NED in contact

taalshift

proces waar er van de ene taal naar de andere taal wordt overgegaan

toponymie

studie van de plaatsnamen

FR bewind

1795 - 1814

VK der NDL

1815 - 1830

Koninkrijk BEL

1830 - …

FR-VL dialecten

zeer weinig sprekers, liggen dicht bij W-VL dialecten

intragenerationele doorgeving

belangrijkste stap om het voortbestaan van een taal te behouden

taalstrijd van BEL

van een sociale naar een officiële taalgrens

Wet van Nelde

taalcontact = taalconflict

Charles Rogier

eerste minister tegen de flaminganten

“la Belgique sera latine” ==> uiteindelijk nooit gezegd

FR bewind in 18E

“un peuple une langue” = taal en identiteit in R. f.

“mieux instruire que traduire” = OND verplicht in FR

FR = taal van de VER

Willem I

LUX = personele unie/privébezit

“familieruinie” = belangrijk voor het overleven van het NED

ideologie VK der NDL

“ één volk één taal”

“réunion intime et complète”

taalswitch terug naar het NED

meestal gezien als mislukking maar werkte echt

Monsterverbond

KATH VL en LIB FR >< CALV, autocraat en anti-persvrijheid

rol van taal speelt hier een symbolische rol

grondwet van taalvrijheid

de iure (wet) is niet hetzelfde als de facto (realiteit)

stappen van de Vlaamse Beweging

1) taalminnaars

2) taalwetgeving

3) territorialiteit

4) federale staat

Jan Frans Willem

‘vader’ van de Vlaamse Beweging

gebruikte corpusplanning - spelling

integrationisten >< particularisten

prestige en de eenheid van NDL >< Z-NL standaard zelf opstellen

WNT

= gezien als de eenheid van VL en NDL (integrationisten)

tweetalige elite

FR STtaal in publiek, NED dialect in de privé

petitionnement van Vlaamse beweging

verzoek om gesproken taal de taal van het lokale bestuur te maken

Grievencommissie

bestuur en OND in lokale taal

klachten van vlamingen ontvangen en onderzoeken

Meetingpartij

druk op POL; Jan de Laet legt voor de eerste keer de eed af in het NED

Wet Koremans

vernderlandsing van het strafrecht

na de zaak Coucke en Goethals

Wet de Laet

vernderlandsing centrale administratie

1898

gelijkheidswet NED en FR

WOI

activisme en Flamenpolitik

WOII

collaboratie met DUI

les deux solitudes

CAN ANGL en CAN FR tijdens oorlog. Soldaten begrepen generaals niet

(manque de communication entre anglophones et francophones)

territorialiteitsprincipe >< personaliteitsprincipe

VL en WAL >< BXL

faciliteitengemeenten

vanaf 30% sprekers van een andere taal

Leuven Vlaams

1968: studentenprotesten

ULB ==> VUB

gewesten

territoriaal: Vlaams, Waals en Brussels

gemeenschappen

linguïstisch: Frans, Vlaams en Duits; gebonden aan TAAL

erfwoorden

HIST basis met taalfamilies

systematische correspondenties

1e GER klankverschuiving - wet van Grimm

cognaat

beide woorden stammen uit dezelfde oervorm en zijn daarom etymologisch verwant aan een woord uit een andere taal

leenwoorden

altijd: vorm x BET

pseudoleenwoorden: alleen vorm

BETontleningen: alleen BET

Van Coetsem

beschrijft hoe dat materiaal van de ene naar de andere taal gaat

1) ontlening = doeltaalegantiviteit

2) imposition = brontaalegantiviteit

stability gradient: +:impositie, -:ontlening

calques

letterlijk de structuur overnemen van een andere taal en letterlijk vertalen

productiviteit

= van het ROM suffix; kan geplakt worden aan GER stammen

Thomason

criteria taalverandering door taalcontact

1) moet een nieuw woord zijn in de doeltaal

2) moet de kenmerken behouden van de brontaal

3) bestond al eerder in de brontaal

4) bestond nog niet eerder in de doeltaal

Sprachbund

een cluster talen uit verschillende taalfamilies die naar elkaar zijn gegroeid door intensief taalcontact

vb: Balkanstalen (KOL)

dubbele ontlening

A —> B —> A= manneken, mannequin, mannequin

niet noodzakelijke ontlening

luxury loans (prestige, stilistisch, eufemismen, identity)

vreemd woord

typologisch gemarkeerd

bastaardwoord

een herkenbaar leenwoord die al voor een deel is aangepast aan de doeltaal

ingeburgerd woord

woord is helemaal aangepast aan doeltaal en is niet meer herkenbaar als leenwoord

aanpassing?

spelling, uitspraak (geleidelijk), morfologie (niet geleidelijk)

pidgin en creool

vereenvoudigde taal door taalcontact ==> moedertaal

missionering Stanley

uitgestuurd door LEO II om te zien welk stuk ze willen bekeren

Congo Vrijstaat (1885 - 1908)

privébezit LEO II

van Eetvelde

hoogste chef in CON, art nouveau huis met gestolen spullen

Belgisch-Congo (1908)

wordt dan pas een kolonie, van BEL staat

dubbel potentieel taalconflict

keuze van de voertaal, horizontale of verticale COMM

horizontale COMM

COMM van machtshebbers in het FR

= deel taalconflict van BEL in CON

verticale COMM

taal lokale bevolking

• assimilatiePOL (FR & PORT): nationale taal opleggen

• indigenistische POL (ENG & DUI): COMM lokale taal

Congo: eerste assimilatie in FR —> adaptionisme (racistische visie)

ideology of the natural

bepaalde gedachten komen makkelijker binnen bij een persoon als ze gebracht worden in hun eigen taal/variëteit

Gilde van Sinte-Luitgaarde

• Duclos = voorzitter

• redden van de bevolking in hun eigen dialect (W-VL)

• moet zo ook gebeuren in Congo

Beernaert

eerste minister, geeft kritiek van het alleen gebruiken van NED/FR

verwezen niet eens naar lokale talen

Decreet van het NED (1975)

3 jaar voor de onafhankelijkheid

= het recht op een tolk en gehoord te worden in NED + NED is officiële taal van VL

adaptionisme

= gebruik van lokale talen in het bestuur

• Franck, minister KOL talen: FR in laatste jaren OND

• maar 4% KOL regime, gevaar te veel leren

les évolués

congolese elite

Congolese bevolking bij FR KOL administratie

ENG als wereldtaal

• meeste sprekers als met L2 meetellen

• GEO bereik

• motivatie: om effectief in te zetten

• niet eenvoud, maar prestige: vestigingskolonie

Kachru

• inner circle: ENG L1

• outer circle: ENG officiële taal of L2

• expanding circle: ENG is een vreemde taal gebruikt in OND

purisme

drang zuivering van de taal om tegen de FR te werken

code switching

2 talen gebruiken, telkens switchen in blokken

ontlening

• brontaal (ENG) /voertaal (NED)

• directe ontlening: BET vorm

• indirecte ontlening: BET +- vorm

• pseudoanglicisme: BET - vorm (lijken alsof ze uit ENG komen)

soorten ENG in het Nederlands

• onherkenbaar

• herkenbaar, onvermijdbaar

• herkenbaar, vermijdbaar

hoe volwassenen denken over ENG

-- traditionele rollen

- publieksrollen

+ moderne rollen

waarom valt ENG ons zo hard op

• valt sneller op in een zin

• gebaren en intonatie

• onduidelijke betekenis

Sranantongo

• creooltaal

• gemarginaliseerde taal

• NDL x SUR

• °plantage opstand Palmeneribo, Surinamerivier (1707)

creolisatie

= mensen nemen verschillenden delen van culturen en plakken ze samen tot iets nieuws

SRA: uit EU en W-AFR door slavenhandel

spreekwoorden (Odo)

in een zin kunnen woorden zijn die uit verschillende talen afkomstig zijn

relexificatie

woord uit taal 1

grammatica uit taal 2

grammaticalisatie

= oorspronkelijke BET verliezen

• onderdeel creolisatie

samenstellingen

kindertaal en L2 verwerving:

eerst samenstellingen en dan pas affixatie/derivatie

interactiefrequentie

hechte relatie met iemand hebben = sneller opnemen

identificatie

overnemen van mensen met sociaal succes hun signature feature

prestige

ruim en niet intrinsiek

hangt af van taalideologie

ideologie

gaat gedrag aandrijven, overtuigingen, “wat zou moeten zijn”

= collectief

STtaalideologie

1 maakbare, mooiere en zuivere variëteit, met prestige

ingrediënten

• 1 maakbaar

• morele plicht anti-variatie

• legitimeren discriminatie

• variatie van ST belemmert COMM

• verbinding met NAT identiteit

gedrag/attitude

= individueel

1) expliciete: bewust, stereotypen geven publieke ideologie weer

2) impliciete: onbewust

dimensiereductie

achterhalen onderliggende dimensies

intersectionaliteitsprincipe

sociale cognitie van de mannen die onvertegenwoordigd is

houdt positie in de maatschappij door je eigenschappen

contemporary urban vernacular

multiculturele taalstijl in diverse arbeiderswijken van steden

moderne stedelijke omgangstaal (jongeren vb straattaal)

Matteo Simoni

drager van de verspreiding van ‘coole’ woorden

5 variëteiten: L, IL, TL, IC, TC

1st order: vorm x specifieke groep (citétaal = migrant)

2nd order: herinterpretatie (citétaal = cool)

3rd order: wordt ondersteund ideniteitsprofilering (citétaal = coole VL)

koiné

heleense STtaal in van grote GR LIT

gebaseerd op variëteiten: Attisch, Ionisch, Dorisch

==> stabiele mix van talen

Trudgill

new dialect formation

vb: nieuwe steden in ENGL: mensen komen samen, mix van dialecten, ontstaan nieuwe taal

accommodatie

aanpassing sprekers naar elkaar

• convergentie: groeien naar STtaal (korte termijn)

• divergentie: groeien naar nieuwe variëteiten (lang termijn)

mixing

verschillende dialecten, jong en oud, komen samen en maken nieuwe patronen

leveling

samenkomst + verwijderen verschillen tussen systemen

interdialect development

ontstaan van nieuwe vormen die niet in beide dialecten bestaan

Schiffman

2 variëteiten zijn alleen onderling verstaanbaar als ze dialecten van elkaar zijn

Kloss

abstandsprache: NAT taalkundige afstand

ausbausprache: talen van elkaar kunnen scheiden, door ST aparte taal gemaakt

Haugen

• minimal variation in form: STtaal zo min mogelijk variatie

• maximal variation in function: in verschillende situaties als functie kunnen gebruikt worden

• processen: selectie, codificatie, acceptatie en elaboratie

diglossie - Ferguson & Fishman

complementaire verdeling: H en L: STtaal en dialect = binair model

diglossie

regionals ST, varianten van de ST, regiolecten, tussentaal

= tussenvormen/intermediate forms

variëteiten worden in hun specifieke sitiuatie gebruikt

oud continuüm

dialect - Umgangssprache - BEL STNED - STNED

primaire en secundaire kenmerken

• prim = typisch kunnen linken aan maar 1 dorp

• sec = subtieler kernmerken