigenlijk een kleine Gotische luchtboog

TIJD: midden jaren 1420

STIJL: vroeg-renaissance

MAKER: Masaccio

PROJECT: Heilige Drie-eenheid (fresco)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Perspectief → lijkt alsof er echt een gat in de muur zit

TIJD: 1419

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

GEBOUW: Ospedale Degli Innocenti (vondelingentehuis)

PLAATS: Firenze

UITLEG: absolutie harmonie, 1 ritme / maatvoering over hele gebouw, medaillons waarop functie van huis is afgebeeld

TIJD: 1420

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

GEBOUW: San Lorenzo

PLAATS: Firenze

UITLEG: gevel nooit afgewerkt, reliëf want moest bekleed worden met marmer, zelfde ritme komt steeds terug, vierkant = basis, maatvoering (4, 2, 1), zelfde maat in vloerpatroon, zuilen geprojecteerd naar wand → pilasters, blokje op zuil zodat bogen hoger beginnen en gelijklopen met gewelf van zijbeuk

TIJD: 1420

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

GEBOUW: Sagrestia Vecchia (San Lorenzo)

PLAATS: Firenze

UITLEG: vierkant grondplan, koepel boven vierkant → gebeurt met pendentieven

TIJD: 1436

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

GEBOUW: Santo Spirito

PLAATS: Firenze

UITLEG: verfijning van plan van San Lorenzo, perfectioneert zijkapellen

TIJD: 1429-1461

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: NIET Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: Andrea Pazzi

GEBOUW: Cappella Pazzi

PLAATS: Firenze

UITLEG: zelfde stijl als Brunelleschi, minder perfect

TIJD: 1435

STIJL: vroeg-renaissance

MAKER: Alberti

PROJECT: De Pictura (traktaat)

PLAATS: Italië

UITLEG: perspectief

TIJD: 1443-1472

STIJL: vroeg-renaissance

MAKER: Alberti

PROJECT: Re Aedificatoria (= over het bouwen) traktaat

PLAATS: Italië

UITLEG: Gaat over goed opdrachtgeverschap

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Sigismondo Malatesta

GEBOUW: Tempio Malatestiano

PLAATS: Rimini

UITLEG: Eerste opdracht van Alberti. Nooit afgewerkt, aanzet van architectuur die kan vergeleken worden met triomfboog, aandacht voor details,

structuur van aquaducten, nissen in muur als tombes van kunstenaars, schrijvers…

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Giovanni Rucellai

GEBOUW: Santa Maria Novella

PLAATS: Firenze

UITLEG: geen radicaal project → mengvorm tussen renaissance en lokale tradities (bv. rijke bekleding Romaanse kerken)

TIJD: jaren 1450

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Giovanni Rucellai

GEBOUW: Palazzo Rucellai

PLAATS: Firenze

UITLEG: bank aan basis van gevel. Voor het eerst dat op de gevel van een privéwoning de klassieke Romeinse ordes geprojecteerd worden (Dorisch, Ionisch en Korintisch)

TIJD: 1449

ARCHITECT: Michelozzo

GEBOUW: Palazzo Medici Ricardo

UITLEG: lijkt op Palazzo Rucellai

TIJD: late jaren 1450

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Giovanni Rucellai

GEBOUW: Capella Rucellai

PLAATS: Firenze

UITLEG: Romeinse kapitelen met letters erop = enorme elegantie

TIJD: 1460

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Alberti

GEBOUW: San Sebastiano

PLAATS: Mantova

UITLEG: inspiratie: Romeinse massieve bouwwerken

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Ludovico Gonzaga

GEBOUW: Basiliek Sant’Andrea

PLAATS: Mantova

UITLEG: gebaseerd op Romeinse type van triomfboog, decoraties gebaseerd op Romeinse thermen, dieper gelegen kapellen

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

GEBOUW: Palazzo Ducale

PLAATS: Urbino

UITLEG: ongelooflijke raffinement = verfijndheid, cortile, Proberen vanuit 1 element een volledig ontwerp te definiëren (ritme van zuilen). Nulpunt waar bogen samenkomen; ander element introduceren in de hoek zodat alles perfect gespatieerd is (ramen en bogen).

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

GEBOUW: Studiolo di Federico

PLAATS: Urbino (in Palazzo Ducale)

UITLEG: Wanden bekleed met intarsia = vorm van inlegwerk in hout → creëert trompe-l’oeil, elementen die belangrijk zijn voor Federico (bv. militair, leider, wetenschappen, muziek)

TIJD: 1485

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Francesco di Giorgio Martini

GEBOUW: Madonna del Calcinaio

PLAATS: Cortona

UITLEG: Streven naar mathematisch georganiseerde ruimtes, geometrische vormen → vierkant en cirkels als meest ideale vormen

TIJD: 1480-1490

STIJL: vroeg-Renaissance

MAKER: Francesco di Giorgio Martini

PROJECT: traktaat

PLAATS: Italië

UITLEG: Obsessie met menselijke vorm, antropomorfisme. Zoekt naar perfecte verhoudingen. Gevel van kerk = afspiegeling menselijk lichaam. Ordes → Ionisch = vrouw, Korintisch = jong meisje, Dorisch = man

TIJD: 1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Martini & Bramante

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

GEBOUW: mausoleum voor Montefeltro

PLAATS: Urbino

UITLEG: Streven naar perfecte verhoudingen, geen polychromie op wanden

TIJD: 1480-1490

STIJL: vroeg-Renaissance

MAKER: Francesco di Giorgio Martini

PROJECT: traktaat

PLAATS: Italië

UITLEG: Geometrie als analogie voor de macht. Stadsplan niet alleen fortificatie, ook afdruk van menselijk lichaam. Machtsuitstraling en afschrikking.

TIJD: 1470-1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Francesco di Giorgio Martini

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

GEBOUW: Rocca di Sazzocorvaro

PLAATS: Sazzocorvaro

UITLEG: Militaire machine, twee torens. Geometrische vormgeving als boodschap van kracht en verdediging.

TIJD: 1470-1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Francesco di Giorgio Martini

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

GEBOUW: Città ideale

PLAATS: Urbino

UITLEG: Streven naar ideale vorm gebaseerd op geometrische en antropomorfe. Perfect geordend, centraal klassiek ogende tempel. Streven naar perfecte perspectivische ruimte

TIJD: 1593

STIJL: vroeg-Renaissance

PLAATS: Palmanova

UITLEG: Polygonale stad, verdedigingselementen

TIJD: 1490

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Bramante

OPDRACHTGEVER: hertog Milaan

GEBOUW: Piazza Ducale

PLAATS: Vigevano

UITLEG: perfect, klassiek forum → eenduidige orde door rondbogen

TIJD: eind 15e eeuw

STIJL: vroeg-Renaissance

GEBOUW: Tiburio (Duomo)

PLAATS: Lombardije (Milaan)

UITLEG: afwerking enkel tiburio moest er nog opkomen. In Lombardije is renaissance-architectuur anders, staat veel dichter bij oudheid. Discussie van conformita = conformeren aan bestaande tradities

TIJD: 1460-1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Solari

OPDRACHTGEVER: hertog Milaan

GEBOUW: Certosa di Pavia

PLAATS: Pavia, Italië

UITLEG: Baksteen → verwijst sterker naar lokale traditie van Romaanse bouwkunst. Opnieuw discussie van conformita → ook band zoeken met tradities, niet alles van oudheid overnemen, Polychromie, veel vormige decoraties → eigenlijk gotische traditie van kathedralen

TIJD: 1476

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Amadeo

GEBOUW: Cappella Colleoni

PLAATS: Bergamo

UITLEG: Veel decoratie, trompe-l’oeil, elementen van klassieke architectuur, toren is opgebouwd uit lagen

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Filarete

OPDRACHTGEVER: Sforza

GEBOUW: Castello Sforzesco

PLAATS: Milaan

TIJD: 1460

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Filarete

OPDRACHTGEVER: Sforza

GEBOUW: Ospedalle Maggiore

PLAATS: Milaan

UITLEG: binnenkoer met volledig geometrische ordening, verschillende tradities / culturen komen samen, baksteen

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

MAKER: Filarete

PROJECT: Trattato di archittettura (traktaat)

PLAATS: Milaan

UITLEG: Poging ideaalstad te maken voor de familie Sforza, perfecte vorm → opgevolgd door Leonardo da Vinci

TIJD: tweede helft 15e eeuw

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Leonardo Da Vinci

PROJECT: ideaalstad voor Sforza

PLAATS: Milaan

UITLEG: rivier recht trekken om door perfecte stad te gaan

TIJD: 1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Bramante

OPDRACHTGEVER: Sforza

GEBOUW: Santa Maria Presso San Satiro

PLAATS: Milaan

UITLEG: Oorspronkelijk oratorium bouwen aan bestaande kapel, maar grotere ambities dus ontwerp van een kerk. Probleem: te weinig plaats voor een koor → oplossing trompe-l’oeil perspectief

TIJD: tweede helft 15e eeuw

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Bramante

OPDRACHTGEVER: Sforza

GEBOUW: Duomo Pavia (maquette)

PLAATS: Pavia

UITLEG: Communicatie via maquette

TIJD: 1493

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Bramante, Leonardo Da Vinci

OPDRACHTGEVER: Sforza

GEBOUW: Santa Maria delle Grazie

PLAATS: Milaan

UITLEG: Nieuw koor en apsis bouwen. Koepel met tiburio (Lombardische stijl), Het Laatste Avondmaal

TIJD: 1510

STIJL: hoog-Renaissance

ARCHITECT: Bramante

OPDRACHTGEVER: Julius II

GEBOUW: Tempietto

PLAATS: Montorio, Italië

UITLEG: Klassiek tempeltje, perfect gerealiseerd, naast San Pietro

TIJD: 1505

STIJL: hoog-Renaissance

ARCHITECT: Bramante

OPDRACHTGEVER: Julius II

GEBOUW: Cortile del Belvedère

PLAATS: Rome

UITLEG: complex dat het Vaticaan verbindt met het Belvedère, grote ambitie: imiteren van antieke oudheid

TIJD: 1505

STIJL: hoog-Renaissance

ARCHITECT: Bramante

OPDRACHTGEVER: Julius II

GEBOUW: San Pietro

PLAATS: Rome

UITLEG: één van twee oudste vroegchristelijke basilieken, opnieuw ontwerpen door slechte staat. Ambitie: triomfalistische boodschap overbrengen voor de kerk, bemiddelaar tussen heidense en religieuze cultuur.

TIJD: 1510

STIJL: hoog-Renaissance

ARCHITECT: Raffaello

OPDRACHTGEVER: Julius II

PROJECT: Atheense School van denken

PLAATS: Vaticaanstad, Stanze delle Segnatura

UITLEG: Architectuur die wedijvert met San Pietro. Kracht van lichamen zoals sculpturen van Michelangelo. Filosofen die wedijveren met creaties van Leonardo Da Vinci. → verzameling van alles waar hoog-renaissance voor wil staan

TIJD: 1518

STIJL: hoog-Renaissance

ARCHITECT: Raffaello

OPDRACHTGEVER: Leo X

GEBOUW: Villa Madam

PLAATS: Rome UITLEG: perfecte reproductie van atmosfeer van Romeins interieur

TIJD: 1519

STIJL: hoog-Renaissance

ARCHITECT: Raffaello

OPDRACHTGEVER: Leo X

GEBOUW: Logge Vaticane (interieur)

PLAATS: Vaticaanstad

TIJD: 1560

STIJL: maniërisme

RCHITECT: (Alessi)

GEBOUW: Palazzo Marino

PLAATS: Milaan

UITLEG: Alles bezet met vreemdsoortige elementen en versiering. Kunst van aristocratische hoofden: extreem geraffineerd voor geleerde figuren die vluchten voor verveling → afwijking van norm

TIJD: midden 16e eeuw

STIJL: maniërisme

ARCHITECT: (Vignola)

OPDRACHTGEVER: Julius III

GEBOUW: Villa Giulia

PLAATS: Rome

TIJD: midden 16e eeuw

STIJL: maniërisme

MAKER: Pirro Ligorio

PROJECT: archeologische studies

PLAATS: Rome

TIJD: 1560

STIJL: maniërisme

ARCHITECT: Pirro Ligorio

OPDRACHTGEVER: Pius IV

GEBOUW: casino

PLAATS: Vaticaan

UITLEG: grens aftasten tussen norm en vrijheid = licenza, begin archeologie

TIJD: 1524

STIJL: maniërisme

ARCHITECT: Giulio Romano

GEBOUW: Palazzo del Te

PLAATS: Mantova

UITLEG: Mengvorm van archeologie en bizarre afwijkingen van norm. Binnenkoeren → verschillende gevelbehandelingen (bv. rustico, klassiek orde…), Hertog van Mantova had één van belangrijkste paardenkwekerij in Europa → kreeg centrale plaats in decoratie

TIJD: midden 16e eeuw

STIJL: maniërisme

ARCHITECT: Rosso Fiorentino

OPDRACHTGEVER: Franse koning

GEBOUW: Château de Fontainebleau

PLAATS: Frankrijk

TIJD: 1516

STIJL: maniërisme

GEBOUW, PLAATS: Hotel in Toulouse

UITLEG: directe afdruk van antropomorfe als basis van architectuur

TIJD: midden 16e eeuw

STIJL: maniërisme

GEBOUW: Casa del Omenoni

PLAATS: Milaan

UITLEG: Mengvormen van architectuur en sculptuur, evenwicht zoeken tussen norm en variatie

TIJD: midden 16e eeuw

STIJL: maniërisme

ARCHITECT: Buontalenti

GEBOUW: Galleria del Uffizi

PLAATS: Florence

UITLEG: Evenwicht tussen norm en creatie → klassiek boog splitsen + element ertussen

TIJD: begin 16e eeuw

STIJL: maniërisme

ARCHITECT: Raffaello

GEBOUW: Logge di Psyche (Villa Farnesina)

PLAATS: Rome

UITLEG: grappige details, door kritiek afgewezen

TIJD: 1524

STIJL: maniërisme

MAKER: Giulio Romano

PROJECT: 15 modi

UITLEG: afwijken van norm

TIJD: 1525

STIJL: maniërisme

MAKER: Pietro Aretino

PROJECT: Sonetti Lussuriosi

PLAATS: Venetië (vrije drukpers)

UITLEG: Maakt van plaatjes van Giulio Romano sonnetten. Gewijzigde perceptie van seksualiteit. Seks als expressie van het individu. Sonnetten in dialoogvorm waarin vrouwen spreken met zelfde ongeremdheid als mannen → nieuwe houding ten opzichte van vrouw