Kültürel Antropoloji – Sözlük Çalışması

Bu kartlar kültürel antropoloji sözlüğündeki temel kavramları soru-cevap biçiminde özetler; sınav öncesi tekrar için tasarlanmıştır.

Abartılı tüketim (conspicuous consumption) nedir?

Toplumsal saygınlık kazanmak amacıyla servetin açık biçimde sergilenmesidir.

Açık-sınıf toplum nasıl tanımlanır?

Yüksek oranda sınıf hareketliliğine izin veren tabakalaşmış toplumlardır.

Adlandırma töreni neyi ifade eder?

Bir çocuğa resmî olarak adının verildiği özel töreni.

Adlî antropolojinin temel amacı nedir?

İnsan iskelet kalıntılarını yasal amaçlarla tanımlamak ve kimliklendirmek.

‘Aile’ antropolojik olarak nasıl tanımlanır?

Kan, evlilik veya evlatlık bağıyla bir araya gelmiş iki ya da daha fazla kişiden oluşan toplumsal birim.

Akraba grubu neyi kapsar?

Bireyin anne veya baba tarafındaki yakın kan bağı bulunan akrabalarını.

Akrabalık terimi neyi açıklar?

Bireylerin karşılıklı hak ve yükümlülüklere sahip olduğu akraba ağlarını.

Alan çalışması nedir?

Antropologların inceledikleri topluluk içinde, yerinde yaptıkları araştırma faaliyeti.

Alfabe kavramı neyi belirtir?

Bir dilin seslerini temsil eden, belirli düzenli simgeler dizisi.

Alt yapı (infrastructure) neyi içerir?

Toplumun ekonomik temellerini, geçim yöntemlerini ve maddi alet-donanımını.

Altkültür nasıl tanımlanır?

Daha geniş toplum içinde, kendine özgü norm ve davranış kalıplarına sahip grup.

Alt-Paleolitik dönem hangi alet kültürleriyle bilinir?

Oldowan ve Acheulean taş aletleriyle.

Ana soyluluk nedir?

Soy grubuna üyeliğin yalnızca anne üzerinden ilerlediği sistem.

Ana yanı yerleşim (matrilokal) ne anlama gelir?

Evli çiftin kadının ailesiyle birlikte yaşaması.

Ana soylu çapraz kuzen evliliği kime atıfta bulunur?

Erkeğin annesinin erkek kardeşinin kızıyla ya da kadının babasının kız kardeşinin oğluyla evlenmesi.

Antropoloji genel olarak neyi inceler?

Tarih boyunca yaşamış ve hâlen yaşayan insan topluluklarını kültürel ve biyolojik yönleriyle.

Arabuluculuk (mediation) nedir?

Anlaşmazlığın tarafsız üçüncü kişi aracılığıyla müzakere edilerek çözülmesi.

Ara-cinsiyetli (interseks) kimdir?

Cinsiyet kromozomları veya üreme organları tam olarak erkek ya da kadın olmayan birey.

Arkeolojinin temel çalışma konusu nedir?

Geçmiş insan davranışını maddi kalıntılar üzerinden tanımlamak ve açıklamak.

Australopithecus cinsi niçin önemlidir?

4,2–1 milyon yıl önce Afrika’da iki ayaklı yaşamış türleriyle insan soyunun erken atalarını içerir.

Ayaklanma antropolojide nasıl tanımlanır?

Yerleşik hükümete veya iktidara karşı örgütlü silahlı direniş.

Ayrı yerleşim (neolokal) neyi anlatır?

Evli çiftin her iki ailenin yanından bağımsız başka yere yerleşmesi.

Ayrılma evresi hangi ritüelle ilişkilidir?

Geçiş ayinlerinde bireyin sembolik olarak toplumdan uzaklaştırıldığı ilk evre.

Baba soyluluk (patrilineal) ne demektir?

Soy grubuna üyeliğin yalnızca baba üzerinden aktarılması.

Baba yanı yerleşim (patrilokal) nedir?

Evli çiftin erkeğin babasının yanına yerleşmesi.

Baba soylu paralel kuzen evliliği kiminle evliliği kapsar?

Erkeğin babasının erkek kardeşinin kızıyla veya kadının babasının erkek kardeşinin oğluyla evlenmesi.

Senkretizm (bağdaştırma) kavramı neyi ifade eder?

Yerel ve yabancı kültürel öğelerin yeni bir sistemde birleşmesi.

Bağımlılık eğitimi neye vurgu yapar?

Çocuğun gruba bağlılık ve sorumluluklarını önceleyen yetiştirme tarzına.

Bağımsızlık eğitimi hangi özelliği vurgular?

Bireysel özgüven ve bağımsızlığı.

Bahçıvanlık (hortikültür) hangi araçlarla yapılır?

Kazma ve çapa gibi basit el aletleriyle.

Başlık parası nedir?

Damadın veya ailesinin, evlilik nedeniyle gelinin ailesine ödediği tazminat.

Beden dili antropolojide neyi kapsar?

Yüz ifadeleri, duruş ve hareketler yoluyla sözsüz iletişimi.

Betimsel dilbilim ne yapar?

Bir dilin tüm özelliklerini kaydedip çözümleyerek tanımlar.

Biçimbirim (morfem) nedir?

Bir dilde anlam taşıyan en küçük birim.

Birincil yenilik kavramı neyi anlatır?

Tamamen yeni bir fikir, araç veya yöntemin icadı ya da keşfi.

Boy (phratry) terimi soy örgütlenmesinde neyi belirtir?

En az iki klandan oluşan, atası tam bilinmeyen tek taraflı soy grubu.

Bulaşıcı büyü hangi ilkeye dayanır?

Bir zamanlar temas etmiş nesne veya kişilerin ilişki koptuktan sonra da birbirini etkileyebileceği inancı.

Bütünsel bakış açısı (holizm) neyi savunur?

Kültürün tüm yönlerinin geniş bağlamda ilişkili olarak ele alınmasını.

Büyücülük inancı neyi açıklar?

Bazı kişilerin doğuştan doğaüstü güçle başkalarına zarar verebileceği düşüncesini.

Caniicılık (animizm) nedir?

Doğadaki tüm varlıkların canlı ve ruha sahip olduğu inancı.

Cilalı Taş Devri Devrimi hangi değişimi ifade eder?

Bitki ve hayvanların evcilleştirilmesiyle başlayan büyük kültürel dönüşümü.

Cinsiyete bağlı konuşma nedir?

Bazı dillerde kadın ve erkeklerin farklı sözdizim kullanması.

Çekirdek aile antropolojide nasıl tanımlanır?

En az bir anne-baba ve bağımlı çocuklardan oluşan aile birimi.

Çeyiz uygulaması neyi içerir?

Kadının ailesinden gelen mirasın evlilik sırasında kadına veya kocasına aktarılmasını.

Çift soyluluk sistemi nasıl işler?

Bazı işlevlerde ana, bazı işlevlerde baba soyu temel alınır.

Çoğulcu toplum ne demektir?

Birden fazla etnik grubun aynı devlette kültürel farklılıklarını koruyarak yaşaması.

Çok kanlılık (polijini) nedir?

Bir erkeğin aynı anda birden fazla kadınla evli olması.

Çok kocalılık (poliandri) nedir?

Bir kadının aynı anda birden fazla erkekle evli olması.

Çok tanrıcılık (politeizm) neyi ifade eder?

Birden fazla tanrı veya tanrıçaya inanılması.

Çok-bölgesel hipotez insan kökeni hakkında ne iddia eder?

Homo sapiens'in dünyanın çeşitli bölgelerinde eşzamanlı olarak Homo erectus’tan evrildiğini.

Dengeleme mekanizmalarının amacı nedir?

Servetin tek elde toplanmasını engelleyip malların topluluk içinde dağılmasını sağlamak.

Dengeli karşılıklılık ilişkisi neyi anlatır?

Alma-verme değerinin açıkça belli olduğu eş değer değiş tokuş.

Devlet antropolojik bakışla nasıl tanımlanır?

Yasa koyma ve toplumsal düzeni korumak için güç kullanma yetkisine sahip merkezi politik örgütlenme.

Dil ailesi kavramı neyi ifade eder?

Ortak bir dilden türemiş diller grubunu.

Dilbilimsel görelilik (Sapir-Whorf) görüşü nedir?

Bir dilin, konuşanın düşünce ve davranışını biçimlendirmede önemli rol oynadığı savı.

Din tanımı antropolojide nasıldır?

Manevi veya doğaüstü güçlerle ilgili inanç ve törenlerin örgütlü sistemi.

Doğal ayıklanma (seleksiyon) ilkesi neyi açıklar?

Çevreye en uygun özellikteki bireylerin daha çok üreyerek genleri aktarmasını.

Ensest tabusu genel olarak kimi kapsar?

Anne-baba-çocuk ve kardeşler arası cinsel ilişkinin yasaklanmasını.

Etnik grup nasıl tanımlanır?

Ortak köken, dil, gelenek ve inançlara sahip olduğunu ilan eden insan topluluğu.

Etnosentrizm ne anlama gelir?

Kişinin kendi kültürünü en iyi veya üstün görmesi.

Etnografya neleri içerir?

Belirli bir kültürün alan çalışmasına dayalı ayrıntılı betimlenmesini.

Etnoloji’nin temel amacı nedir?

Farklı kültürleri karşılaştırarak aralarındaki benzerlik ve farkları açıklayan kuramlar geliştirmek.

Ev halkı (household) kavramı neyi kapsar?

Ekonomik üretim, tüketim, miras ve çocuk yetiştirme düzenlenen temel yerleşim birimini.

Evlilik antropolojik olarak hangi hakları tanımlar?

Eşler arası, çocuklar ve hısımlar karşısındaki hak ve yükümlülükleri; cinsellik, mal, iş ve statü düzenini.

Evrim biyolojik açıdan nasıl tanımlanır?

Bir popülasyonun genetik yapısının kuşaklar boyunca değişmesi.

Fiziksel antropoloji (biyolojik) neyi inceler?

İnsanları biyolojik organizmalar olarak; evrim, varyasyon ve uyarlanma açısından.

Geçiş ayinlerindeki ‘geçiş’ (liminal) evresi nedir?

Bireyin toplumdan soyutlandığı, eski statüsünden çıkıp yenisine henüz girmediği ara dönem.

Genelleştirilmiş karşılıklılık hangi durumda görülür?

Hediyenin karşılığının ne zaman ve ne kadar döneceğinin belirsiz olduğu değiş-tokuş türünde.

Geniş aile nasıl tanımlanır?

İki ya da daha fazla çekirdek ailenin birlikte yaşadığı akrabalık temelli grup.

Glottokronoloji hangi amaçla kullanılır?

Bağlı dillerin ne zaman ayrıldığını temel söz dağarcığı analizleriyle tahmin etmek.

Grup evliliği neyi ifade eder?

Birkaç kadın ve erkeğin birbirleriyle cinsel ilişki kurabildiği evlilik düzeni.

Güç kavramı antropolojide nasıl tanımlanır?

Birey veya grupların, başkalarının isteğine rağmen kendi isteklerini gerçekleştirebilme yeteneği.

Hawai’i akrabalık sistemi neyi karakterize eder?

Aynı kuşak ve cinsiyetteki akrabalar için ortak terimlerin kullanılması.

Hayvancılık (pastoralizm) nedir?

Evcilleştirilmiş otlak hayvan sürülerini yetiştirme ve yönetme geçim stratejisi.

Homo erectus türünün önemi nedir?

2 milyon yıl önce ortaya çıkıp Eski Dünyaya yayılan, ateş kontrolü ve gelişmiş alet kullanan insan türü.

Homo habilis ne ile bilinir?

2,5 milyon yıl öncesine uzanan, daha büyük beyinli ve alet yapan ilk Homo türü.

İroquois akrabalık sistemi hangi özelliğe sahiptir?

Baba ile baba erkek kardeşi; anne ile anne kız kardeşi için aynı terimler, çapraz kuzenler için farklı terimler kullanır.

İki ayaklılık (bipedalizm) niçin önemlidir?

İnsan ve atalarının iskeletinde temel uyarlanma; dik yürüme yetisi.

İkincil yenilik neyi anlatır?

Mevcut bir fikir, yöntem veya aletin bilinçli olarak uyarlanması ya da geliştirilmesi.

Irk kavramı biyolojide neden tartışmalıdır?

İnsan biyolojik çeşitliliği belirgin kategorilere ayırmayı desteklemez; ırk çoğu toplumda kültürel bir inşadır.

Kabile (tribe) terimi hangi özellikleri içerir?

Ortak kimlik, dil veya atalığa dayalı, akrabalığa bağlı geniş topluluk; formel devlet yapısı yoktur.

Kahinin görevi nedir?

Gizli bilgileri ortaya çıkarmak için ruhani yöntemler kullanmak.

Kan bağıyla akrabalık neyi ifade eder?

Doğum yoluyla kurulan akrabalık ilişkisini.

Kast sistemi nasıl tanımlanır?

Üyeliğin doğumla belirlendiği, değişmez kapalı toplumsal sınıf sistemi.

Katılımcı gözlem yöntemi ne içerir?

Araştırmacının toplulukla yaşayarak gözlem ve derinlemesine görüşmeler yapmasını.

Kinesik çalışması neyi inceler?

Yüz ifadeleri, beden duruşu ve hareketleri yoluyla iletişim kalıplarını.

Klan kavramı neyi tanımlar?

Efsanevi bir atadan geldiğine inanan, tek taraflı geniş akrabalık grubu.

Kula halkası hangi tür değiş-tokuşa örnektir?

Melanezya’daki Trobriand Adalılarının dengeleyici karşılıklılığa dayalı törensel değişim sistemi.

Kültür antropolojide nasıl tanımlanır?

Paylaşılan değer, inanç, algı ve davranış kalıplarının bütünüdür.

Kültürel görelilik ilkesi ne önerir?

Başka kültürleri anlamak için kendi değer yargılarımızı askıya almamız gerektiğini.

Kültürel kayıp neyi ifade eder?

Var olan bir kültürel unsurun terk edilmesini.

Kültürel uyarlanma kavramı nedir?

İnsanların çevreye uyum sağlamak için geliştirdiği inanç, etkinlik ve teknolojiler bütünü.

Küreselleşme hangi olguyu tanımlar?

Doğal kaynak, sermaye, işgücü, bilgi ve hastalıkların dünya ölçeğinde dolaşımıyla artan karşılıklı bağlılık.

Levirat evliliği kime aittir?

Dul kadının ölen kocasının erkek kardeşiyle evlenmesi.

Mousterian taş endüstrisi kimlerle ilişkilidir?

Neandertallerin kullandığı Orta Paleolitik taş alet kültürü.

Müzakere sürecinin özelliği nedir?

Tarafların gönüllü tartışma yoluyla karşılıklı tatminkar çözüme ulaşması.

Neandertaller hangi dönemde yaşamıştır?

Yaklaşık 125.000-30.000 yıl önce Avrupa ve Batı Asya’da.

Olumsuz karşılıklılık neyi amaçlar?

Taraflardan birinin en fazla kazancı elde etmeye çalıştığı değiş-tokuş biçimini.

Orman yakarak tarım hangi geçim stratejisine girer?

Bahçıvanlığın yaygın bir türü; bitki örtüsü kesilip yakılarak ekim yapılır.

Para antropolojide nasıl tanımlanır?

Mal ve hizmetlerin değerini belirlemede kullanılan özel ya da çok amaçlı değişim aracıdır.